Bogdan Miś: Działo się (217)

08.01.2020

Kolejny tydzień (8-14 stycznia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

8 stycznia

Ilustracja
Mikołaj V (1397-1455, papież 1447-1455)

1455 – Papież Mikołaj V ogłosił bullę Romanus Pontifex, w której przyznawał królowi portugalskiemu Alfonsowi V Afrykańczykowi, jego sukcesorom i infantowi Henrykowi prawo podboju nowych terenów w Afryce, walki z niewiernymi i monopol na handel, a tym, którzy by Portugalczykom utrudniali ich dzieło groził ekskomuniką. Dziś trzeba to ocenić jako niewiarygodną bezczelność i absolutną uzurpację do władania światem bez żadnego sensownego powodu. Trochę się jednak zmieniliśmy.

1697 – W Edynburgu wykonano wyrok śmierci przez powieszenie na skazanym za bluźnierstwo 20-letnim studencie teologii Thomasie Aikenheadzie. Wypowiadał się on przeciwko religiom objawionym, w szczególności Biblii; był ostatnim człowiekiem w Wielkiej Brytanii straconym za bluźnierstwo, jest uważany za męczennika w obronie rozumu. Było to 85 lat po śmierci ostatniego człowieka spalonego na stosie za herezję w Wielkiej Brytanii – Edwarda Wightmana (1612). Niby dawne wydarzenia, ale nada budzą wściekłość ludzi myślących…

1800 – We Francji odnaleziono wychowywanego przez dzikie zwierzęta chłopca z Aveyron. Wcześniej był dwukrotnie schwytany w sąsiednim departamencie Tarn, ale za każdym razem uciekał. Szacowano, że w 1800 miał około 12 lat. Przebywał w lesie i był prawdopodobnie wychowywany przez zwierzęta. Na jego ciele naliczono ok. 40 blizn. Chłopiec nie umiał mówić i zachowywał się jak dzikie zwierzę. Nigdy nie nauczył się mówić. Znał jedynie kilka słów, na przykład lait (fr. mleko), mon dieu (fr. mój boże). Początkowo robił duże postępy w życiu społecznym i uczył się wypełniać polecenia. Po pięciu latach rozwój uległ zatrzymaniu. Zmarł w roku 1828.

9 stycznia

1908 — Urodziła się Simone de Beauvoir, właśc. Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir (zm. 14 kwietnia 1986 tamże) – francuska pisarka, filozofka i feministka. Jedna z pionierek współczesnego feminizmu. Jej książka Druga płeć uznana jest za jedną z klasycznych prac feminizmu. Skandalistka, szokująca opinię publiczną śmiałymi i niezależnymi poglądami oraz stylem życia. Współpracowniczka i partnerka życiowa Jean-Paul Sartre’a.

Concorde w locie

1969 — Pierwszy lot naddźwiękowego odrzutowca Concorde odbył się nad Anglią w okolicach Bristolu.

2007 — Szef firmy Apple Steve Jobs ogłosił rozpoczęcie sprzedaży iPhone’a, pierwszego smartfonu z prawdziwego zdarzenia. Zaczęła się niesamowita kariera tego urządzenia, która zmieniła naszą cywilizację.

10 stycznia

49 p.n.e. – Juliusz Cezar przekroczył na czele swej armii Rubikon w północnych Włoszech, rzekomo wypowiadając podczas przeprawy słowa: Alea iacta est (z łac. dosł. kostka została rzucona). Przekroczenie rzeki było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej.

1946 — W Londynie po raz pierwszy zebrało się Zgromadzenie Ogólne ONZ. Dziś ta niegdyś potężna organizacja wydaje się tracić na znaczeniu. Ale trwa.

Ilustracja
James Gandolfini, główna postać rodziny Soprano

1999 – Po raz pierwszy pojawiła się na ekranach telewizyjnych „Rodzina Soprano”, głośny serial produkcji HBO poświęcony amerykańskiej mafii. Produkcję zakończono w roku 2007. Serial został obwołany jednym z najlepszych w historii oraz uznany za najlepszy serial dramatyczny wszech czasów przez „TV Guide”. Zajął piąte miejsce w rankingu Najlepszych 50 Programów Telewizyjnych Wszech Czasów. New York Times nazwał go „najlepszą robotą amerykańskiej popkultury w ciągu ostatnich 25 lat”.

11 stycznia

1892 – Malarz Paul Gauguin (1848 – 1903) związał się na dwa lata z Tahitanką imieniem Teha’amana. Została ona też jego modelką i pojawia się na wielu obrazach artysty (np. Faaturuma). Nie byłoby w tym zapewne nic godnego uwagi, gdyby nie jej wiek: 13 lat… Potem wdał się w kolejny podobny związek z trzynastoletnią jawajską metyską. A potem była jeszcze niejaka Pahura, dla odmiany 14-letnia. A pod koniec życia przeniósł się na Markizy do Atuona, na wyspie Hiva-Oa, gdzie kazał wybudować dom, który nazwał Domem Rozkoszy. Zamieszkał tam z Marie Rose Vascho, czternastoletnią dziewczyną, z którą miał córkę. Zmarł na atak serca i jakoś mnie to nie dziwi. Ach, ci artyści… Dziś by zapewne malował głównie ściany w jakimś więzieniu. Ale obrazów by chyba nie było…

1922 — Po raz pierwszy użyto insuliny jako lekarstwa na cukrzycę. Pacjentem był młody (14-letni) Kanadyjczyk, Leonard Thompson.

Actress Anita Ekberg
Anita Ekberg

1931 – Urodziła się sławna aktorka, symbol seksu, Szwedka Anita Ekberg (zmarła w roku 2015). Jej najsłynniejsza rola to Sylwia w „Słodkim życiu” Federico Felliniego.

12 stycznia

Współczesne węże strażackie

1673 – W Amsterdamie użyto po raz pierwszy wężów strażackich do gaszenia pożaru.

1913 — Gruziński ekskleryk i terrorysta Józef Dżugaszwili, do tego momentu używający wielu różnych pseudonimów, zdecydował się ostatecznie na ten, pod którym przeszedł do historii: Stalin. Pierwszy raz podpisał się właśnie tak w artykule, wysłanym do socjaldemokratycznej gazety.

1967 — Zmarł dr James Hiram Beddford, profesor psychologii na University of California, autor książek z dziedziny doradztwa zawodowego. Jest pierwszą osobą, której ciało po stwierdzeniu zgonu zostało poddane tzw. krioprezerwacji, i jest nadal utrzymywane w kriostazie. Czyli kazał się zamrozić kilka godzin po zgonie — w nadziei, że kiedyś nauka pozwoli na przywrócenie mu życia.

13 stycznia

J’accuse! – publikacja w „L’Aurore”

1898 – Francuski pisarz Émile Zola opublikował słynny list J’Accuse…! (Oskarżam!) w sprawie afery Dreyfusa, niebywałej erupcji antysemityzmu w ówczesnej Francji. Szczegóły w będącym akurat na ekranach filmie Romana Polańskiego „Oficer i szpieg”.

1976 — Sarah Caldwell została pierwszą kobietą, która poprowadziła orkiestrę w NYC Metropolitan Opera House, dyrygując operą Traviata.

1929 — Zmarł w Los Angeles legendarny szeryf miasteczka Thombstone i rewolwerowiec Wyatt Earp (ur. 1848), który stał się bohaterem licznych filmów (Wikipedia wymienia 15 tytułów), biografii oraz powieści. Swoją drogę życiową opowiedział dopiero w wieku 80 lat pisarzowi Stuartowi N. Lake, który następnie napisał książkę pt. Wyatt Earp, Frontier-Marshal, która uczyniła z Earpa legendę, trwającą aż do dziś.

14 stycznia

1794 — Dr Jessee Bennet przeprowadził pierwszą w USA operację cesarskiego cięcia. Operował własną żonę, z sukcesem.

1900 — W Rzymie odbyła się premiera opery Giacomo Pucciniego Tosca.

Reaktor ITER w budowie, rok 2018

2011 — Fizycy z Uniwersytetu Bolońskiego, Andrea Rossi i Sergio Focardi, zaprezentowali pierwszy reaktor do tzw. zimnej fuzji, czyli otrzymywania energii drogą syntezy jądrowej w stosunkowo niskiej temperaturze. Urządzenie rewelacyjne. Byłoby, gdyby działało. Niestety, od czasów ogłoszenia przez Stanleya Ponsa i Martina Fleischmanna w 1989 roku, że znają oni metodę uzyskania takiej fuzji — nie odnotowano żadnego sukcesu. Jest na to szansa za kilka lat, gdy (i jeśli) powiedzie się eksperyment z kontrowersyjną (bo protestują ekolodzy) budową we Francji urządzenia ITER (ang. International Thermonuclear Experimental Reactor – Międzynarodowy Eksperymentalny Reaktor Termonuklearny). W projekcie uczestniczą finansowo i naukowo: Unia Europejska, Japonia, Rosja, Stany Zjednoczone, Chiny (od 2003), Korea Południowa (od 2003) i Indie (od 2005).

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email

Jedna odpowiedź

  1. narciarz2 2020-01-09
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com