Dla świadomych wyborców…

2015-06-19.

Wybory budzą u nas w Polsce niesłychane emocje; chyba większe, niż w innych krajach, choć wyrażają się te emocje raczej w warstwie słownej niż we frekwencji wyborczej. Sądzimy, że warto, byśmy zaczęli podchodzić do tematu z większym racjonalizmem. Niezbędna jest w tym celu wiedza. Poniżej przedstawiamy zatem – dzięki Fundacji im. St. Batorego – raport „Obywatele i wybory” jako wbudowany plik pdf. Ale najpierw fragmenty wstępu do tego raportu (skróty – Studio Opinii).

Redakcja

Polacy są mało aktywni jako obywatele, a niska frekwencja wyborcza budzi szczególny niepokój. Wprawdzie do prawomocnego wyboru przedstawicieli wystarczy niewielka liczba obywateli, jednak pojawiają się wtedy pytania o legitymizację władzy, o jej reprezentatywność i rozliczalność. Niektórzy eksperci i komentatorzy są co prawda zdania, że w wyborach powinni brać udział ludzie interesujący się polityką, natomiast ci, którzy nie głosują, nie chcą nic zmieniać, jednak uważamy, że nierówności w uczestnictwie wyborczym (w Polsce nieprzypadkowe i stałe) mają dla funkcjonowania demokracji istotne znaczenie. Dane Polskiego Generalnego Studium Wyborczego pokazują, że w grupie obywateli podejmujących najważniejsze dla demokratycznej wspólnoty decyzje (a głosowanie jest procedurą zbiorowego podejmowania takich decyzji) niedoreprezentowane są w systematyczny sposób duże grupy społeczne: kobiety, ludzie młodsi i najstarsi, mniej zamożni, gorzej wykształceni, mniej aktywni religijnie. Doświadczany przez nich brak politycznego znaczenia i wpływu oddziałuje na ich ocenę systemu demokratycznego, co może mieć groźne konsekwencje. Z tych powodów niska w porównaniu z innymi państwami europejskimi frekwencja wyborcza […] stanowi wyzwanie, z którym Fundacja im. Stefana Batorego, we współpracy z innymi organizacjami skupionymi w koalicji „Masz głos, masz wybór”, stara się mierzyć od wielu lat.

Pierwszym istotnym sukcesem była kampania „Zmień kraj, idź na wybory”, która przyczyniła się do przekroczenia w wyborach parlamentarnych w 2007 roku progu 50 proc. frekwencji (dokładnie 53,88 proc.). Kolejne kampanie przeprowadziliśmy wspólnie z koalicją „Masz głos, masz wybór” przed wyborami do Parlamentu Europejskiego („Pępek Europy”, 2009), przed wyborami prezydenckimi („Gdziekolwiek będziesz, zagłosuj”, 2010) i wyborami samorządowymi („Idź i głosuj świadomie!” oraz „Przyszli radni/przyszłe radne są obok ciebie. Znasz ich/je? Przekonaj ich/je!” – kampania zachę- cająca do kandydowania). Ważnym krokiem w naszych działaniach profrekwencyjnych był udział w pracach nad unowocześnieniem polskiego prawa wyborczego, których efektem stał się obowiązujący od 1 sierpnia 2011 roku Kodeks wyborczy . […]

Sukces w pracach nad Kodeksem wyborczym zachęca do tego, by kontynuować wysiłki na rzecz dalszego ulepszania prawa wyborczego, a także dyskutować nad pozaprawnymi instrumentami zwiększania wyborczego zaangażowania obywateli. Dlatego Fundacja im. Stefana Batorego w ramach projektu „Obywatele i wybory” podjęła się opracowania kolejnego pakietu postulatów, które mają ułatwić realizację trzech głównych celów związanych z wyborami. Te cele to:

zwiększenie aktywności wyborczej obywateli – zarówno poprzez podniesienie frekwencji wyborczej, jak i zwiększenie liczby osób, które decydują się kandydować;
umożliwienie bardziej świadomego wyboru poprzez wsparcie rozmaitych metod i narzędzi edukacji wyborczej oraz zapewnienie obywatelom szerszego dostępu do informacji o prawach i proce – durach wyborczych, a także na temat kandydatów;
ułatwienie samego aktu głosowania poprzez propagowanie alternatywnych metod głosowania oraz likwidację barier biurokratycznych czy technicznych utrudniających udział w wyborach.

[…] Całościowo zatem raport ma na celu przedstawienie rozwiązań, które przyczynią się do zwiększenia świadomego zaangażowania wyborczego Polaków. […]

Raport składa się z trzech części:

Prezentacja i wstępna ocena najistotniejszych dla obywateli zmian prawnych wprowadzonych w Kodeksie wyborczym
Przedstawienie pomysłów zmian prawnych i pozaprawnych dotyczących najważniejszych aspektów wyborów w następujących obszarach: systemy wyborcze, zasady wyłaniania kandydatów, informowanie obywateli o wyborach i edukacja wyborcza, ułatwienia dla głosujących, finansowanie kampanii wyborczej oraz zapobieganie i przeciwdziałanie nieprawidłowościom wyborczym.
Zbiór rekomendacji, które będą podstawą działań rzeczniczych w pracach nad zmianami prawa wyborczego.

W raporcie publikujemy również teksty Radosława Markowskiego (zawiera dane porównawcze z innych krajów) oraz Mikołaja Cześnika (omawia wyniki badania opinii społecznej przeprowadzonego na potrzeby projektu w październiku 2012 roku; niektóre dane z badania przytaczamy w tekście raportu).

Dawid Sześciło, Joanna Załuska