Bogdan Miś: Działo się (307)

Fakty i opinie

21.09.2021

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

22 września

1791 – Urodził się Michael Faraday, (zm. 25 sierpnia 1867) – fizyk i chemik angielski, eksperymentator, samouk. Profesor Instytutu Królewskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego, członek Royal Society, w młodości asystent H. B. Davy’ego. W 1831 r. odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej, co przyczyniło się do powstania elektrodynamiki. Faraday odkrył również zjawisko samoindukcji i zbudował pierwszy model silnika elektrycznego.

Obraz zawierający tekstOpis wygenerowany automatycznie — *Proklamacja emancypacji*

1862 – Prezydent USA Abraham Lincoln wydał Proklamację Emancypacji, znoszącą niewolnictwo na obszarach Skonfederowanych Stanów Ameryki. Większość ludzi chyba sądzi, że to była decyzja Kongresu – a tu okazuje się, że nie. To był dekret prezydencki. Proklamacja została wydana na mocy prerogatyw wojennych, jakie przysługują prezydentowi.

1979 – Amerykański satelita szpiegowski zaobserwował nad Oceanem Indyjskim rozbłysk pochodzący prawdopodobnie z tajnego próbnego wybuchu jądrowego, przeprowadzonego przez Izrael lub RPA. Do dziś opinia publiczna nie wie, co faktycznie wówczas zarejestrowano.

23 września

1806 – Zakończyła się ekspedycja Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, pierwsza, która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku. Po rezygnacji ze służby wojskowej Lewis został gubernatorem Terytorium Luizjany w 1808 r. We wrześniu 1809 wyruszył w podróż do Waszyngtonu. Nie dotarł jednak do celu, zginął gwałtowną i tajemniczą śmiercią w karczmie. W 1807 prezydent Thomas Jefferson mianował Clarka agentem rządu federalnego do spraw Indian na terytorium Luizjany, otrzymał on także stopień generała brygadiera. W roku 1813 został gubernatorem właśnie utworzonego terytorium Missouri.

1880 – Urodził się John Boyd Orr (zm. 25 czerwca 1971) – szkocki biolog i polityk, dyrektor generalny Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (1945-48). Laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1949 roku. Uczestniczył w I wojnie światowej, został odznaczony Military Cross i Distinguished Service Order. Autor słynnego raportu (1936) Food, Health and Income

Obraz zawierający niebo, zewnętrzne, budynek, rzeźbaOpis wygenerowany automatycznie — *Pomnik Rolanda Garrosa na wyspie Reunion*

1913 – Francuski pilot Roland Garros jako pierwszy przeleciał nad Morzem Śródziemnym. W latach 30. nazwiskiem Rolanda Garrosa zostały nazwane korty tenisowe w Paryżu, na których rozgrywany jest turniej French Open, nazywany także „Roland Garros”. Jego imię nosi również port lotniczy położony w Gillot na jego rodzinnej wyspie Reunion.

24 września

1501 – Urodził się Girolamo Cardano, włoski matematyk, filozof, astrolog, lekarz (zm. 1576). Zasłynął znajomością i opisaniem (bo nie odkryciem; odkrywców było kilku: Tartaglia, Ferrari, a najprawdopodobniej pierwszy był Scipione del Ferro) wzorów na rozwiązanie równań algebraicznych 3 i 4 stopnia. Choć nie on je odkrył – do dziś noszą jego imię.

Obraz zawierający woda, statek, zewnętrzne, nieboOpis wygenerowany automatycznie — *USS Enterprise*

1960 – Zwodowano pierwszy amerykański lotniskowiec o napędzie atomowym USS Enterprise (CVN-65). Wyposażony w osiem reaktorów jądrowych, pozostawał w służbie United States Navy przez pół wieku, uczestnicząc w większości kryzysów i konfliktów czasów zimnej wojny oraz po jej zakończeniu. Zabierał na pokład 66 samolotów, załoga liczyła 3000 żołnierzy, w tym 1800 personelu lotniczego.

1970 – Radziecka sonda Łuna 16 powróciła na Ziemię z ładunkiem 101 gramów gruntu księżycowego. Była to pierwsza bezzałogowa sonda kosmiczna, która powróciła z Księżyca. Ciekawostka: trzy niewielkie próbki gruntu księżycowego (po 2 gramy), które zostały dostarczone przez sondę Łuna 16 zostały sprzedane na aukcji Sotheby’s w 1993 r. za 442 500 dolarów.

25 września

1513 – Podczas podboju Panamy hiszpański konkwistador Vasco Núñez de Balboa jako pierwszy Europejczyk dotarł do wybrzeży Pacyfiku.

1928 – Założono amerykańskie przedsiębiorstwo telekomunikacyjne Motorola (wówczas pod nazwą Galvin Manufacturing Corporation). Obecną nazwę przyjęto w 1947 roku, jednak słowo Motorola było znakiem firmowym już od 1930 roku Nazwa pochodzi od słów „Motor”, czyli silnik, oraz „Vitriola” – potoczna nazwa radia w tych latach; początkowo Motorola była bowiem jednym z pierwszych producentów samochodowych odbiorników radiowych. Przedsiębiorstwo wzbogaciło się znacznie na dostawach sprzętu radiowego dla armii amerykańskiej. Obecnie główny ośrodek Motoroli, zajmujący się wytwarzaniem technologii na potrzeby wojska, znajduje się w Tel Awiwie.

Obraz zawierający obiekt na zewnątrz, gwiazdka, nocOpis wygenerowany automatycznie — *Ekstremalnie Głębokie Pole Hubble’a*

2012 – Opublikowano obraz tzw. Ekstremalnie Głębokiego Pola Hubble’a (obraz niewielkiego obszaru nieba w gwiazdozbiorze Pieca stanowiącego centralną część Ultragłębokiego Pola Hubble’a) , powstały na podstawie ponad 2 tys. zdjęć wykonanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a w okresie od czerwca 2002 do marca 2012 za pomocą urządzeń Advanced Camera for Surveys i Wide Field Camera 3 w zakresie światła widzialnego i bliskiej podczerwieni. Łączny czas ekspozycji wyniósł ponad 2 miliony sekund (ok. 23 dni). Przedstawia ok. 5,5 tys. galaktyk, z których najodleglejsze znajdują się 13,2 mld lat świetlnych od Ziemi.

26 września

1889 – Pierwsza Generalna Konferencja Miar ustaliła (obowiązującą do 1960 roku) definicję metra jako odległość w temperaturze 0 °C i przy normalnym ciśnieniu atmosferycznym między dwiema głównymi kreskami na platynowo-irydowym wzorcu złożonym w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres pod Paryżem oraz (nadal obowiązującą) definicję i wzorzec kilograma.

1960 – John Fitzgerald Kennedy i Richard Nixon zmierzyli się w pierwszej w historii telewizyjnej debacie przed wyborami prezydenckimi w USA. Specjaliści sądzą, że to dzięki tej debacie Kennedy został prezydentem.

Obraz zawierający osoba, mężczyzna, stojąceOpis wygenerowany przy wysokim poziomie pewności — *Ppłk* *Stanisław Pietrow*

1983 – Dzięki stalowym nerwom radzieckiego oficera uniknęliśmy końca świata, a co najmniej III wojny światowej. Ppłk Stanisław Pietrow prawdopodobnie zapobiegł wojnie nuklearnej, ignorując błędne wskazania radzieckiego systemu wczesnego ostrzegania o wystrzeleniu 5 amerykańskich rakietowych pocisków balistycznych. A było tak: cztery minuty po północy 26 września 1983 roku komputery w centrum wczesnego ostrzegania wykryły wystrzelenie przez USA międzykontynentalnego pocisku balistycznego, skierowanego w stronę ZSRR. Obserwujący ten alarm Pietrow przyjął, że doszło do błędu komputera, ponieważ wystrzelenie pojedynczego pocisku byłoby zachowaniem nieracjonalnym. Chwilę później komputery potwierdziły jednak wystrzelenie kolejnych czterech rakiet z tej samej bazy. Jak sam stwierdził: Pomyślałem jednak: nikt nie zaczyna ataku jądrowego za pomocą pięciu rakiet! Poza tym nie startowałyby one z jednej bazy. Pietrow nawet nie zgłosił swojej decyzji dowództwu. Został za to ukarany. Ze względu na tajemnicę wojskową wydarzenia te były trzymane w tajemnicy do 1998 roku. Dopiero po wielu latach Pietrow został uznany za bohatera:

21 maja 2004 roku otrzymał nagrodę World Citizen Award,
19 maja 2006 roku został uhonorowany przez Organizację Narodów Zjednoczonych,
24 lutego 2012 roku otrzymał Niemiecką Nagrodę Mediów (Deutscher Medienpreis),
17 lutego 2013 roku uhonorowany w Operze Sempera w Dreźnie nagrodą pokojową „Dresden-Preis”.

Zmarł w maju 2017 r.

27 września

Obraz zawierający osoba, osoby, grupa, stojąceOpis wygenerowany automatycznie — *Naukowcy oglądają Kamień z Rosetty podczas Międzynarodowego Kongresu Orientalistów w 1874*

1822 – Francuz Jean-François Champollion poinformował o odczytaniu egipskich hieroglifów wyrytych na Kamieniu z Rosetty. Kamień znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Jest to czarna kamienna (bazaltowa) płyta o wysokości 114,4 cm, szerokości 72,3 cm i grubości 27,9 cm oraz wadze 762 kg. Na kamieniu wyryty został tekst dwujęzyczny w trzech wersjach – po egipsku pismem hieroglificznym i demotycznym oraz po grecku. Ponieważ tekst grecki był znany, możliwe stało się odczytanie hieroglifów, czego dokonali w 1822 r. Jean-François Champollion i w 1823 r. Thomas Young.

1956 – Amerykański pilot-oblatywacz Milburn Apt podczas lotu samolotem Bell X-2 Starbuster nad pustynią Mojave w Kalifornii jako pierwszy człowiek przekroczył barierę prędkości mach 3. Chwilę później zginął w katastrofie.

1998 – Uruchomiono wyszukiwarkę Google. Google zostało założone przez Larry’ego Page’a oraz Sergeya Brina w 1996 roku w ramach ich projektu studenckiego na Uniwersytecie Stanforda. Do przeszukiwania i indeksowania zasobów Internetu Google wykorzystuje rozmieszczone w różnych miejscach na kuli ziemskiej serwerownie, działające w oparciu o system operacyjny Linux. Dokładna liczba serwerowni, jak też samych komputerów jest trzymana przez Google w tajemnicy. Google było ofiarą praktyk internautów polegających na linkowaniu z wielu stron z mylną treścią hiperłącza do strony, która miała się pojawić pod danym wyszukaniem. Przez jakiś czas na pierwszych miejscach w wynikach np. dla zapytania siedziba szatana pojawiała się oficjalna strona Radia Maryja…

28 września

1867 – Toronto zostało stolicą kanadyjskiej prowincji Ontario. Toronto jest najbardziej wieloetnicznym miastem świata, zamieszkanym przez ponad 150 grup narodowych. W 2001 roku miasto otrzymało nadany przez ONZ tytuł World’s Most Multicultural City. Nazwa Toronto pochodzi z języka Indian plemienia Huron. Jedno z prawdopodobnych znaczeń to miejsce spotkań.

Zobacz obraz źródłowy — **Alexander Fleming**

1928 – Szkocki bakteriolog i lekarz Alexander Fleming odkrył pierwszy antybiotyk – penicylinę. Pierwszy raz fakt występowania substancji hamujących rozwój niektórych bakterii chorobotwórczych opisał w 1897 r. francuski lekarz wojskowy Ernest Duchesne w swojej rozprawie doktorskiej pt. „:Antagonizm między pleśniami i mikrobami”. Odkrycie to nie zostało jednak przez nikogo rozwinięte. Powtórnego odkrycia dokładnie tego samego zjawiska dokonał (jak głosi legenda – przypadkiem, gdyż w wyniku bałaganu w laboratorium, na resztkach pożywienia zaczęły wzrastać drobnoustroje). Fleming – jednak i jemu nie udało się wyizolować substancji czynnej, choć stwierdził, że skuteczne działanie występuje nawet przy bardzo dużym rozcieńczeniu. W 1938 r. grupa trzech naukowców, w skład której obok Fleminga weszli Howard Walter Florey oraz Ernst Boris Chain, wyizolowała składnik czynny, zakładając rok później pierwszą na świecie wytwórnię penicyliny. Za swoje odkrycie zostali oni uhonorowani w 1945 r. Nagrodą Nobla.

2003– Pierwszy satelita europejski SMART-1 (bezzałogowa sonda kosmiczna Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA) został umieszczony na orbicie księżycowej. Sonda została wyniesiona z kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej przy użyciu rakiety nośnej Ariane 5G wraz z dwoma satelitami telekomunikacyjnymi. Misja sondy zakończyła się 3 września 2006 roku podczas 2890 obiegu wokół Księżyca upadkiem na jego powierzchnię.