Bogdan Miś: Działo się (286)

27.04.2021

Kolejny tydzień (5.05-11.05) przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

28 kwietnia

Grzywacz chiński

1885 – Podczas wystawy psów w Nowym Jorku po raz pierwszy zaprezentowano grzywacza chińskiego. Dziś rasa tych miłych piesków domowych jest coraz bardziej popularna, także w Polsce. Istnieją dwie odmiany – łysa i owłosiona (tzw. powder puff).

1906 – W Brnie urodził się Kurt Gödel (zm. 1993), austriacko-amerykański matematyk i logik, autor jednego z najbardziej znanych twierdzeń logiki – twierdzenia o niezupełności. Dowiódł mianowicie, że w każdej aksjomatycznej niesprzecznej teorii matematycznej, zawierającej pojęcie liczb naturalnych, da się sformułować takie zdanie, którego w ramach tej teorii nie da się ani udowodnić, ani obalić. Zakończyło to definitywnie wieloletnie próby zaksjomatyzowania całej matematyki: jest to zadanie niewykonalne. Z twierdzenia wynika też, że matematyka nie jest i nie może być nauką zamkniętą i zakończoną, jak niektórzy do tego czasu sądzili.

1932 – Poinformowano o odkryciu szczepionki przeciw strasznej chorobie – żółtej febrze. Informację przekazano w Filadelfii na spotkaniu American Societies for Experimental Biology . Twórcy szczepionki to doktorzy. Wilbur A. Sawyer, Wray D.M. Lloyd, i Stuart F. Kitchen. Byli sponsorowani przez Rockefeller Foundation.

29 kwietnia

Marietta Blau

1894 – Urodziła się Marietta Blau, fizyczka austriacka. Opracowała technikę emulsji fotograficznej do badania rozpadu jąder atomowych spowodowanego promieniami kosmicznymi. Albert Einstein uznawał ją za niezwykle zdolną eksperymentatorkę i po roku 1938, kiedy – z uwagi na żydowskie pochodzenie – uciekła przed nazistami, pomógł jej kontynuować karierę w Meksyku, a następnie w Stanach Zjednoczonych. Zmarła na raka w 1970 roku – nie wiadomo, czy w wyniku stykania się z promieniotwórczością, czy z powodu nałogowego palenia.

1925 – Dr Florence Rena Sabin, profesor histologii z Johns Hopkins University w Baltimore została jako pierwsza kobieta w historii wybrana członkinią Akademii Nauk USA.

1937 – Zmarł wieku 41 lat w wyniku samobójstwa na tle depresji Wallace Hume Carothers, chemik amerykański, który wynalazł (w 1935 roku) nylon. Wiadomość o jego wynalezieniu podano do publicznej wiadomości dopiero w roku 1938 i w tym roku wprowadzono na rynek pierwsze produkty z nylonu: szczoteczkę do zębów z włosiem nylonowym oraz, co odbiło się większym echem, nylonowe pończochy w 1940 roku. Włókna nylonowe są obecnie używane do wytwarzania wielu rodzajów sztucznych tkanin, a nylon jako tworzywo sztuczne jest używany w wielu gałęziach przemysłu.

30 kwietnia

1703 – Z Anglii wypłynęła piracka wyprawa pod dowództwem Williama Dampiera, której celem było łupienie francuskich i hiszpańskich okrętów u wybrzeży Chile. Członkiem załogi jednego z okrętów był Alexander Selkirk, właśc. Alexander Selcraig (ur. 1676 w Lower Largo, zm. 13 grudnia 1721 u wybrzeży Afryki Zachodniej) – szkocki żeglarz i korsarz, który spędził cztery lata na bezludnej wyspie, pierwowzór Robinsona Crusoe.

1916 – Urodził się Claude Elwood Shannon (zm. 24 lutego 2001) – amerykański matematyk i inżynier, profesor Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jeden z twórców teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął ważność kodu binarnego i już jako młody człowiek twierdził, że ciągami zer i jedynek da się opisać tekst, obraz i dźwięk. Jego najsłynniejsze dzieło to Matematyczna teoria komunikacji opublikowana w 1948 roku, która położyła podwaliny pod teorię informacji i kodowania.

Bessie Coleman

1926 – Zginęła w wypadku lotniczym (wypadła z pikującego samolotu) w wieku 34 lat Bessie Coleman, amerykańska lotniczka, pierwsza Afroamerykanka, która uzyskała (we Francji, 1921) międzynarodową licencję pilota. Nosiła przydomek „Queen Bess”. Ustanowiono tradycję corocznych przelotów Afroamerykańskich pilotów nad jej grobem w rocznicę śmierci. Pochowana jest w Chicago.

1 maja

Paracelsus

1493 – Urodził się Paracelsus, właśc. Phillippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim (zm. 24 września 1541 w Salzburgu, Austria) – lekarz i przyrodnik, zwany ojcem medycyny nowożytnej. Data jego urodzin jest niepewna – niektórzy podają 10 listopada 1493 lub nawet 1494). Paracelsus badał wiele substancji chemicznych pod kątem wykorzystania ich jako leki. Badał też ich właściwości trujące, można go więc uznawać także za ojca toksykologii. Ważny wkład miał również w rozwój ziołolecznictwa. To on wprowadził do naszego języka słowa alkoholgaz.

1771 Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec wypłynął z Francji w pierwszą wyprawę w poszukiwaniu Lądu Południowego (Terra Australis Incognita), legendarnego kontynentu, umieszczonego przez Ptolemeusza na jego mapie z II w. n.e. Ptolemeusz oparł się na przemyśleniach Arystotelesa. Kwestia istnienia (a właściwie: nieistnienia) Terra Australis została ostatecznie rozwiązana przez Jamesa Cooka w roku 1770. Francuski badacz kontynentu nie odkrył (choć sądził i mówił inaczej; krótko mówiąc, łgał ile wlezie), ale za to odkrył archipelag Wysp Kergulena. Za łgarstwa dostał 6 lat twierdzy; odsiedział cztery. Potem był korsarzem w okresie wojny o niepodległość USA. W sumie życiorys taki, że byłby z tego niezły scenariusz filmowy.

1930 – Oficjalnie zaakceptowano i ogłoszono zaproponowaną przez 11-letnią Brytyjkę Venetię Burney (ma swoje hasło w Wikipedii) nazwę Pluton dla nowo odkrytej planety (obecnie planety karłowatej). Venetia była prawnuczką Falconera Madana, którego brat został w podobny jak ona sposób w 1864 „ojcem chrzestnym” dwóch księżyców Marsa – Fobosa i Deimosa. Panna Burney skończyła matematykę i była potem nauczycielką tego przedmiotu. Ma planetoidę swego imienia.

2 maja

Teleskop Herschela

1780 – Brytyjski astronom William Herschel (wł. Friedrich Wilhelm Herschel, astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana) odkrył pierwszą gwiazdę podwójną – ksi Ursae Majoris, zwaną też Alula Australis w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. W rzeczywistości każdy z jej dwóch składników jest ponadto gwiazdą spektroskopowo podwójną, czyli łącznie do systemu należą cztery gwiazdy.

1797 – Urodził się Abraham Pineo Gesner (zm. 29 kwietnia 1864) – kanadyjski lekarz i geolog, wynalazca nafty, uznawany za jednego z ojców przemysłu petrochemicznego. Nowy produkt został opatentowany pod nazwą „kerosene” i głównie pod tą nazwą jest do dziś znany w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Australii oraz w Nowej Zelandii. W 1846 w Charlottetown na Wyspie Księcia Edwarda wynalazca dał pierwszy publiczny pokaz działania nowego paliwa do lamp. Ogrzał węgiel w retorcie i wydestylował z niego przejrzystą, rzadką ciecz, której z kolei użył jako paliwo do lampy. To była właśnie nafta.

1981 – Zmarł w wieku 85 lat David Wechsler (ur. 12 stycznia 1896) – amerykański psycholog (z rumuńskimi korzeniami), autor skal inteligencji dla dzieci (WISC) i dorosłych (WAIS). Test Wechslera umożliwia diagnozę uzdolnień, dostarcza informacji o pewnych cechach osobowości, a także pomaga zdiagnozować hipotezy uszkodzenia mózgu. W wyniku przeprowadzenia testu uzyskuje się tzw. IQ – iloraz inteligencji.

3 maja

Tak wyglądało częściowe zaćmienie Słońca w Warszawie w 2006 roku.

1375 p.n.e. – Nastąpiło najstarsze zarejestrowane zaćmienie Słońca (niecałkowite), zgodnie z wiarygodną interpretacją daty, wpisanej na gliniastą tabletkę, pobraną ze starożytnego miasta Ugarit w Syrii (ostatnio uważa się raczej, że chodzi o 5 marca 1223, w każdym razie dawno!) Pierwsze całkowite zaćmienie Słońca zostało wiarygodnie zarejestrowane przez Chińczyków 4 czerwca 180 p.n.e.

1860 – Urodził się Vito Volterra (żył 80 lat) włoski matematyk i fizyk znany z wkładu w opracowanie matematycznych modeli zastosowanych w biologii. Równanie Lotki-Volterry zostało zastosowane do opisywania dynamiki liczebności populacji w warunkach drapieżnictwa, m.in. do wyjaśnienia cyklicznych wahań liczebności populacji rysia skorelowanych z wahaniami liczebności zająca amerykańskiego (śnieżnego). Czym się ci matematycy nie zajmują… Jak powiadał prof. Steinhaus – matematyk potrafi wykonać każde zadanie dowolnego specjalisty, tylko zrobi to lepiej.

1997 – Zmarł Manuel Elizalde (ur. 1937) – filipiński wysoki urzędnik państwowy, absolwent Harvard University, członek filipińskiego rządu. Znany głównie z mistyfikacji, jaką było fikcyjne plemię Tasaday, które rzekomo zostało przez niego odkryte w 1971 roku. Plemię to miało prowadzić paleolityczny tryb życia i nie znać znaczenia słowa „wojna”. Wkrótce po rzekomym odkryciu dostęp do plemienia został całkowicie zablokowany, ponoć w celu ochrony go przed wpływem cywilizacji. Po upadku reżimu Marcosa niezależni badacze podjęli badania plemienia i natychmiast odkryli fałszerstwo. Mieszkańcy pobliskich wsi zeznali, że otrzymali zapłatę za udawanie mieszkańców jaskiń. Jakoś mam mało zaufania do odkryć naukowych polityków…

4 maja

1677 – Zmarł Isaac Barrow (ur. 1630) – angielski matematyk, absolwent, wykładowca i rektor Trinity College na Uniwersytecie Cambridge oraz duchowny anglikański. Odkrył związek między styczną do krzywej a polem pod tą krzywą. Prawdopodobnie był pierwszym matematykiem, który odkrył podstawowe twierdzenie rachunku całkowego. W 1669 roku zrzekł się stanowiska Lucasian Professor of Mathematics na rzecz swojego ucznia Isaaca Newtona.

Budynek American Academy of Arts and Sciences

1780 – Powołana została American Academy of Arts and Sciences, pierwsze tego typu stowarzyszenie uczonych w USA. Pierwszym prezesem został James Bowdoin. Wśród członków byli m.in. Benjamin Franklin, George Washington, Thomas Jefferson, Alexander Hamilton, John Quincy Adams. Siedziba Akademii mieści się w Cambridge, w budynku zaprojektowanym przez Kallmann McKinnell & Wood. Ośrodek sponsoruje konferencje, organizuje projekty badawcze, a także publikuje kwartalnik „Daedalus”. Akademia ma dziś około 4900 członków (wśród których jest ponad 200 laureatów Nagrody Nobla) oraz 600 zagranicznych członków honorowych.

1926 – Urodził się (zm. w wieku 78 lat) David Allan Bromley, fizyk kanadyjski, uważany za „ojca nowoczesnej wiedzy o ciężkich jonach”. Był liderem w opracowywaniu komputerowych systemów zbierania i analizy danych. Był m.in. założycielem i dyrektorem (1963-89) Laboratorium Struktury Jądrowej im. A. W. Wrighta na Uniwersytecie Yale, które w swojej specjalności przoduje w świecie. W latach 1980-89 był członkiem Rady Naukowej Białego Domu.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
 
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com