9.11.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
10 listopada
1861 – Urodził się Robert Thorburn Ayton Innes (zm. 13 marca 1933) – południowoafrykański astronom pochodzenia szkockiego, odkrywca najbliższej Słońca gwiazdy Proxima Centauri. W 1902 roku, po zakończeniu wojen burskich, kiedy podjęto decyzję o założeniu obserwatorium astronomicznego w Johannesburgu. Innes zajął się organizacją i przystosowaniem dotychczasowego obserwatorium meteorologicznego (Transvaal Meteorological Observatory) do obserwacji astronomicznych. W 1915 roku, prowadząc obserwacje gwiazdozbioru Centaura, odkrył gwiazdę, nazwaną potem Proxima Centauri.
1871 – Henry Morton Stanley (właśc. John Rowlands, walijski dziennikarz i korespondent, pisarz, badacz Afryki i poszukiwacz przygód) odnalazł w Afryce zaginionego odkrywcę i misjonarza Davida Livingstone’a. Jego słowa przy spotkaniu Doctor Livingstone, I presume?– przeszły do historii jako symbol angielskiej zimnej krwi.
1994 – Zmarł William Higinbotham (ur. 25 października 1910) amerykański fizyk, autor gry komputerowej Tennis for Two. symulacji tenisa stołowego przy użyciu oscyloskopu. Jakkolwiek jej oryginał się nie zachował, została ona uznana za pierwszą grę komputerową w historii. Higinbotham nie afiszował się ze swoim dziełem i dopiero w 1983 roku za sprawą dziennikarza Davida Ahla został uhonorowany jako ojciec gier wideo.
11 listopada
1918 – Niby każdy wie, ale wypada przypomnieć: w wagonie kolejowym w lesie pod francuskim Compiègne podpisano układ rozejmowy pomiędzy Ententą a Cesarstwem Niemieckim, który zakończył I wojnę światową.
1929 – U wybrzeży Wysp Zielonego Przylądka zatonął ostatni brytyjski komercyjny żaglowiec SV Garthpool. Definitywny koniec ery żaglowców w handlu i komunikacji.
2008 – Statek pasażerski RMS Queen Elizabeth 2 wypłynął w swój ostatni rejs. To jeden z największych i najnowocześniejszych na świecie liniowców. Zamówiony w 1964. Stępkę położono 5 lipca 1965. Koszt budowy wyniósł 29,1 mln £. Chrzest statku 20 września 1967 – matką chrzestną była Elżbieta II. W dziewiczą podróż wyruszył 2 maja 1969. Lotnictwo pasażerskie definitywnie wygrało z regularnym transportem morskim.
12 listopada
1933 – Niejaki Hugh Gray jako pierwszy rzekomo sfotografował rzekomego potwora z Loch Ness (zwierzę lub grupa zwierząt rzekomo zamieszkujące szkockie jezioro Loch Ness, objętościowo największy słodkowodny zbiornik Wielkiej Brytanii).
1962 – Premiera filmu przygodowego O dwóch takich, co ukradli Księżyc w reżyserii Jana Batorego. Nie jest to wstrząsające arcydzieło, ale jaka obsada!
2014 – Lądownik Philae, który odłączył się od należącej do Europejskiej Agencji Kosmicznej sondy Rosetta, wylądował pierwszy raz w historii na jądrze komety (67P/Czuriumow-Gierasimienko).
13 listopada
1940 – Odbyła się premiera pierwszego w historii pełnometrażowego animowanego filmu stereofonicznego Fantazja. Był to trzeci pełnometrażowy film animowany wytwórni Walta Disneya. Film otrzymał nagrody honorowe Akademii Filmowej podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 1942 roku – dwie statuetki Oscarów Specjalnych.
1971 – Premiera thrillera Pojedynek na szosie w reżyserii Stevena Spielberga. Był to debiut ekranowy reżysera.
1990 – W Internecie pojawiła się pierwsza witryna (strona) WWW. Autorem był legendarny informatyk, sir Tim Berners-Lee. Jest to strona info.cern.ch, istnieje do dziś. Nie zawiera żadnej grafiki ani w ogóle multimediów. Ale działa i jest historią.
14 listopada
1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami). Tak, tak – już wtedy.
1889 – Amerykańska dziennikarka Nellie Bly (1864-1922, właśc. Elizabeth Jane Cochrane, która wsławiła się swoim dziennikarstwem śledczym i tzw. dziennikarstwem uczestniczącym) zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga na trasę o długości blisko 25 tys. mil Po 72 dniach, 6 godzinach, 11 minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży. Wówczas był to rekord świata okrążenia Ziemi. Była pierwszą kobietą, która podróżowała dookoła świata bez towarzystwa mężczyzny.
1901 – Austriacki patolog i immunolog Karl Landsteiner (1868-1943) odkrył grupy krwi: A, B i 0. Był profesorem Uniwersytetu Wiedeńskiego (od 1911) oraz Rockefeller Institute for Medical Research w Nowym Jorku (od 1922). W 1932 roku został wybrany do Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie. W 1946 roku został pośmiertnie uhonorowany przyznaniem Nagrody Laskera w dziedzinie badań klinicznych.
15 listopada
1873 – Urodziła się Sara Josephine Baker lub Jo Baker (zm. 22 lutego 1945) – słynna amerykańska lekarka, sufrażystka i działaczka humanitarna, lesbijka. W 1901 roku została inspektorem Departamentu Zdrowia i nadzorowała szkoły. Zaczęła walczyć o poprawę higieny w slumsach Nowego Jorku. Zastosowała na masową skalę preparat chroniący niemowlęta przed ślepotą, spowodowaną rzeżączką (zachorowalność zmalała stokrotnie w ciągu 2 lat). Przekonała władze stanu Nowy Jork do wprowadzenia obowiązkowych szkoleń i egzaminów dla położnych. Wprowadziła do każdej szkoły lekarza i pielęgniarkę, troszczących się o zdrowie uczniów. W 1917 roku – jako pierwsza kobieta – uzyskała doktorat w dziedzinie zdrowia publicznego na New York University and Bellevue Hospital Medical College.
1971 – Firma Intel wprowadziła na rynek pierwszy na świecie mikroprocesor (Intel 4004, czterobitowy, jednoukładowy, zaprojektowany przez Teda Hoffa oraz Federico Faggin). Był początkowo przeznaczony do pracy wewnątrz kalkulatorów biurowych, później dodano mu możliwość pracy programowanej. Miał 46 instrukcji i składał się z 2300 tranzystorów.
1978 – Zmarła Margaret Mead (ur. 16 grudnia 1901), niezmiernie sławna całym świecie amerykańska badaczka kultur Oceanii. Wyróżniła trzy typy kultury: postfiguratywną, kofiguratywną i prefiguratywną. Miała trzech mężów, a także stałą partnerkę, też znaną uczoną z dziedziny antropologii, Ruth Benedict. Jej opis wolnej miłości ludów pierwotnych przyczynił się do rewolucji seksualnej lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Przez długi czas pracowała w Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, gdzie była kustoszem zbiorów etnologicznych.
16 LISTOPADA
1848 – W Londynie odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina.
1898 – Austriacki ginekolog Ernst Wertheim (1864-1920) jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (usunięcie macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy. Z czasem jako operacja Wertheima znalazła stałe miejsce w chirurgii ginekologicznej.
1909 – Powstała pierwsza na świecie (używająca sterowców) niemiecka linia lotnicza DELAG (Deutsche Luftschiffahrts-Aktiengesellschaft). Pomiędzy rokiem 1910 a wybuchem wojny w 1914 roku linia przewiozła ponad 34 tys. pasażerów i wykonała ponad 1,5 tys. lotów. Od września 1928 roku przy użyciu sterowca LZ 127 Graf Zeppelin rozpoczęła regularne loty transatlantyckie.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
