Bogdan Miś: Działo się (231)8 min czytania

13.04.2020

Kolejny tydzień (15 — 21 kwietnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

15 kwietnia

1912 – W trakcie swego dziewiczego rejsu z Southampton do Nowego Jorku zatonął po zderzeniu z górą lodową brytyjski transatlantyk RMS „Titanic”. Zginęło ponad 1500 osób, uratowano około 730.

1955 – W Des Plaines w amerykańskim stanie Illinois otwarto pierwszą restaurację McDonald’s. Jeśli można mówić o epoce fast-foodów, to właśnie zaczęła się tego dnia.

1990 — Zmarła w wieku 85 lat Greta Garbo, jedna z najsłynniejszych aktorek filmowych. Była z pochodzenia Szwedką. .W 1951 przyjęła obywatelstwo amerykańskie. W 1999 American Film Institute umieścił jej nazwisko na 5. miejscu w rankingu „największych aktorek wszech czasów”. Garbo wystąpiła w 29 filmach fabularnych.

16 kwietnia

1912 — Pierwsza kobieta przeleciała samolotem nad Kanałem La Manche. Była nią Harriet Quimby (ur. 11 maja 1875, zm. 1 lipca 1912). Jej wyczyn nie został szeroko odnotowany w prasie, ponieważ uwaga mediów skupiona była na tragedii statku „RMS Titanic”. Zginęła w wypadku lotniczym pilotowanego przez siebie samolotu.

1921 — Urodziła się Marie Maynard Daly (zm. 2003), pierwsza Afroamerykanka w historii, która uzyskała doktorat z chemii (w roku 1947). Po doktoracie pracowała w Rockefeller Institute, prowadząc tam trudne badania biochemiczne. W siedem lat po doktoracie została profesorem. Jej imieniem nazwano w 2016 roku jedną z amerykańskich szkół podstawowych.

1943 – Szwajcarski chemik Albert Hofmann przypadkowo odkrył psychoaktywne właściwości LSD, którą to substancję zsyntetyzował 5 lat wcześniej. Jest to jedna z najaktywniejszych substancji psychodelicznych o właściwościach halucynogennych – 100 razy bardziej czynna biologicznie niż psylocybina i 4000 razy bardziej niż meskalina. Początkowo planowano wykorzystać tę substancję jako lek działający pobudzająco na układ krwionośny i oddechowy.

17 kwietnia

1792 – W szpitalu Bicetre w Paryżu przetestowano na żywych baranach i zwłokach bezdomnych działanie nowoczesnej gilotyny według projektu chirurga i fizjologa Antoine’a Louisa.

1930 — Odkrycie nowej mieszanki gumopodobnej zostało zarejestrowane przez dr. Arnolda M. Collinsa w jego laboratoryjnym notatniku. Zauważył, że mieszanina, która stała już kilka tygodni, zestaliła się. Jego grupa badawcza w firmie Du Pont przez następne kilka tygodni stopniowo dostrzegła jej potencjał: to był pierwszy kauczuk syntetyczny, który od 1936 roku jest znany jako neopren.

2011 — HBO nadało pierwszy odcinek superserialu „Gra o tron”, opartego na cyklu powieściowym George’a R. R. Martina. Serial dostał nagrodę Złoty Glob, 120 innych nagród i 307 nominacji. Liczy sobie 8 sezonów.

18 kwietnia

1025 — Bolesław Chrobry został w Gnieźnie koronowany na króla Polski. Był synem Mieszka I, księcia Polski, i Dobrawy, czeskiej księżniczki. Objął rządy w 992, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci. Przydomek Chrobry nadał mu syn, Mieszko II.

1947 — Okupacyjne wojska brytyjskie podjęły próbę wysadzenia w powietrze bunkra oraz resztek instalacji wojskowych na niemieckiej wyspie Helgoland. Zdetonowano ładunki o łącznej masie 6700 ton. Był to najsilniejszy w historii wywołany przez człowieka wybuch, niebędący efektem użycia broni jądrowej.

1955 — Zgodnie z wolą (podobno, bo sprawa nie jest jasna) Alberta Einsteina jego mózg został wyjęty po 7 godzinach od zgonu i zakonserwowany w formalinie w celu przeprowadzenia badań naukowych. W latach 1985–2009 powstało kilka prac omawiających różne aspekty anatomiczne i histologiczne mózgu Alberta Einsteina. Okoliczności uzyskania zgody na pobranie mózgu uczonego wciąż są niejasne i budzą kontrowersje, tak samo, jak wątpliwe etycznie zawłaszczenie narządu przez patologa Thomasa Stoltza Harveya. Harvey nie miał zgody na zachowanie mózgu w swoim domu i nikogo o tym fakcie nie poinformował.

19 kwietnia

1914 — Zmarł Charles Sanders Peirce (ur. 10 września 1839) — amerykański naukowiec, filozof, twórca (obok Williama Jamesa) kierunku filozoficznego zwanego pragmatyzmem, które to słowo on właśnie wymyślił. Autor ważnych prac poświęconych metodzie nauki oraz logice relacji. Wszechstronny geniusz, który wniósł wiele do logiki, matematyki, filozofii, chemii, geodezji, psychologii i statystyki. W życiu potraktowany fatalnie: władze Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa zwolniły go w 1884 roku z pracy z powodu „niewierności małżeńskiej”. Po zwolnieniu z uczelni żył w nędzy jako zapomniany człowiek (pracował m.in. jako urzędnik). Za życia nie znalazł wydawcy dla swego dwunastotomowego dzieła poświęconego pragmatyzmowi.

1971 — Pierwsza stacja kosmiczna Salut 1 znalazła się na orbicie okołoziemskiej. Należała do serii stacji wyniesionych w ramach radzieckiego programu Salut. Została wystrzelona rakietą Proton K z kosmodromu Bajkonur. Baza została wysłana bez załogi i nie była przystosowana do powrotu na Ziemię. W trzy dni później wystartował Sojuz 10 z załogą złożoną z pilota płka Władimira Szatałowa, kandydata nauk inż. Aleksieja Jelisiejewa i zajmującego się badaniami inż. Nikołaja Rukawisznikowa. Po trwającym dobę locie Sojuz 10 zacumował do stacji 24 kwietnia. Wspólny lot trwał około 5,5 godziny. Z powodu awarii mechanizmu dokującego nie udało się wejść na pokład bazy. Następna załoga — Sojuz 11 (ppłk Gieorgij Dobrowolski, inż. pokładowy Władisław Wołkow oraz kosmonauta badacz, inż. Wiktor Pacajew) — osiągnęła cel, ale podczas powrotu na Ziemię po 23 dniach wszyscy trzej kosmonauci zginęli. Salut 1 spłonął w atmosferze ziemskiej 11 października 1971.

2013 — Japończyk Jirōemon Kimura jako pierwszy znany mężczyzna w historii osiągnął wiek 116 lat. Zmarł 12 czerwca tego roku. Jako rolnik pracował do 90. roku życia. Doczekał się siedmiorga dzieci, z których pięcioro wciąż żyje, 15 wnuków (jeden z nich nie żyje), 25 prawnuków i 13 praprawnuków. Na 115. urodzinach jego najmłodszym potomkiem był 11-miesięczny praprawnuk.

20 kwietnia

1492 – Urodził się Pietro Aretino, włoski prozaik, poeta, dramaturg (zm. 1556). autor listów poświęconych aktualnym problemom politycznym, ukazujących obyczajowość dworu i mieszczaństwa. Nazywany często „Biczem Książąt”. Znany zarówno ze skandalizujących dialogów opisujących życie seksualne kurtyzan (Ragionamenti), jak i z dzieł o tematyce głęboko religijnej. Uznawany za twórcę literackiej pornografii. Już jako młodzieniec brał udział w licznych ucztach z papieżami, kardynałami i kurtyzanami, przyglądając się życiu Kurii od środka. Zarówno królowie, jak i papieże odczuwali przed nim respekt. Ciekawe, że pozwolono mu przeżyć — a nawet nagradzano…

1862 – Louis Pasteur i Claude Bernard przeprowadzili pierwszy udany test pasteryzacji. Pasteryzacja – technika konserwacji za pomocą odpowiednio dobranego podgrzewania produktów spożywczych, tak aby zniszczyć lub zahamować wzrost drobnoustrojów chorobotwórczych lub enzymów przy jednoczesnym zachowaniu smaku produktów i uniknięciu obniżenia ich wartości odżywczych.

1940 — Pierwszy amerykański mikroskop elektronowy został zademonstrowany w Filadelfii w Pensylwanii. Był w stanie wytworzyć powiększenie 100 000 razy w aparacie o wysokości ok. 3 m i wadze pół tony. Wynalazcą był dr Vladimir Zworykin z laboratoriów RCA, Camden, New Jersey.

21 kwietnia

1789 – John Adams został zaprzysiężony na pierwszego w historii wiceprezydenta USA (co ciekawe, na 9 dni przed zaprzysiężeniem pierwszego prezydenta George’a Washingtona). Sam został następcą Washingtona i kierował Stanami w latach 1797-1801. W latach 1825-1829 prezydentem był jego syn, John Quincy Adams.

1989 – Japońskie przedsiębiorstwo Nintendo wprowadziło na rynek przenośną konsolę gier wideo Game Boy. Pojawił się nowy rodzaj rozrywki.

2009 – Została uruchomiona Światowa Biblioteka Cyfrowa (WDL) — międzynarodowa biblioteka cyfrowa pod patronatem UNESCO i Biblioteki Kongresu. Zadaniem biblioteki jest promowanie międzynarodowego i międzykulturowego zrozumienia oraz powiększanie objętości i różnorodności treści kulturowych w Internecie. Jednym z jej celów jest rozpowszechnianie treści nieanglojęzycznych oraz treści spoza obszaru kultury zachodniej. Materiały umieszczane na stronach biblioteki są darmowe i są dostępne w wielu językach. Wśród nich znajdują się manuskrypty, mapy, rzadkie książki, zapisy nutowe, nagrania, filmy, fotografie, szkice architektoniczne i inne znaczące kulturowo materiały.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.