Bogdan Miś: Działo się (268)9 min czytania

29.12.2020

Kolejny tydzień (30 grudnia–6 stycznia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

30 grudnia

1924 – Amerykański astronom Edwin Hubble ogłosił odkrycie istnienia innych niż Droga Mleczna galaktyk. Do tego czasu myślano (choć były też i inne opinie, istnienia innych galaktyk domyślał się np. Kant) , że Wszechświat ma zupełnie inną strukturę, bardziej jednolitą. Oprócz pojedynczych gwiazd galaktyki zawierają dużą liczbę układów gwiazd oraz różnego rodzaju mgławice. Większość galaktyk ma rozmiary od kilku tysięcy do kilkuset tysięcy lat świetlnych. Odległości między galaktykami sięgają milionów lat świetlnych. Szacuje się, że w widzialnym Wszechświecie istnieje 350 miliardów dużych galaktyk oraz 3,5 biliona galaktyk karłowatych. Wszystkie te galaktyki tworzą 25 miliardów grup galaktyk zawartych w 10 milionach supergromad galaktyk.

1972 — Brytyjski statek Weather Reporter odnotował najwyższą zarejestrowaną dotychczas instrumentami falę o wysokości 26,3 m na szerokości 59 ° N i 19 ° W na północnym Atlantyku. To miejsce znajduje się w regionie Rockall, bezpośrednio pod Islandią, nieco dalej na północ niż szczyt Szkocji. Niezła falka: mniej więcej 10-piętrowy dom…

2011 – Na Samoa i Tokelau nastąpiła zmiana strefy czasowej poprzez pominięcie daty 30 grudnia. W ten sposób znalazły się one po zachodniej stronie międzynarodowej linii zmiany daty. Ale straciły po jednym dniu, prawda? A może nie?

31 grudnia

1759 – Arthur Guinness (1725-1803) podpisał umowę wynajmu na 9000 lat za 45 funtów rocznie browaru St. James’s Gate Brewery w Dublinie, gdzie do dziś produkowane jest piwo Guinness.

1923 – Rozgłośnia BBC po raz pierwszy transmitowała bicie dzwonów Big Bena.

1938 – „Drunkometer”, pierwszy test oddechowy dla kierowców samochodów, wynaleziony przez dr Rolla N. Hargera z Indiana University School of Medicine, został oficjalnie wprowadzony w Indianapolis. Była to pierwsza udana maszyna do badania zawartości alkoholu we krwi ludzkiej za pomocą analizy oddechu. Robert F. Borkenstein wynalazł później alkomat (1954), bardziej praktyczny, przenośny przyrząd do badania alkoholu w wydychanym powietrzu. „Drunkometer” wymagał ponownej kalibracji, gdy był przenoszony z miejsca na miejsce

1 stycznia

1678 – W Turynie założono pierwszą na świecie Akademię Wojskową (obecnie z siedzibą w Modenie).

1781 – Nad rzeką Severn w angielskim hrabstwie Shropshire otwarto pierwszy żelazny most na świecie Iron Bridge. Wcześniej do budowy mostów używano drewna lub kamienia. Ruch drogowy na moście wstrzymano dopiero w 1934 roku. W 1986 most, wraz z miejscowością i całym wąwozem, wpisany został na listę dziedzictwa światowego UNESCO.

1890 — Po raz pierwszy w meczu piłkarskim użyto bramek z siatką (mecz Bolton Wanderers F.C.-Nottingham Forest F.C.) .

2 stycznia

1860 – Na posiedzeniu Francuskiej Akademii Nauk Urbain Le Verrier ogłosił odkrycie planety Wulkan, krążącej rzekomo między Słońcem a Merkurym. Miał rację – i nie miał jej: orbita Merkurego wykazuje takie anomalie, których się nie da wyjaśnić w klasyczny sposób, jeśli między nią a Słońcem nie ma nic. Ale tego czegoś nie dawało się nijak zaobserwować. Dopiero teoria względności Einsteina wyjaśniła dziwne zjawisko. Nawiasem mówiąc, nazwa „Wulkan” jest w astronomii „na wszelki wypadek” zarezerwowana: nie używa się jej…

1920 – Urodził się Isaac Asimov (Isaak Judowicz Ozimow, zm. 6 kwietnia 1992) – amerykański pisarz i profesor biochemii pochodzenia rosyjsko-żydowskiego. Największą popularność zdobył jako autor science fiction. Asimov jako autor i redaktor napisał ponad 500 książek oraz w przybliżeniu 9000 listów i kartek pocztowych. Był jednym z najbardziej płodnych pisarzy wszech czasów.

1959 – Wystrzelono rakietę z radziecką sondą Łuna 1, która jako pierwsza osiągnęła II prędkość kosmiczną i pokonała grawitację Ziemi. Druga prędkość kosmiczna to prędkość, jaką należy nadać obiektowi, aby opuścił na zawsze dane ciało niebieskie, poruszając się dalej ruchem swobodnym. Inaczej mówiąc, jest to prędkość, jaką trzeba nadać obiektowi na powierzchni tego ciała niebieskiego, aby tor jego ruchu stał się krzywą otwartą (parabolą lub hiperbolą). Dla Ziemi to 11.19 km/s.

3 stycznia

1871 – Henry Bradley opatentował w USA „Związek do użytku kulinarnego” zwany margaryną. Patent USA nr 110,626. Ale… Produkt o nazwie margaryna (lub oleomargaryna) wyprodukował naprawdę po raz pierwszy francuski chemik Hippolyte Mège-Mouriès w 1869 roku, w odpowiedzi na konkurs na zamiennik masła ogłoszony przez Napoleona III. Był to jednak produkt wytwarzany z łoju wołowego, który rozdzielano na frakcje w procesie krystalizacji, a następnie przeprowadzano w emulsję z wodą i mlekiem.

1938 – BBC World Service nadała pierwszą audycję w obcym języku (po arabsku). Obecnie nadaje w 26 językach. Nie ma już wśród nich polskiego ani wielu innych języków europejskich. Najważniejszym powodem zamykania przez BBC sekcji językowych World Service są względy finansowe — ta część BBC ma charakter niekomercyjny i żadna z sekcji językowych nie osiągnęła nigdy rentowności (bowiem z zasady nie nadają one reklam), a zatem ich funkcjonowanie zależy wyłącznie od dotacji rządowych.

1957 – Szwajcarska firma Hamilton Watch Company wprowadziła w USA na rynek pierwszy na świecie zegarek elektryczny. Opracowanie funkcjonalnego zegarka zajęło ponad dziesięć lat. Hamilton Electric od razu stał się hitem. Jego popularność została zwiększona przez szereg bardzo ciekawych plastycznie kopert. W 1969 roku, kiedy produkcja dobiegła końca, bardziej zaawansowana technologia sprawiła, że Hamilton Electric stał się przestarzały.

4 stycznia

1698 – Spłonęła doszczętnie dotychczasowa (od 1530 do 1698) rezydencja brytyjskich monarchów – pałac Whitehall w Londynie. Był to w tych czasach największy pałac w Europie, miał m.in. 1500 pokoi. Był jednocześnie największym budynkiem na świecie. Obecnie jego nazwa, Whitehall, używana jest do określania centrum administracyjnego rządu Wielkiej Brytanii. Pałacu nie odbudowano.

1847 — Samuel Colt (1814-1862) — amerykański konstruktor i producent broni strzeleckiej — sprzedał amerykańskiemu rządowi pierwszą partię rewolwerów własnej konstrukcji. Tak zaczęła się światowa kariera tej marki. Oprócz konstruowania broni Samuel Colt wynalazł również baterię podwodną oraz uruchomił pierwszy podwodny telegraf łączący Fire Island i New York w 1843 roku. Przedsiębiorstwo działa do chwili obecnej, produkując rewolwery oraz pistolety, karabiny i karabiny maszynowe.

1967 – Słynny Donald Campbell zginął na miejscu, gdy jego łódź Bluebird K7 napędzana silnikiem odrzutowym, opuściła wodę z prędkością ponad 300 mil na godzinę, wykonała salto, uderzyła w powierzchnię wody i rozpadła się. Kilkadziesiąt lat później, 8 marca 2001 r., wrak został wydobyty. Szczątki Campbella znaleziono 28 maja 2001 r. Potwierdzono 10 sierpnia 2011 r. badaniami DNA. Był synem Sir Malcolma Campbella, który ustanowił rekord prędkości na lądzie w 1935 r. W 2000 r. Don Wales, wnuk Malcolma, bratanek Donalda, pobił brytyjski rekord prędkości na lądzie dla samochodu z napędem elektrycznym. Szybka rodzina.

5 stycznia

1665 – We Francji ukazało się pierwsze wydanie pierwszego europejskiego czasopisma naukowego zajmującego się literaturą – Journal des Savants. Od 1701 roku patronat nad publikacją objął sam król Francji. Wydawanie czasopisma zawieszono w 1792 roku, reaktywowano w 1816 roku, w pierwotnym kształcie istniało do 1900 roku. Odegrało ważną rolę w początkowej fazie oświecenia.

1769 – James Watt opatentował maszynę parową. Zaczęła się epoka przemysłowa i narodził się kapitalizm. Dziś już maszyn parowych w zasadzie nie ma. Kapitalizm pozostał.

2000– Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła, że świat wszedł w ostatni etap zwalczania choroby Heinego-Medina, poliomyelitis. Odkrywcą pierwszej szczepionki, obecnie już nie stosowanej, na tę straszliwą chorobę był amerykański uczony polskiego pochodzenia, Hilary Koprowski. W 2015 roku ogłoszono wyeliminowanie dzikiego szczepu polio typu II na całym świecie, jako że ostatni przypadek zakażenia stwierdzono w 1999 roku. W 2012 r. zanotowano natomiast ostatni przypadek zakażenia wirusem polio typu III. W 1988 r., gdy ogłoszono Globalną Inicjatywę na rzecz Eradykacji Polio, choroba dotykała na świecie ponad 1000 dzieci dziennie. Od tego czasu kosztem ponad 11 mld dolarów zaszczepiono ponad 2,5 mld dzieci w blisko 200 krajach. Do końca lat 2010. jedynie trzy kraje nie wdrożyły działań na rzecz zwalczania wirusa polio, dzięki czemu zachorowalność spadła o 99%.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.