30.11.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
1 grudnia
1607 – Wykonano pierwszy wyrok śmierci w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej. Radny George Kendall z pierwszej stałej osady kolonistów angielskich Jamestown został rozstrzelany za szpiegostwo na rzecz Hiszpanii.
1792 – Urodził się Nikołaj Iwanowicz Łobaczewski, rosyjski matematyk polskiego pochodzenia, człowiek, który dokonał rewolucji w matematyce – a konkretnie geometrii, tworząc (niezależnie od Węgra, Janosa Bolyai’a) geometrię nieeuklidesową. Był rektorem uniwersytetu w Kazaniu. W 1832 ożenił się z Warwarą Aleksiejewną Moisiejewą. Mieli podobno osiemnaścioro dzieci, z czego siedmioro dożyło dorosłości. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia, w 1846 został zmuszony do opuszczenia uniwersytetu. Zmarł w 1856 roku.
1953 – Ukazało się pierwsze wydanie czasopisma Playboy. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że w tym momencie legło w gruzach pewne prasowe tabu i zaczęła się epoka popkultury.
2 grudnia
1881 – Urodził się Heinrich Georg Barkhausen (1881-1956) – niemiecki fizyk i elektrotechnik. Autor prac głównie z zakresu magnetyzmu oraz radiotechniki. Jako pierwszy (1919) opisał zjawisko Barkhausena (skokowe zmiany namagnesowania ferromagnetyków pod wpływem ciągłej zmiany natężenia zewnętrznego pola magnetycznego lub innych warunków zewnętrznych; zjawisko to wykorzystuje się m.in. do bezinwazyjnego badania ferromagnetycznych metali.). Był profesorem Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie.
1966 – Zmarł Luitzen Egbertus Jan Brouwer (ur. 27 lutego 1881), holenderski matematyk pracujący w dziedzinach topologii, teorii mnogości, teorii miary i analizy zespolonej. Jego imieniem zostało nazwane słynne twierdzenie o punkcie stałym, mówiące: każde odwzorowanie ciągłe n-wymiarowej kuli domkniętej w siebie ma punkt stały. Był jednym z wybitnych zwolenników intuicjonizmu w matematyce, poglądu, który odrzucał między innymi korzystanie z prawa wyłączonego środka (orzekającego, że z dwóch zdań, z których jedno jest zaprzeczeniem drugiego, dokładnie jedno jest zawsze prawdziwe) jako metody dowodzenia twierdzeń. Zdaniem Brouwera, matematyka to swobodna działalność rozumu, która nie da się zamknąć w system aksjomatów, między innymi dlatego, że konstrukcje matematyczne są niezależne od jakiegokolwiek języka. Jeden z najwybitniejszych matematyków w historii.
1971 – Radziecka sonda Mars 3 dosięgła Marsa. Lądownik sondy został pierwszym pojazdem w historii, który bezpiecznie osiadł na marsjańskim gruncie, jednak po 14,5 sekundy transmisji utracono z nim łączność. Jedyne dane przesłane na Ziemię, to nieczytelny obraz. Miejsce lądowania zostało sfotografowane przez sztucznego satelitę Marsa, amerykańską sondę Mars Reconnaissance Orbiter w 2007 r. W 2013 roku ogłoszono, że na zdjęciach prawdopodobnie widać lądownik Mars 3, jego spadochron, rakietowy silnik hamujący i osłonę termiczną.
3 grudnia
1591 – 101 piwowarów z Hamburga podpisało pierwsze na świecie ubezpieczenie majątkowe. Poszkodowany w ewentualnym pożarze miał otrzymać od pozostałych sygnatariuszy po 10 talarów.
1967 – W Kapsztadzie Christiaan Barnard przy asyście młodszego brata dr Mariusa Barnarda kierował zespołem chirurgów, który przeprowadził pierwszą transplantację ludzkiego serca. Operacja się udała, jednak pacjent, 53-letni Louis Washkansky, zmarł po 18 dniach na zapalenie płuc, gdyż leki przeciw odrzuceniu nowego serca przez ciało osłabiły jego odporność na infekcje.
1992 – Pierwszy w historii tekst SMS-em został wysłany 3 grudnia 1992 r. z Wielkiej Brytanii. Neil Papworth, pracownik firmy Vodafone, składał w nim życzenia z okazji Świąt Bożego Narodzenia swoim kolegom.
4 grudnia
1563 – Zakończyły się – po 18 latach trwania – obrady Soboru Trydenckiego. Początek kontrreformacji, potępienie nauk Kalwina i Lutra. Powołano (1542) święte Oficjum (Inkwizycję). Obrady soboru były momentami burzliwe: bp Tommaso Sanfelice został np. nazwany przez bp. Dionisia de Zanettiniego oszustem albo idiotą. Sanfelice złapał go za brodę i gwałtownie potrząsnął. Adwersarze zostali rozdzieleni, a pierwszy z nich spędził tydzień w klasztorze, po czym opuścił obrady.
1819 – William Congreve, słynny brytyjski wynalazca (konstruktor m.in. rakiet bojowych) opatentował znak wodny, który był widoczny na papierze pod światło. Jego system w znaczny sposób utrudniał fałszowanie banknotów, ale nie został zaakceptowany przez Commission of the Bank of England z uwagi na protest wytwórców banknotów, dla których był kłopotliwy w produkcji.
1975 – Zmarła Hannah Arendt, amerykańska politolog, filozof, publicystka pochodzenia niemieckiego (ur. 1906). Była związana długo z innym wielkim filozofem niemieckim, Martinem Heideggerem. Krótkotrwałe uwięzienie w połowie 1933 roku i wzrastające rozczarowanie postawą środowisk inteligenckich zmusiło ją do nielegalnego opuszczenia Niemiec. W 1933 roku wyemigrowała do Francji, po wyjeździe męża do Stanów związała się z Heinrichem Blücherem, wybitnym działaczem Komunistycznej Partii Niemiec. W maju 1940 roku już po ślubie z Blücherem została internowana w Gurs. Pod koniec 1940 roku Hannah i jej mąż otrzymali wizy i wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Do 1952 roku pracowała w komisji zajmującej się ratowaniem dorobku kulturalnego Żydów europejskich. Stworzyła jedną z najbardziej znanych teorii totalitaryzmu.
5 grudnia
1766 – W Londynie został założony dom aukcyjny Christie’s (w 1998 przejęty przez francuską Groupe Artémis, w 2002 otworzył filię w Paryżu). Christie’s szybko osiągnął pozycję głównego angielskiego domu aukcyjnego. Obecnie Christie’s jest największym domem aukcyjnym na świecie pod względem przychodów, wyprzedza odwiecznego rywala – Sotheby’s.
1906 – Założycielka mariawityzmu siostra Feliksa Kozłowska (początkowo zakonnica rzymskokatolicka, założycielka ukrytego Zgromadzenia Sióstr Ubogich św. Klary, które później przybrało nazwę Zgromadzenia Sióstr Mariawitek Nieustającej Adoracji Ubłagania), została imiennie ekskomunikowana jako pierwsza kobieta w historii chrześcijaństwa. Polska przoduje w różnych dziedzinach.
1916 – Urodził się Hilary Koprowski (zm. 11 kwietnia 2013 w Filadelfii) – polski lekarz, wirusolog i immunolog, od 1944 w USA; członek Polskiej Akademii Nauk, profesor nadzwyczajny na Thomas Jefferson University. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował też w konserwatorium muzycznym w Warszawie oraz w Akademii Św. Cecylii w Rzymie. Twórca pierwszej doustnej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Od lipca 1938 mąż Ireny Koprowskiej, cytologa i lekarki, z którą miał dwóch synów Claude’a i Christophera.
6 grudnia
1768 – Ukazała się Encyclopedia Britannica. W przeciwieństwie do francuskiej Encyclopédie (1751–1766), na której się wzorowała, Britannica była bardzo zachowawcza, późniejsze wydania były zwykle dedykowane monarchom. W 1870 wydawnictwo zostało przeniesione do Londynu. 11. edycja encyklopedii, wydane w 1911 wspólnie z Uniwersytetem Cambridge, uważana jest za klasyczne wydanie Britanniki, Od 2012 wydawana tylko w wersji online. Niezwykle niegdyś cenione wydanie papierowe – to już przeszłość.
1778 – Urodził się Joseph Louis Gay-Lussac (zm. 9 maja 1850) – francuski chemik i fizyk. Jest twórcą praw dotyczących rozszerzalności, rozprężliwości cieplnej i objętości gazów oraz rozszerzalności i parowania cieczy. Jego nazwisko jest uwiecznione w nazwie dwóch praw fizykochemicznych, stanowiących podstawę teorii gazów doskonałych.
1877 – Ukazało się pierwsze wydanie dziennika The Washington Post. Gazeta zdobyła światowy rozgłos przez swoje badanie afery Watergate w latach 70., w czym kluczową rolę odegrali jej reporterzy Bob Woodward i Carl Bernstein. 6 sierpnia 2013 podano publicznie komunikat o sprzedaży należącego od czterech pokoleń do rodziny Grahamów dziennika Jeffowi Bezosowi – prezesowi firmy Amazon.com
7 grudnia
1631 – Nastąpiło pierwsze przewidziane (przez Johannesa Keplera) przejście Wenus na tle tarczy Słońca (niewidoczne w zachodniej Europie). Okazało się dobitnie, że metoda naukowego prognozowania przyszłości przy użyciu metod matematycznych – działa.
1905 – Austriacki lekarz okulista Eduard Zirm (1863-1944) przeprowadził w Ołomuńcu pierwszą udaną operację przeszczepienia rogówki.
1972 – Program Apollo: rozpoczęła się ostatnia załogowa misja księżycowa Apollo 17. Tego samego dnia z pokładu statku wykonano słynne zdjęcie Ziemi, znane jako Blue Marble, najczęściej wykorzystywaną fotografię w dziejach ludzkości.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
