Bogdan Miś: Działo się (263)

25.11.2020

Kolejny tydzień (25 listopada — 1 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

25 listopada

Car Kołokoł

1735 – Na Kremlu moskiewskim został odlany Car Kołokoł, największy dzwon na świecie. Waży 202 tony, ma średnicę 6,6 m i wysokość (z uchami) 6,14 m. Nigdy nie zadzwonił.

1938 – Rozegrała się kilkugodzinna tzw. bitwa o Czadcę między inwazyjnymi wojskami polskimi a jednostkami wojska czechosłowackiego, broniącymi miasteczka Czadca. Straty po obu stronach nie były duże – zginęło po dwóch żołnierzy – ale wstyd dla Polski spory.

1952 – W Londynie odbyła się premiera sztuki Agathy Christie Pułapka na myszy, najdłużej bez przerwy wystawianej sztuki na świecie.

26 listopada

Ilustracja
Plakat filmu Casablanca

1942 — Premiera melodramatu filmowego Casablanca w reżyserii Michaela Curtiza. Jest popularny aż do dziś, przez wielu uważany za film kultowy. Krytycy filmowi chwalą charyzmatyczne role Bogarta i Bergman, uczucie pomiędzy dwiema głównymi postaciami, dobrą reżyserię, błyskotliwy scenariusz i emocjonalne oddziaływanie filmu jako całości. Zabawne jest to, że twórcy musieli się nieźle nagimnastykować, żeby ukryć różnicę wzrostu między Ingrid Bergman a Humphreyem Bogartem (5 cm). Aktor grał na stołeczku, siadał na stosie poduszek, nosił buty na wysokich obcasach… Jakoś ukryto, że był nieduży.

1966 – We Francji w Saint-Mało uruchomiono pierwszą na świecie elektrownię pływową. Prąd w tego typu elektrowniach wytwarza się dzięki przypływom i odpływom wód mórz i oceanów, które powstają dzięki zjawisku pływowemu, którego przyczyną są siły grawitacyjne Księżyca i Słońca. Pływy powodowane są również przez siłę odśrodkową wywołaną obrotem Ziemi wokół środka ciężkości.

1990 – Po 41 latach reaktywowano Szanghajską Giełdę Papierów Wartościowych. Jest ona jedną z trzech w Chinach. Niektórzy nadal nazywają ChRL krajem socjalistycznym.

27 listopada

1826 – Angielski aptekarz John Walker wynalazł zapałki rozpalane poprzez potarcie o draskę.

1971 – Lądownik radzieckiej sondy Mars 2 jako pierwszy ziemski aparat dotknął powierzchni Marsa. Z powodu twardego lądowania uległ uszkodzeniu i nie przekazał żadnych danych.

2001 – Kosmiczny Teleskop Hubble’a dokonał pierwszego pomiaru widma światła planety pozasłonecznej, wykrywając obecność sodu w atmosferze planety Ozyrys. Jest to planeta, krążąca wokół gwiazdy HD 209458 w gwiazdozbiorze Pegaza. Jest to pierwsza planeta pozasłoneczna, u której zaobserwowano atmosferę i zbadano jej skład chemiczny. 22 marca 2005 roku Ozyrys jako pierwsza planeta pozasłoneczna został poddany bezpośrednim obserwacjom przez należący do NASA Teleskop Spitzera. Teleskop zarejestrował promieniowanie podczerwone pochodzące z planety, potwierdzając, że ma ona bardzo wysoką temperaturę powierzchniową

28 listopada

1893 – Nowozelandki jako pierwsze na świecie wywalczyły prawa wyborcze.

ilustracja
Nancy Astor, zdjęcie z 1907 roku

1919 Nancy Astor (1879-19645) jako pierwsza kobieta została wybrana do brytyjskiej Izby Gmin. Urodziła się w Ameryce. Przyjechała do Wielkiej Brytanii jako młoda kobieta po rozwodzie z pierwszym mężem. Powtórnie wyszła za mąż za bogatego polityka i magnata prasowego, lorda Williama Waldorfa Astora. Faktycznie pierwszą wybraną była Constance Markiewicz, która jednak jako irlandzka nacjonalistka odmówiła złożenia przysięgi poselskiej. Lady Astor zasiadała w Izbie parlamentu przez 25 lat.

1936 – Urodziła się prof. Carol Gilligan, amerykańska psycholożka, pierwsza kobieta, która uzyskała profesurę w dziedzinie tzw. Gender studies w Harvardzie. Od 2002 roku związana jest z Uniwersytetem w Nowym Jorku, gdzie wykłada na wydziałach: prawa (New York University School of Law), pedagogiki. W 1996 Time Magazine umieścił jej nazwisko na liście 25 najbardziej wpływowych Amerykanów. Oczywiście, jest wściekle cały czas atakowana przez konserwatystów.

29 listopada

1814 — Brytyjski The Times stał się pierwszym pismem, drukowanym z użyciem silnika parowego do napędu maszyn drukujących. Do tej pory cały proces druku był realizowany przez ludzi ręcznie; od tego momentu możemy mówić o masowym rozpowszechnianiu prasy.

Zapis pierwszego w historii programu dla maszyny liczącej

1852 – W wieku 36 lat zmarła na raka „pierwsza programistka w historii”, matematyczka i poetka Augusta Ada King, hrabina Lovelace, córka lorda Byrona. Zasłynęła jako autorka bardzo specjalistycznego programu obliczania tzw. liczb Bernoulliego na maszynie różnicowej Babbage’a, uważanej za pierwszy mechaniczny komputer. Jej autorstwo tego programu jest jednak podważane: niektórzy twierdzą, że napisał go sam Babbage, bo Ada jakoby „nie miała odpowiedniej wiedzy”. Biorąc pod uwagę, że jej nauczycielem był wielki matematyk i logik, Augustus de Morgan, można chyba przyjąć, że negowanie jej autorstwa jest mało uzasadnione. Datę 29 listopada podaje Encyklopedia Britannica, wedle Wikipedii data jej śmierci to 27 listopada zgodnie z tablicą nagrobną uczonej.

1961Pierwszy amerykański astronauta – zwierzę. Był to Enos, pięcioletni szympans. Lot był wstępem do orbitalnego lotu Johna Glenna. Podczas startu Enos doświadczył siły przyspieszenia do 7,6 G. Podczas lotu przeprowadzono liczne testy psychologiczne, do których zwierzę było przygotowywane przez 16 miesięcy. Wszystkie testy przebiegły pomyślnie.

30 listopada

1786 – Wielki książę Toskanii Leopold II Habsburg, wprowadzając w życie reformę prawa karnego (kodeks karny dla Toskanii – Leopoldina), zniósł jako pierwszy karę śmierci oraz wszelkie kary cielesne i hańbiące. Żadna Wielka Rewolucja, żaden Napoleon… Powtórzmy: książę z rodu Habsburgów. Dziwne, nie?

Andrew Schally

1926 — Urodził się w Wilnie Andrew Schally, właśc. Andrzej Wiktor Schally – amerykański (od 1957 roku, studia odbył w Anglii, gdzie studiował chemię i medycynę) biochemik i lekarz, pochodzenia polskiego, laureat Nagrody Nobla. Jest synem Kazimierza (generała Wojska Polskiego, szefa gabinetu prezydenta Mościckiego) i Marii z Łąckich. Zagadka: czemu tak jakoś półgębkiem przyznajemy się do tego laureata? Przecież chyba nie dlatego, że – jak sam kiedyś powiedział – zapomniał języka polskiego oraz kilku innych, którymi władał w młodości biegle, między innymi jidysz? Nie, to niemożliwe, prawda?

1954 — W miejscowości Sylacauga w amerykańskim stanie Alabama 31-letnia Ann Hodges została trafiona meteorytem. Jest to jedyny udokumentowany przypadek podobnego zdarzenia. A jednocześnie piękny dowód empiryczny na to, że zdarzenia o prawdopodobieństwie praktycznie zerowym (któreś tam miejsce po zerze po przecinku…) jednak następują.

1 grudnia

1887 — Arthur Conan Doyle opublikował nowelę Studium w szkarłacie, w której po raz pierwszy pojawiła się postać Sherlocka Holmesa.

1898 – Duńczyk Valdemar Poulsen (1869-1942) jako pierwszy zastosował w praktyce ideę zapisu magnetycznego i tego dnia otrzymał patent na pierwszy magnetofon (jego urządzenia nazywało się telegrafon) w dziejach. Zwolennikom wszechstronnie utalentowanych pracowitych młodych ludzi donoszę, że Poulsen interesował się tylko fizyką i rysowaniem i do 24 roku życia właściwie się obijał. Okropnie niemoralna historia. A pochodził z tzw. dobrego domu…

Justus D. Barnes strzelający do kamery. Pierwsze takie ujęcie w historii kina

1903 – Premiera pierwszego w historii westernu Napad na ekspres (ang. The Great Train Robbery) w reżyserii Edwina Portera. W tym filmie wystąpił pierwszy kaskader w historii kina Frank Hanaway, który był dawnym kawalerzystą armii USA. Film trwa 12 minut. Jest na liście dzieł, budujących dziedzictwo kulturowe USA.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com