Bogdan Miś: Działo się… (48)4 min czytania

2016-10-15.

I znowu w kalendarzu pojawiają się ważne dla historii cywilizacji człowieka, smutne, zabawne lub po prostu ciekawe wydarzenia. Oto one:

14 października

Śmierć króla Harolda

1066 -Bitwa pod Hastings odmieniła na zawsze rządy i kulturę Anglii – w jej wyniku Normanowie podbili wyspę. Podobno Wilhelmowi Zdobywcy pomógł w istotny sposób fakt, że jego jeźdźcy mieli strzemiona – zaś jeźdźcy Harolda II nie.

1834 – Niejaki Henry Blair ze stanu Maryland otrzymał patent na maszynę do zbierania kukurydzy – stając się tym samym pierwszym posiadającym patent Afroamerykaninem. W 1836 roku uzyskał następny patent – na maszynę do siania bawełny.

1863 – Pierwszy w życiu patent (na produkcję nitrogliceryny) uzyskał Alfred Nobel. W sumie w ciągu życia uzbierał tych dokumentów 355.

15 października

Evangelista Torricelli

1608 – We Włoszech urodził się Evangelista Torricelli, wynalazca barometru, któremu też udało się przez długi czas utrzymać dość wysoką próżnię.

1880 – W Szkocji urodziła się Marie Stopes, żarliwa zwolenniczka kontroli urodzeń. Była pierwszą kobietą, która w Wielkiej Brytanii otworzyła ośrodek, uczący kobiety metod zapobiegania ciąży. Oj, nie wszyscy ją lubili…

1990 – W New Forest w Wielkiej Brytanii znaleziono rekordowej wielkości grzyb. Ważył 45 kg, był to tzw. żółciak siarkowy, zwany też w krajach anglosaskich „leśnym kurczakiem”.

16 października

1708 – Urodził się szwajcarski uczony Albrecht von Haller, „ojciec fizjologii doświadczalnej”. Był niezwykle słabego zdrowia, ale intelekt miał potężny: mając 8 lat pisał już uczone rozprawy, mając lat 10 – ułożył słownik grecki.

William Rowan Hamilton

1843 – William Rowan Hamilton, 38-letni matematyk, spacerując wzdłuż Kanału Królewskiego w Dublinie w błysku geniuszu dostrzegł rozwiązanie problemu, nad którym ślęczał od 10 lat. Stworzył mianowicie tzw. kwaterniony – najdalej idące uogólnienie zwykłych liczb.  Zanim wrócił do domu, wyrył podstawowe formuły na moście Brougham.

1846 – Pierwszy publiczny udany pokaz znieczulenia chirurgicznego. W szpitalu w Bostonie dr William T. G. Morton usunął bezboleśnie guz z szyi mężczyzny, uśpionego gazem.

17 października

1820 – We Francji urodził się astronom i matematyk Edouard Albert Roche. Strafa Roche’a – to odległość, do jakiej może się maksymalnie zbliżyć księżyc planety, żeby się nie rozpaść (jak to kogoś interesuje: to 2,455 promienia tej planety). Jego wyliczenia dowodzą, że pierścienie Saturna powstały właśnie tak: przez rozerwanie satelity planety siłami pływowymi.

Goryl

1902 – Na górze Sabinio w Kongo pierwszy człowiek Zachodu (Oskar von Beringe) obserwował rodzinę goryli górskich. „Odkrywca” bez wahania zastrzelił dwa osobniki. Paradoksalnie, ten gatunek goryla nosi jego imię: gorilla gorilla beringei.

1903 – Samuel Pierpoint Langley, konstruktor pierwszej maszyny latającej, podjął próbę lotu z człowiekiem na pokładzie – bez powodzenia. Po niecałych dwóch miesiącach spróbował ponownie, ale maszyna wpadła do Potomacu. W dziewięć dni potem udanego lotu dokonali bracia Wright.

18 października

1842 – Położono pierwszy kabel telegraficzny (pod nadzorem samego Samuela Morse’a): z południowego krańca Manhattanu do Wy7spy Gubernatora u wejścia do portu nowojorskiego. Wszystko działało idealnie aż do zerwania kabla przez cumujący statek. Następny kabel już miał osłonę – zapewniał łączność między Coney Island i Fire Island a Nowym Jorkiem. Tę budowę z kolei nadzorował Samuel Colt (tak, tak – ten sam, od słynnego rewolweru).

1870 – Opatentowano piaskowanie. Benjamin Chew Tilghman otrzymał patent na „cięcie i grawerowanie kamienia, metalu, szkła, etc., … za pomocą wystrzelonego piasku”.

Ranger 3-4-5

 1962 – Wystartował w kierunku Księżyca Ranger 5. Awaria elektroniki spowodowała, że minął cel o 725 km. Był to kolejny Ranger, któremu się nie powiodło. Udało się dopiero próbnikowi Ranger 7.

19 października

1856 – W stanie Illinois urodził się biolog Edmund Beecher Wilson, który odkrył chromosomy X i Y i ustalił ich związek z płcią człowieka.

1910 – W Pakistanie urodził się genialny astrofizyk Subrahmanyan Chandrasekhar, którego pracę dotyczyły budowy i ewolucji gwiazd. W 1983 roku dostał Nagrodę Nobla za obliczenie, co się stanie kiedy gwiazda wyczerpie swą energię i zacznie się zapadać. Jego najbardziej znane odkrycie to dowód, że każda gwiazda helowa o masie większej niż 1,44 masy Słońca musi zakończyć ewolucję jako czarna dziura lub gwiazda neutronowa, zaś gwiazdy mniejsze – zostaną tzw. białymi karłami.

Concorde

1977 – W Nowym Jorku wylądował pierwszy pasażerski samolot naddźwiękowy Concorde.

20 października

Żołnierz rosyjski z rakietą Congreve’a

1813 – Podczas wojen napoleońskich oddziały brytyjskie ostrzelały Gdańsk rakietami Congreve’a, najsławniejszymi rakietami na proch strzelniczy. Użyto ich także w 1814 roku podczas ataku Anglików na Fort McHenry pod Baltimore. I to właśnie o nich mowa w tekście… hymnu amerykańskiego (Czerwone rakiet są płomieie / W powietrzu bomby wybuchają).

1846 – Status wyższej uczelni otrzymała pierwsza w USA szkoła, dająca kobietom te same prawa i stopnie, co mężczyznom. Była to Mount Union College w Alliance w stanie Ohio.

1891 – Urodził się w Manchesterze (w Anglii, oczywiście) sir James Chadwick, późniejszy odkrywca neutron (1932). W 1935 roku dostał Nobla z fizyki.

Wyszperał

Bogdan Miś