27.09.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

28 września

1698 – Urodził się Pierre Louis Maupertuis (zm. 27 lipca 1759) – matematyk, fizyk, filozof, geodeta i astronom francuski. W latach 1736-37 kierował wyprawą do Laponii, której celem był pomiar długości południka i określenie wielkości spłaszczenia Ziemi na biegunach. Najbardziej znana jest sformułowana przez niego w fizyce „zasada najmniejszego działania”: mniej więcej i nieściśle chodzi o to, że pozostawiony sam sobie dowolny układ będzie się poruszał tak, by się najmniej „napracować”. Inaczej mówiąc, Przyroda nie jest głupia.

1925 – Urodził się Seymour Roger Cray (zginął w wypadku samochodowym 5 października 1996) – amerykański informatyk, założyciel przedsiębiorstwa Cray Research i twórca słynnych superkomputerów Cray. Były one produkowane ledwo w dziesiątkach egzemplarzy i kosztowały po kilka milionów dolarów. Współcześnie większość superkomputerów to egzemplarze pojedyncze, zaprojektowane i wyprodukowane na zamówienie. Moc obliczeniową pierwszych superkomputerów Craya mamy dziś w byle smartfonie.

1928 – Szkocki bakteriolog i lekarz Alexander Fleming odkrył pierwszy antybiotyk – penicylinę.

29 września

1829 – Założono Scotland Yard, jak się potocznie nazywa Metropolitan Police Service (policja londyńska). Nazwa Scotland Yard pochodzi od nazwy ulicy, przy której komenda policji mieściła się do 1890 r., i od nazwy pałacu, który był siedzibą królów Szkocji w czasie ich pobytu w Anglii w okresie od XI do XII wieku. Obecna siedziba Policji Metropolitalnej położona jest przy Victoria Street w dzielnicy Westminster, jakby się kto wybierał.

1903 – W Prusach jako pierwszym kraju na świecie wprowadzono obowiązek posiadania prawa jazdy. Pruski porządek jest przysłowiowy, choć nie każdemu sympatyczny.

1962 – Wystrzelono pierwszego kanadyjskiego satelitę Alouette 1. Dzięki niemu Kanada stała się trzecim państwem, które udanie umieściło swojego satelitę na orbicie (5 lat po radzieckim satelicie Sputnik 1 i 4 lata po amerykańskim Explorer 1). Czyli podium kosmiczne zostało ustalone. Statek pozostaje na orbicie, której żywotność szacuje się na 2000 lat – niektórzy specjaliści nie wykluczają, że statek mógłby zadziałać, gdyby wysłano komendę włączającą.

30 września

1452 – Niemiec Johannes Gutenberg wydrukował pierwszą w świecie chrześcijańskim książkę – Biblię Gutenberga. Do naszych czasów przetrwało 48 egzemplarzy (36 na papierze, 12 na pergaminie) tej księgi, z czego tylko 20 kompletnych. Jeden z nich jest w Polsce w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie.

1880 – Amerykanin Henry Draper wykonał pierwsze zdjęcie obiektu pozasłonecznego – Wielkiej Mgławicy w Orionie.

1882 – Na rzece Fox w Appleton w stanie Wisconsin w USA uruchomiono pierwszą na świecie hydroelektrownię.

1 października

1608 – Na pokładzie angielskiego statku „Mary and Margaret” przybyło do osady Jamestown w Wirginii pięciu pierwszych polskich imigrantów w Ameryce Północnej.

1843 – Ukazało się pierwsze wydanie brytyjskiego tabloidu „News of the World”. Było to niedzielne wydanie brytyjskiego tabloidu „The Sun”, wydawane w latach 1843–2011 w Londynie; w 1969 tytuł został przejęty przez koncern News Ltd., kontrolowany przez Ruperta Murdocha. Po aferze podsłuchowej (2006, okazało się, iż gazeta pozyskuje informacje, włamując się do telefonów komórkowych prywatnych osób oraz kupując informacje od policjantów; poszkodowanych było ok. 7000 osób) tygodnik został zamknięty; surowe wyroki sądowe w sprawie podsłuchów zapadły w 2014. „News of the World” był najlepiej sprzedającym się angielskojęzycznym tytułem na świecie. Żałosny koniec parszywiejącego dziennikarstwa.

1908 – Rozpoczęto sprzedaż Forda T.

2 października

1852 – Urodził się William Ramsay (zm. 23 lipca 1916) brytyjski chemik i fizyk, członek Royal Society od roku 1888, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1904 za odkrycie gazów szlachetnych w powietrzu i ustalenie miejsca tych pierwiastków w układzie okresowym.

1941 – Niemiecki pilot doświadczalny, kpt. pil. Heini Dittmar (1911-1960) jako pierwszy na świecie przekroczył na myśliwcu z silnikiem rakietowym Messerschmitt Me 163 granicę 1000 km/h (1003,67 km/h). Zginął w katastrofie podczas lotu testowego szybowca Condor H 156 własnej konstrukcji.

1955 – W USA zakończono eksploatację komputera ENIAC, który bardzo długo uchodził za pierwszy działający komputer w dziejach; nie był nim, bo tytuł ten należy całej serii tajnych brytyjskich maszyn Colossus.

3 października

1756 – Zmarła ostatnia osoba znająca język połabski, który był używany był na lewym brzegu Łaby w okolicach miast Wustrow, Lüchow i Dannenberg. Był to język plemion, które od ok. VIII wieku zasiedlały północno-zachodni skraj Słowiańszczyzny.

1906 – Kombinacja liter SOS została przyjęta jako międzynarodowy sygnał ratunkowy. Wbrew dość powszechnym opiniom nie jest on skrótem od save our souls ani save our ship, ani też send out succour; po prostu, jest łatwy do zapamiętania, nadawania i rozpoznania – składa się z: trzech krótkich, trzech długich i znowu trzech krótkich sygnałów.

1942 – Z poligonu w Peenemünde na wyspie Uznam wystrzelono pierwszą rakietę V-2. Był to pierwszy ziemski obiekt, który przekroczył umowną granicę kosmosu.

4 października

1582 – Papież Grzegorz XIII wprowadził kalendarz gregoriański. W związku z tym we Francji, Hiszpanii, Italii, Portugalii i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w roku 1582 po 4 października nastąpił 15 października. W niedługim czasie kalendarz gregoriański zaczął obowiązywać również w innych krajach związanych z Kościołem katolickim.

1883 – W swój pierwszy kurs wyruszył pociąg Orient Express. Trasa o długości 2880 km wiodła z dworca wschodniego w Paryżu do Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł). Był to symbol komfortu i bogactwa. Luksusowe wagony sypialne i wagony restauracyjne słynące ze swej kuchni sprawiły, że pociągiem podróżowały osoby arystokratycznego pochodzenia, dyplomaci i ludzie biznesu. 25 maja 1982 roku nowy Orient Express ponownie wyruszył w podróż przez Europę na trasie Londyn – Wenecja. Bilet w ten dziewiczy kurs kosztował 1200 funtów. Orient Express stał się inspiracją dla filmów fabularnych i książek oraz seriali.

1927 – John (Gutzon) Borglum rozpoczął wraz ze 400 współpracownikami wykuwanie głów 4 byłych prezydentów na Mount Rushmore w amerykańskim stanie Dakota Południowa. Każde popiersie ma wysokość około 18 metrów. Pomnik wykuwany był przez 14 lat. Indianie Dakota postrzegają go jako bezczeszczenie ich miejsc świętych.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.