07.12.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
8 grudnia
1865 – Urodził się Jacques Salomon Hadamard (zm. 17 października 1963) – matematyk francuski. Zajmował się teorią liczb, mechaniką teoretyczną, geometrią, teorią poznania, teorią całkowitych funkcji analitycznych (funkcje harmoniczne), równaniami różniczkowymi i równaniami fizyki matematycznej (mieszane problemy brzegowe). Znany jest zwłaszcza ze swych prac z teorii liczb pierwszych. Jego podręcznik do geometrii dla szkół średnich tłumaczony był na wiele języków, w tym również na polski (1923).
1943 – W ośrodku w Bletchley Park w Wielkiej Brytanii uruchomiono pierwszy na świecie komputer Colossus, używany do łamania szyfrów niemieckiej maszyny Enigma. Sprawa ćwierć wieku pozostawała ścisłą tajemnicą wojskową Brytyjczyków, którzy z absolutnym spokojem przyjmowali publikacje o pierwszeństwie amerykańskiej maszyny ENIAC. W ośrodku Bletchley Park pracowało na raz do 10 tys. specjalistów z różnych dziedzin nauki. Nikt z nich nigdy nie wyjawił sekretu. Na Bletchley Park nie spadła nigdy żadna niemiecka bomba.
1991 – Prezydenci Rosji Borys Jelcyn, Białorusi Stanisłau Szuszkiewicz i Ukrainy Łeonid Krawczuk podpisali Układ Białowieski rozwiązujący ZSRR i powołujący Wspólnotę Niepodległych Państw. Bez wątpienia był to koniec pewnej epoki.
9 grudnia
1906 – Urodziła się matematyczka i informatyczka amerykańska Grace Murray Hopper, z d. Grace Brewster Murray (zm. 1 stycznia 1992) – amerykańska pionierka informatyki. Przez szereg lat służyła w United States Navy, w 1986 przeszła w stan spoczynku w stopniu kontradmirała. Była pierwszą kobietą – doktorem matematyki na Uniwersytecie Yale. Jest współautorką języka programowania Cobol. Wielka postać.
1952 – Utrzymujący się od 5 do 9 grudnia tzw. wielki smog londyński przyczynił się do śmierci ok. 12 tys. osób. Został utworzony z wyemitowanych do atmosfery gazów, pochodzących głównie z kominów mieszkań i fabryk oraz spalin samochodowych. Smog doprowadził do środowiskowej katastrofy. Wieści o wielkim smogu odbiły się szerokim echem na świecie i przyczyniły się do wybuchu paniki na punkcie smogu. W Wielkiej Brytanii wielki smog był powodem uchwalenia specjalnej ustawy o czystym powietrzu w 1956 roku.
1997 – Rada Języka Polskiego przyjęła uchwałę, zgodnie z którą imiesłowy przymiotnikowe z partykułą „nie” piszemy zawsze łącznie. A do dziś nie wszyscy się do tego przyzwyczaili i naruszanie tej reguły to ciągle jeden z najpopularniejszych błędów ortograficznych…
10 grudnia
1684 – W Royal Society została odczytana przez Edmunda Halleya, odwołująca się do praw Keplera, praca Isaaca Newtona De Motu Corporum o pojęciu grawitacji i jej wpływie na orbity planet. Praca ta obejmowała początki praw ruchu, które zostały szerzej omówione w Principiach. Chyba to początek nowoczesności…
1868 – W Londynie uruchomiono pierwszą na świecie uliczną sygnalizację świetlną.
1815 – Urodziła się Ada Lovelace, (wł. Augusta Ada King, hrabina Lovelace) brytyjska matematyczka (zm. 1852), znana przede wszystkim z publikacji na temat mechanicznego komputera Charlesa Babbage’a. Była jedynym ślubnym dzieckiem wielkiego poety – lorda Byrona. Mężem Ady był William King – ósmy baron Ockham, późniejszy pierwszy hrabia Lovelace, z którym miała troje dzieci. Za pierwszy program komputerowy w historii uważa się diagram, który Lovelace wykonała w swoich notatkach do tłumaczenia artykułu o maszynie analitycznej Babbage’a napisanego przez Lugiego Menabrea. W części G opisuje ona algorytm do obliczenia liczb Bernoulliego. Niektórzy kwestionują jednak jej autorstwo programu, przypisując go samemu Babbage’owi. 10 grudnia 1980 r. Ministerstwo Obrony Stanów Zjednoczonych zatwierdziło opis nowego języka programowania nazwanego na jej cześć Ada.
11 grudnia
1843 – Urodził się Robert Koch, niemiecki lekarz, bakteriolog, Odkrywca m.in. bakterii wywołujących wąglika, cholerę i gruźlicę. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1905 r. za badania nad gruźlicą. Wprowadził do praktyki pożywki zestalane żelatyną.
1882 – Urodził się Max Born, niemiecki matematyk, fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1970). Pochowany w Getyndze na tym samym cmentarzu, co Max Planck i David Hilbert. Na jego nagrobku wyryto fundamentalne równanie mechaniki kwantowej: pq – qp = h/2πi.
1911 – Maria Skłodowska-Curie stała się pierwszą osobą wyróżnioną dwukrotnie Nagrodą Nobla
.
12 grudnia
1878 – W stanie Nowy Jork po raz ostatni zaobserwowano w naturze wymarły obecnie gatunek kaczki labradorskiej. Występowała niegdyś we wschodniej części Kanady i północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Kaczka labradorska uważana jest za pierwszy wymarły gatunek ptaka na terenie Ameryki Północnej w czasach historycznych.
1915 – Dokonano oblotu pierwszego na świecie całkowicie metalowego samolotu, niemieckiego Junkers J 1. Konstruktorami maszyny zbudowanej w zakładach Junkersa byli inżynierowie Otto Mader i Hans Steudel. Do maszyny przylgnął przydomek Blechesel (blaszany osiołek). Nie był to lot z prawdziwego zdarzenia, a bardziej wyskok na wysokość około 3 metrów nad ziemią. Kolejny, tym razem prawdziwy lot na wysokości około 80 metrów wykonał gefrajter Paul Arnold 18 stycznia 1916. Samolot charakteryzował się wyjątkowo dużą jak na tamte czasy prędkością maksymalną, 170 km/h.
1927 – Urodził się Robert Noyce (zm. 3 czerwca 1990 na zawał) – znany jako „Mayor of Silicon Valley”, współzałożyciel Fairchild Semiconductor w 1957 r. i Intela w 1968, współtwórca (z Jackiem Kilby) układu scalonego. Pozostawił Robert Noyce Foundation, instytut sponsorujący badania naukowe i technologiczne, kierowany obecnie przez jego córkę, Penny Noyce.
13 grudnia
1816 – Urodził się Ernst Werner von Siemens (zm. 6 grudnia 1892) – niemiecki wynalazca i konstruktor w dziedzinie elektrotechniki. Wynalazł synchroniczno-współfazowy aparat telegraficzny, budował linie telegraficzne. 12 października 1847, razem z J.G. Halskem, założyli firmę Zakład Budowy Telegrafów Siemens & Halske, obecnie Siemens AG. W 1866 wynalazł samowzbudną prądnicę prądu stałego, w 1879 zbudował pierwszy model lokomotywy elektrycznej, a także elektryczną windę (w 1880) i tramwaj elektryczny. W 1882 zaprezentował pierwszy na świecie model trolejbusu o nazwie Elektromote.
1931 – Zmarł Gustave Le Bon – francuski socjolog i psycholog. Główną dziedziną zainteresowań Le Bona była psychologia społeczna, a zwłaszcza psychologia tłumu i zbiorowości, ale interesował się także anatomią, fizjologią, antropologią, fizyką, chemią, etnopsychologią i historią cywilizacji, etnografią, archeologią i paleografią oraz teorią wychowania i psychologią. Jako pierwszy Le Bon dokonał psychologicznej analizy zachowania tłumu ludzkiego, którą ujął w słynnej książce Psychologie des foules (Psychologia tłumu) wydanej w 1895.
1962 – Rozpoczęła się misja satelity Relay-1. Był to amerykański technologiczny satelita telekomunikacyjny skonstruowany przez NASA. Dokonał pierwszego połączenia satelitarnego między dwoma kontynentami amerykańskimi. Zakończył misję 10 lutego 1965 roku wskutek awarii akumulatorów. Pozostaje na orbicie okołoziemskiej, której żywotność szacuje się na około 100 000 lat.
14 grudnia
1782 – Bracia Montgolfier wypuścili z przydomowego ogródka swój pierwszy balon o objętości 18 m³, który wzbił się na wysokość 250 m. Dwa dni później sporządzili i wysłali notatkę o tym fakcie do paryskiej Akademii Nauk.
1900 – Max Planck przedstawił w Berlinie teorię kwantową. To – z grubsza – teoria praw ruchu obiektów, poszerzająca zakres mechaniki klasycznej na sytuacje, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim świat mikroskopowy – obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach, np. atom, cząstki elementarne itp., ale także takie zjawiska makroskopowe jak nadprzewodnictwo i nadciekłość.
1911 – Wyprawa dowodzona przez Norwega Roalda Amundsena dotarła jako pierwsza w historii na Biegun Południowy.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
