Stanisław Obirek: Co Biblia mówi o człowieku?

11.01.2020

Photo by LoggaWiggler on Pixabay

30 września 2019 roku Papieska Komisja Biblijna opublikowała ciekawy dokument zatytułowany Kim jest człowiek? Droga antropologii biblijnej. Na razie jest dostępny tylko w formie książkowej w języku włoskim, ale zapewne niebawem ukażę się na stronie internetowej Watykanu w różnych językach. Miejmy nadzieję, że również w języku polskim.

Jak do tej pory dokumenty tej komisji są dostępne w innych językach, ale nie polskim. Owszem można je kupić w Polsce, ale nic nie stoi na przeszkodzie by podobnie jak inne oficjalne dokumenty watykańskie były dostępne również na naszym języku, wszak polscy katolicy, przynajmniej zdaniem większości z nich, są najważniejszą częścią Kościoła katolickiego. Powinni więc mieć szansę poznawania swojej własnej doktryny. Na razie skorzystajmy z tekstu włoskiego i jego omówień w oficjalnych mediach watykańskich.

Oryginalny tytuł dokumentu Kim jest człowiek? Droga antropologii biblijnej brzmi: Che cosa è l’uomo? Un itinerario di antropologia biblica; przywołuję go, bo mam kłopot jak przetłumaczyć włoskie „itinerario”, które może oznaczać drogę, jak proponuję w mojej wersji polskiego tytułu, ale też wskazuje na złożoność tej drogi.

W istocie we wstępie do dokumentu jezuita i kardynał Luis Ladaria, obecny Prefekt Kongregacji Nauki Wiary i Prezydent Papieskiej Komisji Biblijnej (wymieniam te tytuły, bo Watykan się w nich lubuje i one przydają — jak sądzę — autorytetu słowom napisał: „Obecny dokument podejmuje całą złożoność boskiego objawienia odnoszącego się do człowieka. To prawdziwa pomoc skierowana do wykładowców wydziałów teologicznych, do katechetów, studentów kierunków teologicznych, której celem jest sprzyjanie globalnej wizji bożego planu, którego początkiem był akt stworzenia, a jego zwieńczenie dokonało się w Chrystusie”.

A tuż przed Bożym Narodzeniem sekretarz rzeczonej komisji, również jezuita Pietro Bovati, w wywiadzie dla L’Osservatore Romano i dla Vatican News, powiedział, że główne znacznie dokumentu polega na tytułowej złożonej drodze, dzięki której dokument proponuje teologom tym wszystkim, zajmującym się przekazem wiary, bardziej złożone, bardziej organiczne i bardziej zbliżone do tradycji biblijnej rozumienie człowieka.

Bovati dodaje, że powstanie dokumentu ma związek z osobistym życzeniem papieża, który chciał otrzymać wyczerpujące studium antropologii biblijnej oparte na najnowszych badaniach. Ostatecznie jest on dość obszerny, bo liczy ponad 330 stron i stanowi szczegółową analizę stosunku człowieka do jego Stwórcy jak został on opisany na kartach Biblii. Składa się z czterech głównych części. W pierwszej jest mowa o człowieku „stworzonym przez Boga” i składającym się z dwóch składników: prochu, a więc przypomina, że człowiek został stworzony z prochu ziemi, a więc zwraca uwagę na wymiar bezbronności (fragilita) i śmiertelności wpisanych w samą naturę ludzką. Jednocześnie w tym samym czasie człowiek jest obdarzony niezwykłym darem duchowym, który jest nazwany tchnieniem Boga.

W drugiej części dokumentu jest mowa o „kondycji człowieczej” w „ogrodzie”, a więc mowa jest o pożywieniu, pracy i stosunku do innych stworzeń, część trzecia mówi zaś o człowieku jako o istocie pozostającej w relacji. Chodzi tu o jego relacje typu małżeńskiego, synowskiego i przyjacielskiego. Ostatni rozdział poświęcony jest problematyce transgresji, gdy człowiek wybiera drogę w kierunku śmierci, a wtedy pojawia się Boża inicjatywa i propozycja zbawienia.

Trzeba zwrócić uwagę, że tego typu refleksja nie została dotąd w Kościele podjęta, gdyż do tej pory było tak, że zwykle teolog cytował taki czy inny fragment Biblii, który uznawał za istotny w jego teologicznej argumentacji. Tymczasem, jak podkreśla Bovati, w omawianym dokumencie została zaproponowana refleksja systematyczna, która pokazuje złożoność zarówno biblijnej drogi, jak i istoty ludzkiej. Innymi słowy chodzi o to by teolog nie traktował Biblii jako zbioru wyrwanych tez, ale by zwracał uwagę na znaczenie poszczególnych twierdzeń w kontekście całej Biblii, poczynając od Księgi Rodzaju a na Apokalipsie kończąc. Bez wzięcia pod uwagę całej tej złożoności, również nauczanie Kościoła może okazać się mało pomocne.

Czekając na cały dokument i jego spokojną i krytyczną lekturę już teraz można chyba stwierdzić, że Kościół katolicki powoli rezygnuje z fundamentalizmu biblijnego i otwiera się na kulturowy wymiar swojej tradycji. Być może ta nowa hermeneutyka pomoże również z większym dystansem spojrzeć na tzw. magisterium, czyli na dogmatyczne nauczanie samego Kościoła. Bo skoro okazuje się, że nie można traktować Biblii jako wsparcia dla dziwacznych niekiedy poglądów teologicznych, tylko należy słowa Pisma świętego odczytywać w kontekście, w jakim powstały, to tym bardziej tę prostą zasadę należy stosować w stosunku do stwierdzeń dyscyplinarnych.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com