Stanisław Obirek: Rosemary Radford Ruether (1936-2022)7 min czytania

28.05.2022

Jednym z wyznaczników peryferyjności polskiej teologii katolickiej jest całkowite oderwanie od światowej refleksji i koncentracja na dokumentach wydawanych regularnie przez watykańskie dekasterie. Jeśli było to zrozumiałe w czasach pontyfikatu Jana Pawła II, który całkowicie zdominował polski katolicyzm, to obecnie jest to zaskakujące.

Przykładem jest brak reakcji na odejście 21 maja 2022 roku w wieku 85 lat Rosemary Radford Ruether, jednej z najwybitniejszych katolickich teolożek feministycznych.

Nawet polskie katoliczki, tak bardzo domagające się swojego miejsca w zdominowanej przez kler instytucji nie zauważyły, że oto na firmamencie katolickiej teologii feministycznej przestała świecić jedna z najjaśniejszych gwiazd. Jednym z powodów jest zapewne fakt, że Rosemary Radford Ruether zdecydowanie walczyła z kościelnym establishmentem, a wyznaczniki katolickości określane przez ostatnich papieży nie były dla niej wiążące. Opowiadała się za regulacją poczęć i prawem kobiet do decydowania o sobie i własnej rozrodczości, jak też zdecydowanie walczyła o ich prawo do święceń kapłańskich.

Zostawiła po sobie 36 książek i setki artykułów, które radykalnie zmieniły spojrzenie na teologię katolicką, a zwłaszcza na miejsce kobiet w Kościele. Nie sposób wymieniać nawet najważniejszych tytułów, więc ograniczymy się do dwóch najbardziej wpływowych. Jedna dotyczy seksizmu w teologii katolickiej, Sexism and God-Talk z 1983 roku i druga z 1992 roku jako jedna z pierwszych poświęconych ekoteologii, Gaia and God. Obie zupełnie przemilczane nad Wisłą gdzie teologia ogranicza się w większości przypadków do zachwytów nad dokonaniami Jana Pawła II i Benedykta XVI.

W dowód uznania przyznano jej kilkanaście doktoratów honorowych, ale znacznie ważniejszy jest jej wpływ jako wykładowczyni na tysiące studentów również katolickich. Gdy na początku swojej drogi akademickiej w latach 60. opublikowała artykuł „Dlaczego katolicka matka wierzy w regulację urodzeń”, została wyrzucona z pracy ze szkoły katolickiej. Od tamtej chwili przyjęła zasadę, którą polecała też innym – „jeśli chcesz zachować wolność, nie pracuj dla katolickiej instytucji”. W istocie do końca zachowała nie tylko wolność, ale i bezkompromisowość. Zwalczała w teologii seksizm, patriarchalizm i walczyła o godne miejsce w Kościele dla kobiet.

Oto lista uczelni, na których wykładała Rosemary Radford Ruether:

  • Garrett-Evangelical Seminary in Evanston, Illinois (1976–2000),
  • Northwestern University,
  • Immaculate Heart College in Los Angeles (1964–1965),
  • Howard University School of Religion (1965–1975).

Była wizytującą wykładowczynią na:

  • Princeton Theological Seminary,
  • Yale Divinity School,
  • Harvard Divinity School,
  • Boston College,
  • Sir George Williams University, and Heythrop College,
  • University of London.

Otrzymała honorowe doktoraty m.in. od St. Olaf’s College, Minnesota; St. Xavier’s College, Chicago; Wittenburg College, Ohio; Emmanuel College, Boston; Hamilton College, New York; Walsh College, Ohio; and Dennison College, Ohio. Jako się rzekło szerokim łukiem omijała katolickie instytucje ze względu na ograniczenia wolności badań naukowych i zakaz wypowiadania się na tematy, które Watykan zastrzegł tylko dla siebie.

Jej podejście do katolicyzmu było konsekwentne i w pełni niezależne od autorytetu kościelnego. Mówiła o sobie w jednym z wywiadów: „

Dla mnie katolicyzm to społeczność miliarda ludzi, która reprezentuje różne rzeczy, więc nie utożsamiam się z papieżem. Mój katolicyzm jest postępowym, feministycznym skrzydłem teologii wyzwolenia katolicyzmu. To jest katolicyzm, do którego należę, z którym jestem związany na całym świecie”. A w swojej teologii proponowała odrzucenie patriarchalnej, hierarchicznej perspektywy, która dominowała w doktrynie Kościoła, na rzecz pluralistycznej, wyzwalającej, która obejmowała wiele rodzajów doświadczeń.

W poświęconych jej licznych wspomnieniach jak np. w „National Catholic Reporter” czy w „New York Time” napisano, że: „Była główną postacią wśród postępowych kobiet, które odebrały doktrynę Kościoła rzymskokatolickiego z rąk mężczyzn”. I to jest prawda

A oto jej główne dokonania.

Zawdzięczmy jej wydanie monumentalnej trzytomowej Encyklopedii Kobiet i Religii w Ameryce Północnej, która jest swoistą historią religijną kobiet amerykańskich i publikacją unikatową w skali światowej (Skinner Keller R., Radford Ruether R. (2006). Esej Radford Ruether „Powstanie chrześcijańskiej teologii feministycznej” jest w dużym stopniu relacją z jej własnych doświadczeń. Jest to zupełnie zrozumiałe, gdyż Autorka współtworzyła amerykańska teologię feministyczną od początku lat sześćdziesiątych XX wieku zarówno własnymi publikacjami, jak i aktywnie uczestnicząc w życiu akademickim Stanów Zjednoczonych. Jej książka na temat seksizmu języka teologicznego stała się klasyczną pozycją teologii feministycznej Radford Ruether R. (1983).

Jedna z jej ostatnich książek została poświęcona historii religijnej Zachodu, w której zwróciła uwagę na istnieniu kobiecego wymiaru boskości (Radford Ruether, 2005). Otóż zdaniem Rosemery Radford Ruether teologia feministyczna włącza krytykę feministyczną i rekonstrukcję paradygmatów genderowych w obszar refleksji teologicznej. Przy tym kwestionuje taki rodzaj teologii, która usprawiedliwia dominację mężczyzn i podporządkowanie kobiet. Odrzuca teologię używającą wyłącznie męskiego języka w mówieniu o Bogu i stwierdza, że mężczyzna jest bardziej podobny do Boga niż kobieta. W tak rozumianej teologii Bóg stworzył kobietę by była podporządkowana mężczyźnie, zaś odrzucanie tego przekonania jest grzechem. Z użyciem takiego języka łączy się przekonanie, że tylko mężczyźni mogą reprezentować Boga jako przywódcy kościołów i społeczeństwa (Radford Ruether, 2004, s. 3). Jako katoliczka Radford Ruether wyraża swoje rozczarowanie Kościołem katolickim, który mimo obudzonych na Soborze Watykańskim II (1962-1965) nadziei na zmianę języka teologicznego, obrał zdecydowanie konserwatywny kierunek i na różne sposoby przeciwstawia się wszelkim próbom odnowy. Konkretnie przejawia się to w nominacji konserwatywnych biskupów, którzy po objęciu władzy zamykają w swoich diecezjach progresywne ośrodki teologiczne bądź pozbawiają prawa nauczania niewygodnych teologów i teolożki.

Obecnie konflikt między religiami instytucjonalnymi, kontrolowanymi przez mężczyzn i teolożkami nie tylko się nie zmniejsza, ale wręcz rośnie. Trudno się temu dziwić, skoro, jak stwierdza Radford Ruether: „Z pobieżnego przeglądu ostatnich trzydziestu lat teologii feministycznej wyłania się obraz globalnego zjawiska. Chrześcijańskie teolożki z całego świata zwracają uwagę na obecność seksistowskich symboli w chrześcijaństwie i są zaangażowane w rekonstrukcję symboliki Boga, Chrystusa, człowieczeństwa i nautry, grzechu i zbawienia oraz podkreślają pełnię człowieczeństwa kobiet” (Radford Ruether, 2004, s. 18). Tak więc przemilczanie przez feminizm głównego nurtu wysiłków podejmowanych przez teolożki feministyczne nowego zdefiniowania tradycji teologicznych wydaje się ogromnym zaniedbaniem.

W trakcie swojej długiej kariery Rosemary Radford Ruether często była pytana, dlaczego pozostała katoliczką, podczas gdy wiele jej koleżanek feministycznych teologów opuściło Kościół w rozpaczy. Odpowiadała: „Jako feministka mam tylko jeden powód, aby pozostać w Kościele katolickim: próbuję go zmienić” – powiedziała amerykańskiemu magazynowi katolickiemu w 1985 roku. „Nigdy tego nie zmienisz, jeśli odejdziesz. Dlatego zostaję w jego pobliżu”.

<strong>Stanisław Obirek</strong>
Stanisław Obirek

 (ur. 21 sierpnia 1956 w Tomaszowie Lubelskim) – teolog, 
historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita.

Wybrane publikacje Rosemary Radford Ruether:

  • Radford Ruether R. (1974). Faith and Fratricide. The Theological Roots of Anti-Semitism, New York: The Seabury Press.
  • Radford Ruether R. (1983). Sexism and God-Talk. Toward A Feminist Theology. Boston: Beacon Press.
  • Radford Ruether R. (2005). Goddesses and the Divine Feminine. A Western Religious History, Berkeley: University of California Press.
  • Radford Ruether R. (2004). “The emergence of Christian feminist theology”, w: The Cambridge Companion to Feminist Theology. Wyd. S.F. Parsons. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Skinner Keller R., Radford Ruether R. (2006). Encyclopedia of Women and Religion in North America, t. I-III. Wyd. Bloomington: Indiana University Press.
Print Friendly, PDF & Email
 

Odpowiedz

wp-puzzle.com logo