21.12.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
22 grudnia
1828 – Zmarł William Hyde Wollaston (ur. 6 sierpnia 1766) – chemik brytyjski, z wykształcenia lekarz. W roku 1797 porzucił praktykę lekarską na rzecz pracy naukowej. W 1802 roku skonstruował refraktometr, a w 1809 goniometr. W 1807 roku skonstruował urządzenie pozwalające na odwzorowanie modelu w doskonałej perspektywie, które sam nazwał camera lucida. W 1812 zaprojektował prosty obiektyw znany jako obiektyw pejzażowy Wollastona używany w późniejszym czasie w pierwszych dagerotypach. W 1813 lub 1815 stworzył własne ogniwo galwaniczne. W 1803 odkrył pallad i – wraz z Smithsonem Tennantem – osm, a w 1804 rod.
1887 – Urodził się Srinivasa Aiyangar Ramanujan (zm. 26 kwietnia 1920) – wielki matematyk hinduski. Nie miał pełnego wykształcenia matematycznego, był genialnym samoukiem. Pracując w Indiach, wysłał listy ze 120 swoimi twierdzeniami do trzech znanych matematyków brytyjskich. Dwaj zignorowali tę korespondencję, zaś trzeci, Godfrey H. Hardy, po konsultacjach z Johnem Littlewoodem, zaprosił młodego geniusza do Anglii. Przez trzy lata współpracował on z Hardym w Trinity College. W 1976 r. w Trinity College znaleziono pudełko ze 130-stronicowym zbiorem kartek, zwanym potem Zaginionym notatnikiem. Jego spuścizna matematyczna to ok. 4000 wzorów. Niektórych z jego liczbowych zależności, będących najczęściej zaczątkiem nowych teorii, nikt dotąd nie jest w stanie udowodnić ani obalić.
1938 – Odkryto ogromną, uważaną za wymarłą rybę – latimerię. Rybę odkupiła od rybaków Marjorie Courtenay-Latimer – kustosz muzeum miejskiego w East London. Wykonany przez siebie szkic przesłała profesorowi J.L. B. Smithowi, który oświadczył, że „byłby mniej zdziwiony, gdyby spotkał na ulicy żywego dinozaura”. Żyje w Oceanie Indyjskim u wybrzeży Afryki Wschodniej, osiąga długość do 200 cm i masę kilkudziesięciu kilogramów (maksymalnie 95 kg).
23 grudnia
1784 – Decyzją Kongresu Kontynentalnego stolicą USA został wybrany Nowy Jork (był nią do 1790 roku). Wiedzieliście o tym? To gratuluję, bo ja – nie.
1986 – Amerykański samolot Rutan Voyager zakończył pierwszy w historii lot dookoła świata bez lądowania i tankowania w powietrzu. Maszynę zaprojektował Burt Rutan specjalnie jako samolot mający na celu pobicie rekordu odległości bez międzylądowania i bez uzupełniania paliwa w locie. Przypomnijmy, że pierwszego lotu dookoła świata dokonały dwa (z czterech, które wystartowały) dwupłatowe samoloty Douglas World Cruiser, które w 1924 roku pokonały 44 333 km w 175 dni.
2005 – Zakończyła działalność sekcja polska radia BBC. Szkoda. To świetne radio informacyjne było. I bez reklam… 25 października 2005 roku podjęto decyzję o rozwiązaniu 10 sekcji językowych (bułgarskiej, chorwackiej, czeskiej, greckiej, kazachskiej, polskiej, słowackiej, słoweńskiej, tajskiej i węgierskiej). Zaoszczędzone w ten sposób pieniądze miały zostać przeznaczone na utworzenie arabskojęzycznej telewizji. O ile wiem, sukcesu nie było.
24 grudnia
1818 – W austriackim Oberndorf bei Salzburg podczas pasterki po raz pierwszy wykonano kolędę Cicha noc. Najpopularniejszą kolędę świata, w Polsce – jak widać, zupełnie błędnie – uważaną za rdzennie polską. Autorem słów Stille Nacht był Joseph Mohr, melodię ułożył Franz Xaver Gruber. Słowa jednej z wersji w języku polskim ułożył ok. 1930 roku Piotr Maszyński. Przetłumaczono ją na ponad 300 różnych języków i dialektów.
Zob. Elżbieta Sawicka: „Cicha noc”. Kolęda czasu nędzy i głodu
1865 – W mieście Pulaski w stanie Tennessee sześciu weteranów armii Południa założyło Ku Klux Klan. Nie mogli sobie ci bandyci i rasiści wybrać innego miasta? Współcześnie składa się on z około 100 niezależnie działających od siebie niewielkich grup i klanów (tzw. klaverns), funkcjonujących głównie na obszarze Głębokiego Południa USA. W latach 90. oceniano, że w sumie należy do nich nie więcej niż 10 tys. osób.
1936 – Urodził się autor niniejszej rubryki, który z góry dziękuje za wszelkie stosowne (i niestosowne) życzenia. Niniejszą informację zamieszcza z wrodzonego zarozumialstwa i pychy. Uważa ją za bardzo ważną, specjalnie dla siebie.
25 grudnia
352 – Pierwsze (datowanie mocno niepewne) obchody święta Bożego Narodzenia w Cesarstwie Rzymskim. Ścisłe określenie czasu powstania liturgicznego święta narodzin Chrystusa, podobnie jak i powód umieszczenia go w kalendarzu liturgicznym w dniu 25 grudnia, jest kwestią nadal dyskutowaną przez uczonych. Rocznica została przeniesiona przez Kościół w roku 353 właśnie na dzień 25 grudnia, czyli na dzień narodzin Mitry, niepokonanego boskiego Słońca.
1809 – W swym domu w Danville w stanie Kentucky lekarz Ephraim McDowell przeprowadził pionierską operację usunięcia (bez znieczulenia) torbieli jajnika o wadze 10 kg. 45-letnia pacjentka Jane Crawford przeżyła zabieg.
1932 – Rozgłośnia BBC nadała pierwszą audycję nagraną wcześniej na taśmie magnetycznej. Zaczęła się epoka „radia z konserwy”. Trwała dość długo. Od wielu jednak lat „żywe radio” jest znowu modne.
26 grudnia
1783 – Według niektórych źródeł francuski fizyk Louis-Sébastien Lenormand wykonał z balkonu obserwatorium w Montpelier pierwszy w historii skok ze spadochronem własnego projektu. Lenormand nie był wynalazcą spadochronu, urządzenie takie znane było już w średniowieczu, jednakże służyło wówczas jedynie jako zabawka.
1900 – Urodził się Antoni Zygmund (zm. 30 maja 1992) – polski i amerykański matematyk. Doktoryzował się w 1923 na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1922-1929 wykładał na Politechnice Warszawskiej, a w latach 1930–1939 był profesorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1940 uciekł z rodziną z Polski do Stanów Zjednoczonych. Pracował w Massachusetts Institute of Technology, Mount Holyoke College (1940-1945), University of Pennsylvania (1945-1947), następnie na Uniwersytecie Chicagowskim. Jego prace dotyczyły głównie analizy harmonicznej, funkcji analitycznych, szeregów trygonometrycznych, rachunku prawdopodobieństwa i teorii całek osobliwych. 7 września 1973 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu przyznał mu tytuł doktora honoris causa.
1982 – Po raz pierwszy w historii „Człowiekiem Roku” magazynu Time… nie został człowiek, tylko komputer. Z motywacją „za wielki wkład w dobro i zło”.
27 grudnia
1771 – Zmarł Henri Pitot (ur. 3 maja 1695) – francuski inżynier, wynalazca i konstruktor. Członek Francuskiej Akademii Nauk. W roku 1732 wynalazł przyrząd, zwany od jego nazwiska rurką Pitota (tzw. rurka spiętrzająca), który do dziś stosowany jest w lotnictwie. Jego nazwiskiem nazwane jest twierdzenie Pitota o bokach czworokąta opisanego na okręgu (w czworokącie płaskim, w który da się wpisać okrąg, sumy długości przeciwległych boków są równe).
1915 – Urodził się William H. Masters, amerykański lekarz, którego słynny (sporządzony wspólnie z żoną, Virginią Eshelman Johnson) o życiu seksualnym Amerykanów rozpoczął nową erę w obyczajowości. Co ciekawe, nie ma w polskiej Wikipedii poświęconego sobie hasła. A jego żona – ma. Taka ciekawostka, też pewno ze sfery obyczajowości (zaściankowej?).
2002 – Sekta raelian poinformowała o rzekomych (nigdy niepotwierdzonych) narodzinach pierwszego sklonowanego człowieka – dziewczynki o imieniu Eve. Ruch raeliański jest największą po scjentologii filozofią opartą na zjawisku UFO na świecie. Raelianie uważają, iż całe życie na Ziemi, włącznie z ludźmi, zostało naukowo zaprojektowane i stworzone wskutek syntezy DNA oraz inżynierii genetycznej przez podobną do naszej, lecz technologicznie bardziej zaawansowaną, pozaziemską cywilizację nazywaną Elohim. Podobno raelian jest ok. 2000. Jak się to wszystko czyta, chce się westchnąć: Niezmierzona jest mnogość idiotów we wszechświecie, to pewne; tylko dlaczego aż tylu skupia się na trzeciej od Słońca planecie naszego układu?
28 grudnia
1969 – Urodził się Linus Benedict Torvalds – fiński programista, twórca systemu operacyjnego dla komputerów osobistych Linux. Linux (jest to wersja systemu UNIX, stworzonego w roku 1969 dla dużych maszyn) nadał impuls do gwałtownego rozwoju wolnego oprogramowania. Pierwsza wersja systemu Linux została opublikowana 15 października 1991.
1981 – W Norfolk w stanie Wirginia urodziła się Elisabeth Jordan Carr, pierwsze amerykańskie „dziecko z probówki”. Ile jeszcze lat musi upłynąć i ile tysięcy dzieci ma się narodzić z in vitro, by procedurę tę uznano za coś normalnego i moralnego?
2005 – Wyniesiono na orbitę satelitę GIOVE-A, pierwszego należącego do europejskiego systemu nawigacji satelitarnej Galileo. System jest równoważną alternatywą do amerykańskiego systemu GPS, rosyjskiego GLONASS i chińskiego Beidou, lecz w przeciwieństwie do nich jest kontrolowany przez instytucje cywilne.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
