Krzysztof Mroziewicz: Kabaret w czasach zarazy

15.03.2020

Lisa Minnelli obchodzi 74 urodziny i jest rówieśnicą twórców teatru STU. Może nawet świętowali razem w czasach kontestacji i kontrkultury. „Kabaret” w Krakowie to nie tylko udana próba zmierzenia się z legendą filmu „Kabaret”. To także dalszy ciąg „Spadania”, „Sennika polskiego” i „Exodusu”. Film „Kabaret”, a także „Kabaret” w teatrze Dramatycznym m.st. Warszawy odnoszą się do początków faszyzmu w latach 30. „Kabaret” Krzysztofa Jasińskiego jest odniesieniem do czasów współczesnej Polski z przesłaniem, że kontestacja i kontrkultura znowu musi postawić ze sceny polityczne pytanie najwyższej wagi – o całość społeczeństwa podzielonego przez umysłowych kurdupli i zjednoczonego przez koronawirus.

Przyszliśmy do Teatru (przed wirusem) i wchodzimy od razu atmosferę kabaretu. Siadamy przy stolikach, na których w wiaderkach z lodem stoi Prosecco. Bilety sprawdzają marynarze z floty radzieckiej, choć rzecz dzieje się w Berlinie. Przyjechali do stolicy Niemiec ze Szczecina lub Hamburga, do burdelu i pokazują gębę traktatu Ribbentrop-Mołotow, czyli Hitler-Stalin. Generalissimus przez kilka dni milczał po napaści Hitlera. Teraz Ojciec Narodu milczy po napaści wirusa COVD 19 na Polskę. A uprzedzał, że cudzoziemcy przyniosą ze sobą pasożyty i zarazę. I stało się.

Kabaret jako forma teatralna będący karykaturą wypowiedzi akademickiej narodził się w Paryżu. Był to „Czarny Kot” Rudolfa Salisa. Ze względów finansowych eksperyment przeniósł się do tańszego Berlina i dał o dobie znać pod postacią „Ueberbrettl” (Nadscenka, kabarecik, teatrzyk) założony w roku 1901 przez Ernsta von Wolzogena. Mutacja kabaretu pojawiła się szybko w Pradze. Przychodzili pośmiać się Franz Kafka, Max Brod i Jarosłav Hasek. Legendy Krakowa to Jama Michalikowa, Zielony Balonik, Piwnica pod Baranami. Warszawy – Qui Pro Quo (Coś za Coś). O polskich nadscenkach można przeczytać wszystko w „Historii polskiego kabaretu”^[1] pani profesor Izoldy Kiec.

Z kabaretu francuskiego wyrosły egzystencjalizm Sartra i Camusa oraz piosenki Edith Piaf, Juliet Greco i Yves Montanda. We Włoszech – mnóstwo teatrzyków groteski i eksperymentu, z których jeden, Dario Fo nagrodzono Noblem. U nas wyjrzał z tej dżungli nieznany gdzie indziej dowcip polityczny. I jeszcze jedna różnica między kabaretem Zachodu i Wschodu wymaga podkreślenia. W krajach bogatych poczucie humoru ma charakter abstrakcyjny. W krajach biednych jest próbą obrony osobowości człowieka. Nie ma humoru szwajcarskiego ani szwedzkiego. Jest humor żydowski, rosyjski i polski.

Wchodzimy do Kabaretu STU i od razu widać, że z filmu wzięto tylko muzykę, od siebie dano atmosferę i wykonawców, co mogliby wystąpić razem z Lisą Minnelli. Brawurowo wykonany song przez panią Pocicę nie różni się niczym od Oskarowej prezentacji w filmie. A może nawet jest bardziej zachwycający. Podobnie konferansjer. To nie Skrzynecki ani Jarossy. Łukasz Szczepanowski to przyszły gigant aktorski, któremu Jasiński zlecił uniesienie i powiązanie ze sobą wszystkich wątków historii Niemiec weimarskich i odegranie ich w czasach współczesnej Polski.

Kiedy pod koniec Kabaretu słychać z oddali głosy tłumu: Precz-z-Uni-ą! – ciarki chodzą po skórze. Tak jak było pół wieku temu przy polonezie Krzysztofa Szwajgiera.

Wielkie przedstawienie. Groźniejsze od filmu, gdzie manifest faszystowski śpiewają dzieci a w Krakowie już dojrzałe, bycze szyje. I niech nikt nie mówi, że pod Wawelem parteitag jest niemożliwy.

Obowiązkowe dla obecnej elity władzy pochodzącej z Krakowa, której dedykuję Santayanę: „Kto nie chce pamiętać historii, skazany jest na to, żeby ją przeżyć ponownie”.

Krzysztof Mroziewicz

Dziennikarz, pisarz, dyplomata

Ur. 20 lutego 1945 w Słupicy koło Jedlni. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego; studiował na Wydziale Matematyki i Fizyki oraz w Instytucie Dziennikarstwa i Nauk Politycznych. Ambasador RP w Indiach w latach 1996-2000.

PS. Na Kabaret Jasińskiego (słuchałem obsady bez Beaty Rybotyckiej a to duża strata) zaprasza plakat Aleksandra Walijewskiego będący genialnym skrótem plakatowej myśli Tomaszewskiego, Mroszczaka, Świerzego i Młodożeńca.