Bogdan Miś: Działo się (147)8 min czytania

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości (tydzień od 4 do 10 września). Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

4 września

1849 – Amerykanin C. S. Bishop opatentował pierwszą zamiatarkę. Zamiatarka ta była pojazdem ciągnionym przez zaprzęg konny. Do końca XIX wieku w USA opatentowano 315 rozwiązań dotyczących zamiatarek. Pierwsza zamiatarka z własnym napędem została opatentowana w USA w 1868 roku.

1888 — Amerykanin George Eastman otrzymał patent na aparat fotograficzny na błonę zwojową i zarejestrował znak towarowy Kodak.

1951 – Pierwszy międzykontynentalny przekaz programu telewizyjnego. Było nim wystąpienie prezydenta USA Harry’ego S. Trumana.

5 września

1936 – Beryl Markham jako pierwsza kobieta przeleciała samotnie samolotem nad Oceanem Atlantyckim w trudniejszym kierunku zachodnim.

1945 – Szyfrant radzieckiej ambasady w Ottawie Igor Guzenko opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej GRU w Kanadzie i USA, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów.

1977 – NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1, obecnie najodleglejszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka. Sygnał wysłany przez sondę w kierunku anten Deep Space Network potrzebował na początku bieżącego roku ponad 19 godzin na przebycie tej drogi. Pierwotnym celem misji Voyagera 1 było zbadanie Jowisza i Saturna oraz ich księżyców. Po zakończeniu eksploracji planet, główne zadanie stanowi badanie krańcowych obszarów heliosfery oraz pomiar właściwości fizycznych przestrzeni międzygwiezdnej. Przewiduje się, że zasilanie w energię elektryczną wystarczy do utrzymania funkcjonowania sondy i łączności z Ziemią do około 2025 roku

6 września

775 p.n.e. – Chińscy astronomowie odnotowali najstarsze w historii zaćmienie Słońca.

1947 – Z pokładu amerykańskiego lotniskowca USS Midway (CV-41) została wystrzelona rakieta V-2, co było pierwszym w historii startem pocisku balistycznego z platformy mobilnej. 17 marca 1997 roku okręt został wykreślony z listy aktywnych okrętów US Navy. 10 stycznia 2004 dotarł do portu w San Diego, gdzie rzucił po raz ostatni kotwicę, a od 7 czerwca tego samego roku został oficjalnie otwarty jako okręt-muzeum.

1955 – Pierwszy dokładny zegar atomowy bazował na danych przejść między dwoma nadsubtelnymi poziomami stanu podstawowego atomu cezu-133. zbudował go Louis Essen w National Physical Laboratory w Anglii. To doprowadziło do przyjętej na całym świecie definicji sekundy opartej na czasie atomowym.

7 września

1776 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: amerykański miniaturowy okręt podwodny Turtle bez powodzenia zaatakował fregatę HMS Eagle, operującą na rzece Hudson koło Manhattanu. Była to pierwsza próba bojowego wykorzystania okrętu podwodnego w historii.

1829 – Urodził się Friedrich August Kekulé von Stradonitz (zm. 13 lipca 1896), wielki chemik niemiecki, współtwórca teorii budowy związków organicznych. Udowodnił (1858), że węgiel jest czterowartościowy i że jego atomy w związkach organicznych mogą tworzyć łańcuchy. Odkrywca (1866) pierścieniowej budowy benzenu, co zapoczątkowało nowy dział chemii organicznej – chemię związków aromatycznych.

1969 – Powstała Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Weksylologicznych. Nie wiedzie co one robią? Ja też nie wiedziałem, ale zafrapowała mnie nazwa i sprawdziłem. Otóż weksylologia (z łac. vexillum – sztandar, chorągiew) – to dyscyplina pomocnicza historii. Zajmuje się chorągwiami jako rzeczywistymi i symbolicznymi znakami wojskowymi, państwowymi, terytorialnymi, organizacji i grup społecznych czy wyznaniowych. Wciąż pozostaje w silnym związku metodologicznym z heraldyką, z której się wywodzi i razem z którą tradycyjnie jest omawiana. Wszystko jasne?

8 września

1504 – We Florencji odsłonięto rzeźbę Dawid Michała Anioła. Uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł renesansowej rzeźby. Obok Piety jest najbardziej znaną rzeźbą tego artysty. Posąg Dawida ma 5,17 m wysokości, wykonany został z dbałością o detale – artysta wyrzeźbił nawet naczynia krwionośne.

1636 – W Newtowne (obecnie Cambridge) w Kolonii Zatoki Massachusetts założono Uniwersytet Harvarda (jako Harvard College, słowa uniwersytet użyto po raz pierwszy w roku 1780). To jedna z najważniejszych i najbardziej prestiżowych uczelni świata, od lat pierwsza na tzw. Liście Szanghajskiej. Jest też najbogatszą uczelnią świata – w 2015 r. jej majątek wynosił 37,6 mld USD.

1966 – Premiera pierwszego odcinka amerykańskiego serialu telewizyjnego Star Trek: The Original Series. Pierwotnie wyemitowano 79 odcinków, podzielonych na trzy sezony. Niepublikowany wcześniej pierwszy odcinek pilotowy, pochodzący z 1964 roku, trafił na antenę dopiero w 1988 roku. Powiedzieć o tym serialu, że jest kultowy – to nic nie powiedzieć. Oglądany jest i wznawiany do dziś.

9 września

1896 – Niemiecki chirurg Ludwig Rehn (1849-1930) przeprowadził pierwsza udaną operację serca. Został zapamiętany jako odkrywca przyczyn zachorowań na raka w lokalnych fabrykach aniliny. W 1880 przeprowadził pierwszą tyreoidektomię (operacyjne usunięcie całej tarcyzcy) . Był pierwszym chirurgiem, który przeprowadził pomyślnie zakończoną operację serca. 9 września 1896 zszył ranę na sercu pchniętego nożem 22-letniego ogrodnika Wilhelma Justusa.

1913 – Rosyjski pilot Piotr Niestierow wykonał nad Kijowem samolotem Nieuport pierwszą w historii pętlę (najstarsza figura akrobacji lotniczej, wykonywana w płaszczyźnie pionowej w postaci zamkniętej krzywej). Niestierow wykonał również pierwszy w historii taran lotniczy (w którym zginął). Była to pierwsza w historii walka lotnicza (odbyła się 8 września 1914).

1971 – Ukazał się album Johna Lennona Imagine. Tytułowa piosenka to ballada rockowa. Jest antyreligijna, antynacjonalistyczna, niekonwencjonalna i antykapitalistyczna, szybko stała się nieformalnym hymnem lewicującej młodzieży świata. W 2004 roku utwór został sklasyfikowany na 3. miejscu listy 500 utworów wszech czasów czasopisma „Rolling Stone”. Cytat z piosenki – „Nad nami tylko niebo” – stał się mottem Portu lotniczego Liverpool-John Lennon.

10 września

1941 – Urodził się Stephen Jay Gould (zm. 20 maja 2002) amerykański paleontolog, popularyzator ewolucjonizmu. Prawie 25 lat nieprzerwanie publikował felietony naukowe pod wspólnym tytułem „Ten pogląd na życie” w miesięczniku „Natural History”. Wydał też kilka monografii naukowych poświęconych biologii ewolucyjnej i antropogenezie. Jest współtwórcą punktualizmu – koncepcji, w ujęciu której gatunki powstają bardzo szybko (w krótkim czasie następują widoczne zmiany morfologiczne), a później nie ulegają już szybkim przemianom. Niezbyt kochany przez fundamentalistów religijnych.

1963 – Afroamerykańscy uczniowie po raz pierwszy rozpoczęli naukę w szkole państwowej w stanie Alabama. Wydawało się, że to początek końca rasizmu. Musiało wiele lat upłynąć…

1977 – We Francji po raz ostatni użyto gilotyny. Pochodzący z Tunezji porywacz i morderca Hamida Djandoubi (w lipcu 1974 porwał i zamordował 21-letnią Francuzkę Elisabeth Bousquet) został ścięty w więzieniu Baumettes w Marsylii. Przy okazji informacja: urządzenia podobne do gilotyny były znane już wcześniej w różnych krajach Europy. Już w 1268 r. Konradyn, książę Szwabii, ostatni z rodu Hohenstaufów wraz ze swym przyjacielem Fryderykiem z Badenii zostali publicznie ścięci w Neapolu za pomocą urządzenia ze spadającym nożem. Z drugiej połowy XVI w. pochodzą ilustracje, na których widzimy już maszyny do zadawania śmierci, w których ciężki nóż spadał pod własnym ciężarem, wyzwalany przez pociągnięcie liny. Tak więc wyłączne kojarzenie tej maszyny z Rewolucją Francuską, a nawet w ogóle z Francją – nie ma zbyt wiele sensu.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.