Bogdan Miś: Działo się (259)

27.10.2020

Kolejny tydzień (28 października — 3 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

28 października

1886 – Prezydent USA Grover Cleveland oficjalnie odsłonił Statuę Wolności w Nowym Jorku. Ten monumentalny neoklasycystyczny obiekt został wzniesiony w latach 1884–1886 według projektu Frédérica Auguste’a Bartholdiego, Gustave’a Eiffela (konstrukcja) i Richarda Morrisa Hunta (postument). Jest to dar narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego, upamiętniający przymierze obu narodów w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1924 został uznany za narodowy pomnik Stanów Zjednoczonych, a w 1984 wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

1919 – Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął ustawę o prohibicji. Obowiązywała do roku 1933 i była jedną z najgłupszych i brzemiennych w złe skutki ustaw w historii USA. Doprowadziła do rozbudowy gangsterskiego podziemia i powstania licznych mafii. Ale fundamentaliści religijni byli zachwyceni: wszak alkoholizm to grzech…

USS Eldridge

1943 — Jakoby tego dnia Amerykanie przeprowadzili tajny eksperyment „Filadelfia”, zwany także „Projektem Tęcza”. Według spekulacji eksperyment miał dowieść istnienia i zbadać właściwości jednobiegunowego pola magnetycznego. Jedną z cennych z punktu widzenia wojska właściwości takiego nieznanego współczesnej fizyce pola byłoby odchylanie promieni światła nawet o kilka procent, co miałoby umożliwić ukrycie obiektu, znajdującego się w obszarze działania takiego pola. Według relacji okręt (USS Eldridge), na którego pokładzie wygenerowano jednobiegunowe pole magnetyczne, po kilku minutach działania tego pola otoczony został szarą mgłą, a następnie stał się całkowicie niewidoczny, czemu towarzyszył oślepiający błysk światła. Wskutek eksperymentu, któremu w niektórych relacjach dodatkowo towarzyszyła teleportacja jednostki, znaczna część załogi rzekomo poniosła śmierć, zaginęła lub zapadła na choroby umysłowe. Bardzo ładnie wymyślona legenda miejska. A USS Eldridge pełnił po owym „eksperymencie” nadal służbę. W roku 1951 przekazano go Grecji, w 1992 został wycofany ze służby, w 1999 sprzedany na złom…

29 października

1787 – W Pradze odbyła się premiera opery Don Giovanni Wolfganga Amadeusa Mozarta z librettem Lorenzo Da Ponte na podstawie sztuki Moliera Don Juan. Opera należy do gatunku dramma giocoso, czyli dramatu zawierającego elementy komiczne i nadnaturalne. Sam Mozart określił ją w manuskrypcie słowami opera buffa. Dopiero z czasem uznano utwór za genialny. Obecnie jest elementem żelaznego repertuaru każdego teatru muzycznego.

Duce przemawia…

1922Marsz na Rzym: król Włoch Wiktor Emanuel III powierzył Benito Mussoliniemu misję utworzenia rządu. Pierwszy w skali międzynarodowej sukces faszystów. Zawsze mnie zastanawiało, dlaczego rozmaici kandydaci na wodzów różnych narodów mają zwyczaj w trakcie przemówień triumfalnego rzucania brodą do przodu à la Mussolini, przesadnej gestykulacji i toczenia wokół wściekłym wzrokiem? Wyraźnie nie pamiętają, jak Duce skończył. No to im przypomnę: po rozstrzelaniu powiesili go za nogi.

2012Polska spłaciła Klubowi Londyńskiemu ostatnią ratę (297 mln dolarów) zadłużenia zagranicznego, zaciągniętego w czasie rządów Edwarda Gierka. No, trochę nam darowano, m.in. z powodu współpracy naszych tajnych służb ze służbami USA na Bliskim Wschodzie i uratowania amerykańskich agentów (w ramach tzw. operacji Samum w roku 1990). To trochę, to głupie 16,5 mld dolarów. Na marginesie: uczestniczący w tej akcji polscy oficerowie zostali zdezubekizowani i pozbawieni emerytur. Bo tak.

30 października

1270 – Zakończyła się siódma i ostatnia wyprawa krzyżowa. Król Francji Ludwik IX stanął na jej czele; udział wzięło głównie rycerstwo francuskie, ale również angielskie (m.in. król Edward I, a w Akce urodziła się nawet jego córka – Joanna z Akki). Podczas oblężenia Tunisu wybuchła zaraza, król Ludwik IX padł jej ofiarą. Pozostali krzyżowcy wycofali się pośpiesznie. Krucjaty to średniowieczne religijnie sankcjonowane wyprawy zbrojne, podejmowane przez państwa i rycerstwo katolickiej Europy. Wojny te były prowadzone przede wszystkim przeciw muzułmanom, ale także przeciw poganom, chrześcijańskim heretykom, a czasami przeciw katolikom. Choć powody tych wojen były w dużym stopniu religijne, to mieszały się one również z czynnikami politycznymi i ekonomicznymi. Krucjaty ogłaszane były głównie przez papieży, jednak czasami również przez innych władców, wspieranych przez papiestwo. Wbrew utartej opinii, miały również niespodziewaną cechę pozytywną: dzięki nim poznaliśmy wiele osiągnięć nauki arabskiej, która stała pod wieloma względami na niebotycznie wyższym poziomie niż w krajach chrześcijańskich…

1938 – Stacja CBS wyemitowała słuchowisko Orsona Wellesa pt. Wojna światów, które wywołało masową panikę wśród mieszkańców New Jersey będących przekonanymi o rozpoczęciu inwazji Marsjan. Siła oddziaływania nowoczesnych środków komunikacji masowej okazała się po raz pierwszy tak potężna. Dodajmy: oraz łatwowierność źle wykształconych ludzi…

Ilustracja
Korpus Car-bomby (kopia w muzeum). Rzeczywiście użyta miała przód nieco inny.

1961 – Na radzieckim archipelagu Nowa Ziemia zdetonowano najpotężniejszą dotychczas bombę termojądrową – tzw. Car Bombę. Archipelag zrobił się po eksplozji wyraźnie mniejszy: część skalistych wysepek, w których pobliżu dokonano detonacji, wyparowała, a sam wybuch był odczuwalny nawet na Alasce. O sile wybuchu świadczy fakt, iż fala sejsmiczna nim wywołana (rejestrowana przez sejsmografy) okrążyła Ziemię trzy razy, oraz to, że był on widoczny z odległości prawie 900 km. Moc bomby według źródeł amerykańskich wynosiła około 58 megaton, według źródeł rosyjskich 50 megaton. Była to bomba termojądrowa. Szacuje się także, że energia wybuchu była dziesięciokrotnie większa niż łączna energia wszystkich bomb użytych podczas II wojny światowej.

31 października

475Romulus Augustulus został cesarzem zachodniorzymskim. Pierwszy legendarny władca i założyciel Rzymu zwał się Romulus; pierwszego cesarza nazwano Augustem. A Romulus Augustulus był ostatnim: w niecały rok później pokonał go pod Ticinum i zdetronizował Odoaker. I tak skończyła się starożytność, jakby się kto pytał. To, co dalej, to już średniowiecze. Trwało około 1000 lat. Niektórym się tak podobają do dziś panujące wtedy obyczaje, że mieliby ochotę do nich wrócić. Miejmy nadzieję, że zrozumieją, że mamy wiek XXI; obawiać się tylko należy, że ta nauka może być bolesna. Że dla nich – to mniejsza, ale i nam się oberwie zapewne.

ilustracja
Marcin Luter

1517Marcin Luter przybił do drzwi katedry zamkowej w Wittenberdze swoich 95 tez. Zaczęła się reformacja. Tym, co dziś chętnie by powitali nowego Lutra przypomnijmy, że i on był niezłym sukinsynem i w szczególności antysemitą. W traktacie O Żydach i ich kłamstwach (1543) wzywał do ich napiętnowania i dyskryminacji; proponował między innymi, aby palić żydowskie szkoły i synagogi, burzyć ich domy dla chwały Boga czy wprowadzić przymusową pracę dla Żydów. Inny drobiazg: 6 maja 1526 Luter wygłosił płomienne kazanie przeciwko czarownicom i ich występkom; wzywał w nim do zabijania czarownic (mówił przy tym wyłącznie o kobietach, nie o czarownikach), tak jak zabija się morderców i rabusiów. I tak robiono. Protestanci mają zatem łapska unurzane we krwi wcale nie mniej niż katolicy.

1992 Jan Paweł II w 350 rocznicę śmierci Galileusza zrehabilitował go oficjalnie. 359 lat wcześniej uczony został uznany za heretyka, ponieważ obstawał przy teorii kopernikańskiej. Dziś trudno to w ogóle komentować, bo rzecz jest oczywista. Można jedynie raz jeszcze powiedzieć, że Kościołowi się rzadko spieszy, zwłaszcza gdy chodzi o przyznanie się do własnych błędów i występków.

1 listopada

1895 — W Berlinie niemiecki wynalazca Max Skladanowsky (1863-1939) wraz z bratem Emilem zorganizowali pierwszy płatny pokaz na własnej konstrukcji projektorze filmowym nazwanym bioskopem (2 miesiące przed braćmi Lumière). Nazwisko wynalazcy brzmi jakoś swojsko, ale nie udało mi się znaleźć o tym żadnych danych.

1944 – W Wielkiej Brytanii założono Towarzystwo Wegańskie. Było pierwszą organizacją skupiającą wegan i rozpowszechniło używanie słowa weganizm dla „bezmlecznego wegetarianizmu”. W 50. rocznicę utworzenia Towarzystwa, w 1994, data 1 listopada została ustanowiona Światowym Dniem Wegan. Wiele osób sądzi, że weganizm to lewacki wymysł ostatnich lat, ale — jak widać — nie jest to prawda.

Ilustracja
Budowa radioteleskopu FAST w Chinach, rok przed uruchomieniem

1963 — Na Portoryko otwarto Obserwatorium Arecibo z największym wówczas radioteleskopem na świecie. W 2016 powstał blisko dwukrotnie większy od niego radioteleskop FAST w Chinach. Tegoż dnia odkryto pierwszego kwazara – zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki. Pierwszym zidentyfikowanym kwazarem był (najjaśniejszy na naszym niebie) 3C 273 w gwiazdozbiorze Panny odległy o 2,44 miliarda lat świetlnych.

2 listopada

998 — Tego dnia Odylon, opat klasztoru benedyktyńskiego w Cluny, wyznaczył na 2 listopada dzień obowiązkowych modlitw za wszystkich wiernych zmarłych – we własnym opactwie oraz wszystkich klasztorach należących do kongregacji kluniackiej. Od benedyktynów kluniackich zwyczaj ten przejęły inne zakony, zwłaszcza cystersi oraz kartuzi. Tak powstała tradycja Zaduszek. W roku 1311 decyzją Stolicy Apostolskiej wprowadzono Dzień Zaduszny do kalendarza oraz liturgii rzymskiej i stopniowo upowszechniono w całym Kościele katolickim. Na dodatek obchody te mają korzenie germańskie i celtyckie (rok kalendarzowy i obrzędowy Celtów rozpoczynał się w listopadzie).

1904 – Działacz ruchu robotniczego Marcin Kasprzak, współtwórca Polskiej Partii Socjalno-Rewolucyjnej Proletariat (tzw. II Proletariatu) w 1888, którego pracami kierował do 1891, został skazany na karę śmierci za zastrzelenie 4 rosyjskich żandarmów. Został powieszony na stokach Cytadeli Warszawskiej, 8 września 1905 roku. Jak dotychczas, nie udało się go zdekomunizować, choć chętni byli.

Ilustracja
Hughes H-4 Hercules w trakcie swego dziewiczego przelotu

1947 – Odbył się jedyny lot amerykańskiej łodzi latającej Hughes H-4 Hercules („Świerkowej Gęsi”), największego w historii samolotu o konstrukcji… drewnianej. Pewno byśmy o tym nie pamiętali, gdyby nie to, że historia Howarda Hughesa oraz budowy samolotu została zaprezentowana w świetnym filmie Aviator (2004) w reżyserii Martina Scorsese.

3 listopada

Ilustracja
Olimpia de Gouges

1793 – Abolicjonistka, feministka i dramatopisarka Olimpia de Gouges została zgilotynowana na Placu Rewolucji w Paryżu. Nazwisko ofiary brzmi arystokratycznie, ale urodziła się jako Marie Gouze, jej ojciec był rzeźnikiem, a matka praczką. W 1791 ogłosiła Deklarację Praw Kobiety i Obywatelki, w której domagała się między innymi przyznania kobietom prawa do edukacji i rozporządzania własnością prywatną, honorów i funkcji równych tym posiadanym przez mężczyzn, uczestnictwa kobiet w siłach zbrojnych oraz równości płci w rodzinie. Deklaracji tej towarzyszył również projekt cywilnej świeckiej umowy małżeńskiej, zanim jeszcze instytucja małżeństwa cywilnego została wprowadzona we Francji. Zabito ją, bo krytykowała Robespierre’a, przez niektórych nazywanego mocno przesadnie francuskim Ziobrem. Jednak pan R., choć prawnik i okrutnik, był intelektualistą.

1847 – Wybuchła szwajcarska wojna domowa. Mało kto o niej pamięta, a szkoda. . Przyczyną wojny był konflikt polityczny między konserwatywnymi kantonami katolickimi, które utworzyły sojusz wojskowy Sonderbund (Specjalne Przymierze), a liberalnymi kantonami, w większości protestanckimi, które dążyły do transformacji konfederacji szwajcarskiej w federację i scentralizowania rządów. Wojna zakończyła się po 26 dniach zwycięstwem liberałów. Zginęło 138 osób, ok. 300 zostało rannych. Zniszczenia materialne również nie były znaczne. Przy niedużych stratach Szwajcaria wyszła z kryzysu politycznego i rozpoczęła reformy ustrojowe, niezbędne do poprawy funkcjonowania państwa. Była to ostatnia wojna z udziałem armii szwajcarskiej. Zbuntowanym katolikom nie zrobiono po zakończeniu walk żadnej krzywdy. I jak tu nie lubić Helwetów? W dodatku mają pyszne sery i dobre zegarki… A i zdaje się, że tam nie ma żadnego pomnika papieża.

1906 — W trakcie posiedzenia Towarzystwa Neuropsychiatrii Południowo-Zachodnich Niemiec Tybindze niemiecki psychiatra i neuropatolog Alois Alzheimer przedstawił przypadek nieznanej do tej pory choroby kory mózgowej, nazywanej od 1967 roku chorobą Alzheimera. Co to ja miałem jeszcze napisać? Chyba zapomniałem…

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com