18.04.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

19 kwietnia

1529 – Podczas obrad Sejmu Rzeszy w Spirze 6 księstw i 14 miast niemieckich złożyło protest przeciw uchwale zabraniającej przechodzenia na luteranizm, od czego powstała nazwa protestantyzm.

1783 – Na mocy dekretu cesarzowej Katarzyny II Chanat Krymski (historyczne państwo feudalne na Krymie pod panowaniem chanów tatarskich, istniejące od XV do XVIII wieku) został anektowany przez Rosję. W XIII-XIV wieku tereny te znajdowały się w składzie mongolskiej Złotej Ordy, a Chanat Krymski powstał w roku 1427 w wyniku jej rozpadu. Tak więc spór o to, czy Krym jest rosyjski, czy ukraiński, dotyczy raczej drobnego epizodu w historii półwyspu.

1912 – Urodził się Glenn Theodore Seaborg (zm. 25 lutego 1999) – amerykański chemik, odkrywca wielu pierwiastków transuranowych: plutonu, ameryku, kiuru, berkelu i kalifornu. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1951 r. W 1980 r. dokonał transmutacji bizmutu w złoto, co było głównym celem starożytnej i średniowiecznej alchemii. Niestety, jego metoda nie jest opłacalna przemysłowo…

20 kwietnia

1862 – Louis Pasteur i Claude Bernard przeprowadzili pierwszy udany test pasteryzacji. To technika konserwacji za pomocą odpowiednio dobranego podgrzewania produktów spożywczych, tak aby zniszczyć lub zahamować wzrost drobnoustrojów chorobotwórczych, lub enzymów przy jednoczesnym zachowaniu smaku produktów i uniknięciu obniżenia ich wartości odżywczych. Tak na wszelki wypadek wyjaśniam, bo niby wszyscy to powinniśmy wiedzieć ze szkoły, ale pamięć bywa zawodna…

1934 – Siedmiu radzieckich lotników, którzy uratowali załogę radzieckiego parowca SS Czeluskin zmiażdżonego przez lody w Arktyce, otrzymało po raz pierwszy tytuły Bohatera Związku Radzieckiego. Był wśród nich Polak (jeden z pięciu w historii tak wyróżnionych), Zygmunt Lewoniewski.

1968 – W duńskiej miejscowości Tastrup odbył się pierwszy koncert brytyjskiego zespołu Deep Purple, występującego wówczas pod nazwą Roundabout. Grupa jest uważana za pioniera hard rocka i heavy metalu. Deep Purple został odnotowany w księdze Rekordów Guinessa, jako „Najgłośniejszy zespół świata”. W 2016 zespół został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

21 kwietnia

1956 – W Krakowie odbył się pierwszy w kraju oficjalny mecz brydżowy. Mało kto dziś pamięta, że w czasach stalinizmu brydż był ostro potępiany i grając w tę grę można było nieźle podpaść władzy… Idioci potrafią być niesłychanie twórczy w dziedzinie zakazów i nakazów. Od zawsze i do dziś.

1944 – Kobiety we Francji uzyskały prawo do głosowania. Późnawo.

1997 – Odbyły się cztery pierwsze kosmiczne pogrzeby zorganizowane przez amerykańską firmę Celestis. Podczas takiego pogrzebu niewielka próbka prochów pozostałych po kremacji zmarłego jest umieszczana w kapsule o rozmiarach szminki do ust i umieszczana w przestrzeni kosmicznej przy użyciu rakiety. Tego dnia „spoczęli w Kosmosie”: Gene Roddenberry, amerykański scenarzysta i producent telewizyjny, twórca serialu Star Trek; Gerard K. O’Neill – amerykański fizyk z Uniwersytetu Princeton, Krafft Arnold Ehricke – niemiecki inżynier rakiet napędowych i Timothy Leary – amerykański pisarz, psycholog, profesor Harvardu.

22 kwietnia

1622 – W niemieckiej Wittenberdze przeprowadzono pierwsze cięcie cesarskie, ratujące życie zarówno dziecku, jak i matce.

1929 – Urodził się jeden z największych współczesnych matematyków, Michael Francis Atiyah (zm. 11 stycznia 2019) – brytyjski matematyk, profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego, członek wielu akademii naukowych. Urodzony w Londynie jako syn libańskiego imigranta dorastał w Sudanie i Egipcie, a do Wielkiej Brytanii wrócił na studia. W latach 1990–1995 był prezesem brytyjskiego Towarzystwa Królewskiego i wieloletnim prezydentem Pugwash. Pełnił także funkcję rektora Trinity College w Cambridge, kanclerza Uniwersytetu w Leicester, prezesa Królewskiego Towarzystwa Edynburskiego. W 1966 otrzymał Medal Fieldsa, najbardziej prestiżową nagrodę, jaką może dostać matematyk. Kolejną jest Nagroda Abela; też ją otrzymał. W 1983 został uszlachcony.

1970 – Po raz pierwszy obchodzono Dzień Ziemi. Jego celem jest promowanie postaw proekologicznych w społeczeństwie. Organizatorzy chcą uświadomić politykom i obywatelom, jak kruchy jest ekosystem planety ludzi. Na obchody składa się zwykle wiele wydarzeń organizowanych przez różnorodne instytucje. Data wyróżnia się tym, że na całej planecie dzień trwa tyle samo, co noc. Oznacza to, że nie wypada każdego roku w tym samym dniu. W momencie, kiedy Słońce przechodzi w Gwiazdozbiór Barana, w siedzibie ONZ w Nowym Jorku rozbrzmiewa Dzwon Pokoju. Ma to zwykle miejsce 20 lub 21 marca. Niezależnie od tego w 2009 roku dzień 22 kwietnia został ogłoszony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ jako Międzynarodowy Dzień Matki Ziemi. Pierwsze obchody odbyły się w 2010 roku. Swoją drogą, można było prościej…

23 kwietnia

1348 – Król Anglii Edward III ustanowił Order Podwiązki, chyba najbardziej znane odznaczenie na świecie. Order – to dosłownie zakon, którego odznaczenie jest tylko symbolem; od dawna jednak samo odznaczenie nazywa się potocznie orderem. Warunkiem członkostwa w tym akurat zakonie jest wyznawanie religii chrześcijańskiej; szlachectwo nie jest wymagane, ale odznaczony staje się brytyjskim szlachcicem automatycznie. Nadanie orderu oznacza osobiste szlachectwo z tytułem Sir, posiadacze mogą do swego nazwiska dodać litery K.G. Order jest nadawany poddanym brytyjskim (poza książętami krwi), gdy zwolni się jedno z 24 miejsc w kapitule oraz cudzoziemcom (tylko koronowanym głowom państwa, uznanym monarchom) przy drugiej lub trzeciej wizycie państwowej, i to nie zawsze. Nadanie orderu następuje z inicjatywy panującego, premier nie ma prawa ingerować w sprawy nadań. Spośród polskich monarchów Order Podwiązki otrzymali jedynie Kazimierz IV Jagiellończyk (1450) i Henryk III Walezy (1575), już jako król Francji.

1516 – W Ingolstadt zostało ogłoszone i podpisane przez księcia Bawarii Wilhelma IV Bawarskie Prawo Czystości, które regulowało ceny piwa i wymieniało jego składniki. Właściwie od tego dnia wiadomo, co się pije.

1919 – Rozpoczęła się zorganizowana przez bolszewików akcja otwarcia relikwii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, mająca obalić rozpowszechniany przez Cerkiew pogląd, że ciała świętych nie ulegają po śmierci rozkładowi. Dość w sumie bezsensowna, bo prosty lud uznał, że szczątki świętych okazały się zupełnie normalne… wskutek interwencji sił nadprzyrodzonych.

24 kwietnia

1800 – Założono Bibliotekę Kongresu Stanów Zjednoczonych. We wrześniu 2015 Biblioteka posiadała w swoich zbiorach ponad 162 mln różnego rodzaju dokumentów, w tym m.in. ponad 38,6 mln książek, 70,3 mln rękopisów, 5,6 mln map i atlasów, 14,2 mln fotografii, 17,1 mln mikrofilmów oraz 7,2 mln dokumentów muzycznych w ponad 470 językach. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

1895 – Kanadyjski żeglarz Joshua Slocum wyruszył z Bostonu na rybackiej łodzi typu jol o nazwie Spray w pierwszy udany, samotny rejs dookoła świata. W listopadzie 1909 wyruszył na Spray z rzeki Orinoko w kierunku Morza Karaibskiego w rejs, podczas którego zaginął.

1970 – Został wystrzelony pierwszy chiński sztuczny satelita Dong Fang Hong 1. Po umieszczeniu go na orbicie okołoziemskiej Chiny stały się piątym państwem, któremu udało się dokonać tego wyczynu za pomocą własnej rakiety. Satelita miał kształt sfery o średnicy 1 metra. Miał masę około 173 kg i był wyposażony w nadajnik radiowy do transmitowania pieśni Wschód jest czerwony, której nazwa stała się również nazwą samego satelity. Satelita przestał nadawać w czerwcu 1970.

25 kwietnia

1507 – Niemiecki kosmograf Martin Waldseemüller na swej mapie Universalis Cosmographia po raz pierwszy użył nazwy Ameryka.

1719 – Ukazała się powieść Przypadki Robinsona Crusoe Daniela Defoe. Mało kto wie, że jest to powieść trzyczęściowa; znamy na ogół część pierwszą. Druga część powieści poświęcona jest podróżom Robinsona do Afryki i Azji. Bohater wyrusza w podróż statkiem. Po drodze przeżywa szereg przygód. Trzecia to zbiór esejów, bez faktycznego udziału postaci Robinsona. Powieść o przygodach Robinsona Crusoe do końca XIX wieku była najczęściej wydawaną, tłumaczoną i interpretowaną książką w historii. W sumie doczekała się ponad 700 różnych edycji i adaptacji.

1859 – Francuski dyplomata i przedsiębiorca Ferdinand de Lesseps wbił w Port Saidzie łopatę w piasek, inaugurując symbolicznie budowę Kanału Sueskiego. Budowa trwałą 10 lat. Całkowita długość kanału wynosi 163 km, szerokość – 160–200 m (po modernizacji – do około 300 m).

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.