19.10.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
20 października
1891 – Urodził się James Chadwick (zm. 24 lipca 1974), angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1935 za odkrycie neutronu. Ciekawostka: został studentem fizyki… przez pomyłkę,. Otóż chciał zdawać egzamin wstępny na matematykę, ale pomylił się i usiadł wśród kandydatów na fizykę. Po pomyślnym egzaminie oznajmiono mu, ku jego zdumieniu, że dostał się na fizykę, a że był bardzo nieśmiały nie sprostował pomyłki. W 1945 roku otrzymał szlachectwo.
1984 – Otwarto w Monterey, w Kalifornii, w zachodniej części Stanów Zjednoczonych Monterey Bay Aquarium. Jest jednym z większych akwariów na świecie. Za szybami akwarium można zobaczyć płaszczki, rozgwiazdy, meduzy, tuńczyki, rekiny, koniki morskie i inne zwierzęta oceanu. Przy oceanarium funkcjonuje instytut badawczy.
1987 – Zmarł Andriej Nikołajewicz Kołmogorow (ur. 25 kwietnia 1903 r.), genialny rosyjski matematyk, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa. Pracował nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej – w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w 1980 r. Bohater Pracy Socjalistycznej (1963). Był bardzo zaprzyjaźniony z polskimi matematykami, 14 maja 1958 Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Niewątpliwie jeden z największych uczonych XX wieku.
21 października
1805 – Zwycięstwo floty brytyjskiej nad francusko-hiszpańską w bitwie pod Trafalgarem – jednej z najsłynniejszych bitew morskich w historii. Eskadra angielska pod dowództwem admirała Horatio Nelsona liczyła 27 okrętów liniowych i 2 fregaty. Adm. P. Ch. Villeneuve miał 33 okręty liniowe i 7 fregat. W boju zginął od postrzału w kręgosłup legendarny admirał Nelson. Koalicjanci antybrytyjscy stracili 22 okręty, ok. 3250 zabitych, ok. 2,5 tys. rannych i ok. 7 tys. wziętych do niewoli. Marynarzy brytyjskich zginęło 449. Bitwa ta stała się początkiem wielkiej hegemonii Brytyjczyków na morzach świata, walnie przyczyniając się do powstania brytyjskiego imperium kolonialnego. Była to jednocześnie ostatnia wielka bitwa żaglowców.
1879 – W Menlo Park w stanie New Jersey zespół badawczy pod kierownictwem Thomasa Alvy Edisona zapalił pierwszą w pełni użyteczną żarówkę z grafitowym żarnikiem, która świeciła przez kilkadziesiąt godzin.
1923 – W Deutsches Museum w Monachium uruchomiono pierwsze na świecie planetarium.
22 października
1746 – Założono jeden z najsłynniejszych uniwersytetów świata, Princeton University (jako College of New Jersey). Od początku swojego istnienia szkoła ta wydała 35 laureatów Nagrody Nobla. Z budżetem równym 17,1 miliarda dolarów oraz 7567 studentami, uniwersytet ten jest ośrodkiem o najwyższym wyposażeniu finansowym przypadającym na jednego studenta na świecie. Obecną nazwę otrzymał w roku 1896.
1908 – Premiera pierwszego polskiego filmu fabularnego Antoś po raz pierwszy w Warszawie w reżyserii Georgesa Meyera.
2014 — W Polsce, w Słubicach odsłonięto pierwszy — i dotychczas jedyny na świecie — pomnik Wikipedii. Zaprojektował ormiański artysta, Mihran Hakobjan, student Collegium Polonicum, stypendysta Funduszu Rodziny Kulczyków. Pomysłodawcą ponad trzymetrowej wysokości (wraz z postumentem) pomnika jest Krzysztof Wojciechowski, dyrektor administracyjny Collegium Polonicum.
23 października
1920 – Urodził się Mr Tornado, czyli Tetsuya Theodore „Ted” Fujita (zm.19 listopada 1998), amerykański meteorolog japońskiego pochodzenia, zajmujący się dynamiką sztormów, tornad, i huraganów. Z jego nazwiskiem związana jest skala Fujity intensywności tornad. Odkrył zjawisko prądów spadających związanych z intruzją (wdarciem się) suchego powietrza i odróżnił je od procesów związanych z tornadami. Opracował techniki fotometrycznej oceny skutków zniszczeń wywołanych przez tornada i techniki, pozwalające zrozumieć dynamiczną strukturę wiatru wokół tornad. Był pionierem działu meteorologii intensywnych zjawisk w małych skalach (mezometeorologia).
1970 – Na Wielkiej Pustyni Słonej w stanie Utah Amerykanin Gary Gabelich na samochodzie rakietowym Blue Flame po raz pierwszy w historii przekroczył pojazdem naziemnym barierę 1000 km/h.
1996 – Papież Jan Paweł II w liście do Papieskiej Akademii Nauk stwierdził, że teoria ewolucji Darwina jest czymś więcej niż tylko hipotezą. Długo trzeba było czekać na tę „śmiałą” decyzję. Choć i tak jest to wypowiedź bardzo ostrożna…
24 października
1851 – William Lassell, astronom angielski odkrył dwa księżyce planety Saturn, nazwane Ariel i Umbriel. Ich nazwy pochodzą od imion złych duchów z poematu Pukiel porwany (The Rape of the Lock) Alexandra Pope’a; Ariel występuje również w twórczości Szekspira. Są księżycami lodowymi, zbudowanymi z około 40-50% zamrożonej wody zmieszanej ze skałami. Umbriel jest bardzo ciemny – odbija tylko około połowy światła odbijanego przez Ariela, czy jaśniejsze satelity Urana.
1870 – Zmarł Charles Joseph Minard (ur. 27 marca 1781) – francuski inżynier, budowniczy kanałów i portów, pionier graficznych metod analizy i przekazywania informacji z zakresu inżynierii i statystyki, autor graficznej wizualizacji inwazji Napoleona na Rosję w 1812 roku.
1911 – Urodził się Nathaniel Wyeth (zm. 4 lipca 1990) amerykański inżynier i wynalazca, twórca tworzywa PET. PET to poli(tereftalan etylenu), czyli związek chemiczny o wzorze (C10H8O4)n – termoplastyczny polimer z grupy poliestrów, stosowany na dużą skalę do produkcji włókien syntetycznych i butelek do napojów bezalkoholowych. To jemu zawdzięczamy tę wygodę. I zagrożenie. W 1981 r. został wyróżniony nagrodą Society of Plastics Engineers. W 1986 r. został wprowadzony do Society of the Plastics Industry Hall of Fame, a rok później do Polymer Processing Hall of Fame.
25 października
1924 – W wodach u wybrzeży ówczesnego Związku Południowej Afryki po raz pierwszy (i ostatni…) rzekomo zaobserwowano kryptydę trunko. Kryptyda to hipotetyczne zwierzę, którego istnienie jest obiektem badań tzw. kryptozoologów (rodzaj maniaka naukowego), lecz nie zostało potwierdzone. Kryptydy to zwierzęta uznane za dawno wymarłe bądź znane tylko z legend. Trunko z kolei (nazwa pochodzi od angielskiego słowa trunk, oznaczającego trąbę), to stworzenie jakoby przypominające „wielkiego niedźwiedzia polarnego”. Zwierzę miało być obserwowane z brzegu podczas walki z orkami, jaką rzekomo toczyło przez trzy godziny. Historię opublikowano 2 grudnia 1924 roku w londyńskim dzienniku Daily Mail. Słowem – wszystko to razem, to jedna z tzw. legend miejskich, powracająca czasami na łamy prasy. Zapewne owym mitycznym zwierzęciem była kaczka (dziennikarska).
1952 – O 19:00 Telewizja Polska wyemitowała ze studia w Instytucie Łączności swój pierwszy, półgodzinny program. Mało kto o tym w ogóle wiedział. Był to montaż form artystycznych z udziałem Marty Nowosad, Jerzego Michotka, Witolda Grucy i Jana Mrozińskiego, który był odbierany na 24 odbiornikach „Leningrad” rozmieszczonych w klubach i świetlicach. Regularną emisję programu (pół godziny raz na tydzień) zaczęto trzy miesiące później.
1975 – Lądownik radzieckiej sondy Wenera 10 osiadł na Wenus. Wylądował na zachodniej półkuli Wenus, w odległości 2200 km od lądownika Wenery 9, który przybył tu 3 dni wcześniej.
26 października
1881 – W Tombstone w Arizonie miała miejsce strzelanina w O. K. Corral, w której wziął udział jeden z najsłynniejszych rewolwerowców Wyatt Earp. Sprawa była tematem wielu westernów.
1911 – Urodził się Shiing-Shen Chern (zm. zm. 3 grudnia 2004), jeden z najwybitniejszych matematyków naszego stulecia, Chińczyk, pracujący głównie w USA. Od 1960 wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, w 1961 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Na Uniwersytecie Kalifornijskim powołał do życia Instytut Badań Nauk Matematycznych (1981), którym kierował do 1984. Od 1994 był członkiem Chińskiej Akademii Nauk, a od 1985 należał również do brytyjskiego Royal Society. W 1986 nadano mu honorowe członkostwo Londyńskiego Towarzystwa Matematycznego. Był ponadto m.in. honorowym prezydentem Uniwersytetu Jiaxing. Został wyróżniony Narodowym Medalem Nauki (National Medal of Science) w 1975, a także jako jedyny Chińczyk prestiżową Nagrodą Wolfa w 1984. Krótko przed śmiercią, w maju 2004 otrzymał przyznaną wówczas po raz pierwszy Nagrodę Shawa.
1977 – W Somalii zdiagnozowano ostatni jak dotychczas w historii naturalny przypadek ospy prawdziwej. Pozdrowienia dla przeciwników szczepionek na całym świecie. Jak jeszcze trochę podziałacie… strach pomyśleć.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
