Bogdan Miś: Działo się (290)

25.05.2021

26 maja

735 — Zmarł (być może dzień wcześniej, źródła nie są zgodne — a na dodatek dwa zakony obchodzą rocznice jeszcze dwa dni wcześniej) Beda, zwany Czcigodnym lub Wspaniałym, anglosaski mnich benedyktyn, wszechstronny uczony. W Kościele katolickim, prawosławnym i anglikańskim uznany za świętego. W Kościele katolickim ponadto doktor Kościoła. Niektóre Kościoły protestanckie uznają go za bohatera wiary. Anglikanie i luteranie zaliczają go do odnowicieli Kościoła. Był również przyrodnikiem, uważał, że Ziemia jest kulista. Opracowywał tablice paschalne na 532 lata (tablice paschalne opracowywano w cyklach 84-letnich, a od V w. 95-letnich). Liczył lata od narodzenia Chrystusa, możliwe, że jako pierwszy uczony w Europie użył notacji AC.

1837 — Urodził się Washington Augustus Roebling (zm. 21 lipca 1926) — amerykański inżynier pochodzenia niemieckiego, podczas wojny secesyjnej pułkownik armii Unii, wybitny budowniczy mostów. W ramach służby budował m.in. most we Fredericksburgu, i był to pierwszy most, który był całkowicie jego własną konstrukcją. Jego ojciec (też budowniczy mostów) został mianowany głównym inżynierem Mostu Brooklińskiego; budowy wskutek wypadku (i śmierci w 1869 roku) nie dokończył i przejął ją syn. Most został ostatecznie ukończony w 1883 roku, a uroczystości otwarcia odbyły się 24 maja.

1927 — Bramy fabryki opuścił ostatni z ponad 15 mln egzemplarzy samochodu Ford T. Po 19 latach produkcji, mimo wprowadzanych ciągle zmian, stał się przestarzały technicznie i nie mógł dłużej konkurować z pojazdami innych producentów. Jego głównymi konstruktorami byli: Henry Ford, C. Harold Wills, József Galamb i Jenő Farkas. Głównym założeniem było stworzenie samochodu dla przeciętnej amerykańskiej rodziny. Pierwszy egzemplarz opuścił bramy fabryki Piquette Plant w Detroit 27 września 1908 roku. Datę tę uznaje się za początek masowej motoryzacji.

27 maja

1907 — Urodziła się Rachel Carson (zm. 14 kwietnia 1964) — amerykańska biolożka, autorka książek popularnonaukowych. „Morze wokół nas”, które opublikowała w 1951 r. zdobyło prestiżową National Book Award w dziedzinie literatury popularnonaukowej. Znacząco przyczyniła się do powstania globalnego ruchu ekologicznego.

1931 — W Langley Field Research Center w USA oddano do użytku pierwszy w świecie tunel aerodynamiczny, podstawowe urządzenie badawcze aerodynamiki doświadczalnej, wykorzystywane do badania opływu gazu lub cieczy wokół obiektu.

1988 — Zmarł Ernst August Friedrich Ruska (ur. 25 grudnia 1906) — niemiecki fizyk; w roku 1931 skonstruował pierwszy mikroskop elektronowy (pozwala badać strukturę materii na poziomie atomowym; im większa energia elektronów tym krótsza ich fala i większa rozdzielczość mikroskopu), a w roku 1986 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

28 maja

1934 — W Kanadzie w Callander, Ontario, w rodzinie państwa Dionne urodziły się słynne pięcioraczki (same dziewczynki). Słynne dlatego, że pierwsze w historii przeżyły okres niemowlęcy. Urodziły się w 7. miesiącu ciąży. Oprócz pięcioraczek państwo Elzire i Oliva Dionne mieli jeszcze pięcioro dzieci.

1942 — Urodził się Stanley Ben Prusiner — amerykański biochemik i neurobiolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w roku 1997 za odkrycie prionów — rodzaju białkowych samopowielających się infekcyjnych czynników chorobotwórczych. Od 1988 roku profesor neurologii i biochemii na University of California, San Francisco.

1998 — Pakistan stał się siódmym posiadaczem broni jądrowej. Tego dnia w pobliżu granicy z Afganistanem dokonano pierwszego podziemnego jawnego testu tej broni (kryptonim Chagai-I). Głównym twórcą pakistańskiej atomistyki jest prof. Abdul Qadeer Khan, urodzony w 1936 roku.

29 maja

1829 — Zmarł Sir Humphry Bartholomew Davy (ur. 17 grudnia 1778) — angielski chemik i fizyk, który zauważył, że doprowadzając do roztworu soli lub wodorotlenków metali aktywnych (z grup głównych układu okresowego) prąd elektryczny, można wytworzyć gazowy wodór. Jako pierwszy w 1807 wyodrębnił potas i sód, a w 1808 wapń, stront, bor i magnez. W 1810 odkrył, że chlor jest odrębnym pierwiastkiem, a nie związkiem chemicznym. Skonstruował bezpieczną lampę górniczą (tzw. lampa Davy’ego). Nobilitowany w roku 1812.

1919 — Teoria względności Alberta Einsteina została po raz pierwszy potwierdzona doświadczalnie. Dwie ekspedycje Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego (do Brazylii i Zachodniej Afryki) dokonały pomiarów, potwierdzających, że obecność wielkiej masy zakłóca bieg promieni światła. Był to przełom w widzeniu świata.

1929 — Urodził się Peter Ware Higgs — brytyjski fizyk-teoretyk. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (2013), który w roku 1964 sformułował hipotezę dotyczącą istnienia w próżni pola („pole Higgsa”), dzięki któremu cząstki elementarne uzyskują masę. Istnienie „cząstki Higgsa”, zwanej także „boską” — doświadczalnie potwierdzono w kwietniu 2013 roku. I wtedy właśnie stało się jasne, kto w owym roku dostanie Nobla…

30 maja

1908 – Urodził się Hannes Olof Gösta Alfvén (zm. 2 kwietnia 1995) – szwedzki fizyk i astrofizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1970 za badania w zakresie magnetohydrodynamiki i ich zastosowanie do fizyki plazmy. Twórca podstaw elektrodynamiki kosmicznej, współtwórca magnetohydrodynamiki. Odkrywca fal magnetohydrodynamicznych w plazmie nazwanych na jego cześć falami Alfvena. Wykazał, że szybki ruch wirowy młodego Słońca mógł przez pola magnetyczne przenieść się na otaczający go obłok gazowy, z którego uformowały się planety. Powiązał burze słoneczne z powstawaniem zórz polarnych.

1959 – Pierwszy w historii rejs w okolicach wyspy Wight poduszkowca o kryptonimie SE.N1, którego masa wynosiła 3500 kg. Napędzany był silnikiem o mocy 540 KM, osiągał prędkość 25 węzłów. Poduszkowiec (hovercraft) to pojazd poruszający się na poduszce powietrznej. Poduszka ta powstaje, gdy wentylator zasysa powietrze z otoczenia i wtłacza je pod spód pojazdu. Może przemieszczać się nad płaskim obszarem – wodą, stałym lądem, ale także nad terenem grząskim lub bagiennym i lodem. Został wynaleziony przez brytyjskiego inżyniera, sir Christophera Cockerella w 1956 roku.

2011 – Zmarła Rosalyn Sussman Yalow (ur. 19 lipca 1921) – fizyczka amerykańska, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii / medycyny w 1977 za stworzenie radioimmunologicznych metod wykrywania białek i prace nad hormonami peptydowymi. Pierwsza kobieta, której przyznano Nagrodę Laskera za Podstawowe Badania Medyczne (w 1976). W latach 50. XX wieku Rosalyn Yalow i Solomon Berson opracowali nową czułą metodę wykrywania insuliny we krwi, która wykorzystywała reakcję antygen-przeciwciało oraz radioizotopy. Opracowana przez nich metoda, zwana RIA, może być stosowana także do wykrywania innych białek i związków. Yalow i Berson nie zgodzili się na jej opatentowanie.

31 maja

1578 – Przypadkowo odkryto przy Via Salaria w Rzymie słynne katakumby – cmentarz podziemny w postaci nieregularnie rozplanowanego systemu korytarzy. Nawiasem mówiąc, słowo katakumby zostało po raz pierwszy użyte właśnie przez Rzymian by określić miejsce na Via Appia, gdzie wydobywano tuf wulkaniczny, używany do budowy umocnień. Miejsce wydobycia znajdowało się niedaleko jamy, w której pochowany był święty Sebastian. W średniowieczu o katakumbach niemal zapomniano.

1852 – Urodził się Julius Richard Petri (zm. 20 grudnia 1921) – niemiecki bakteriolog, współpracownik Roberta Kocha. W 1877 wymyślił szalkę Petriego, naczynie laboratoryjne w kształcie okrągłej podstawki (spodka) o szerokim, płaskim dnie i niskich (w stosunku do średnicy) ścianach bocznych, wykonane ze szkła lub przezroczystych tworzyw sztucznych. Pierwotnie stosowana jako naczynie do hodowli mikroorganizmów, obecnie jako sprzęt laboratoryjny ogólnego przeznaczenia. Taka prosta rzecz, a jak kolosalną rolę odegrała w nauce!

1910 – Zmarła Elizabeth Blackwell (ur. 3 lutego 1821) – pierwsza amerykańska i brytyjska dyplomowana lekarka, feministka, walcząca o prawa kobiet i zniesienie niewolnictwa. Elizabeth starała się o przyjęcie na studia w wielu uczelniach medycznych, jednak zawsze odmawiano jej jako kobiecie. Dopiero mało znana szkoła Geneva College w Nowym Jorku przyjęła ją na studia… na skutek nieporozumienia. Władze szkoły uzależniły przyjęcie Elizabeth od tego, czy studenci zaakceptują to w głosowaniu. Studenci uznali to za żart, że kobieta ma zostać studentką i przekornie głosowali za jej kandydaturą. 11 stycznia 1849 przyznano jej jako pierwszej kobiecie w USA tytuł doktora medycyny (w dodatku z pierwszą lokatą)

1 czerwca

1796 – Urodził się Nicolas Léonard Sadi Carnot (zm. 24 sierpnia 1832) – fizyk, inżynier wojskowy i matematyk francuski. Jeden z twórców podstaw współczesnej termodynamiki, autor teorii silników cieplnych, w tym cyklu idealnego silnika cieplnego – tzw. cyklu Carnota, zwolennik teorii cieplika. Wykazał, że ciepło jest w stanie wykonać pracę tylko przy przejściu z ciała cieplejszego do zimniejszego.

1950 – Ukazał się komunikat prasowy Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych o zrzuceniu przez amerykańskie samoloty u polskiego wybrzeża masowych ilości stonki ziemniaczanej, która po wydostaniu się na brzeg miała się rozplenić po całym kraju. To chyba jedna z najsłynniejszych bredni propagandy w PRL.

1980 – Wystartowała telewizja informacyjna CNN, założona przez Teda Turnera. David Walker i Lois Hart przedstawili widzom pierwsze informacje. Stacja nadająca programy informacyjne przez całą dobę była pierwszym kanałem telewizyjnym tego typu na świecie. Sieć ma 36 biur (10 krajowych, 26 międzynarodowych), 900 stowarzyszonych lokalnych stacji telewizyjnych, i kilka regionalnych na całym świecie. Obecnie należy do koncernu Time Warner, który jest własnością ATT.

2 czerwca

1953 – Elżbieta II została koronowana na królową Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

1956 – Urodził się Mark Lewis Polansky – amerykański astronauta, inżynier, pilot wojskowy. W roku 2001 uczestniczył w locie STS-98 na pokładzie wahadłowca Atlantis. 10–22 grudnia 2006 – uczestniczył w dwunastodniowej wyprawie STS-116 (dowodził nią) 15–31 lipca 2009 odbył swoją trzecią wyprawę kosmiczną jako dowódca misji STS-127, realizowanej przez załogę wahadłowca Endeavour. Ojciec Marka Polansky’ego – Irving – był pochodzenia żydowskiego, natomiast przodkowie jego urodzonej na Hawajach matki – Edith – wywodzą się z Korei. Astronauta nosi przydomek „Roman”. Chodzi oczywiście o zbieżność nazwisk ze znanym reżyserem.

1966 – Amerykańska sonda Surveyor 1 wylądowała na Księżycu, stając się pierwszym amerykańskim statkiem kosmicznym, który wylądował na innym ciele niebieskim.