Bogdan Miś: Działo się (269)8 min czytania

06.01.2021

Kolejny tydzień (5-11 stycznia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

6 stycznia

1838 – W Morristown w stanie New Jersey Samuel Morse i Alfred Vail (posiadał 1/8 praw do patentu Morse’a). zaprezentowali po raz pierwszy działanie telegrafu elektrycznego. Vail rozstał się z biznesem telegraficznym, ponieważ poczuł się urażony niedocenianiem jego wkładu przez operatorów linii telegraficznych Morse’a.

1912 – Niemiecki geofizyk Alfred Wegener przedstawił teorię wędrówki kontynentów. W XIX wieku, kiedy mapy stały się dokładniejsze, wielu uczonych zwróciło uwagę na to, że kontynenty „pasują” do siebie jak elementy układanki. Co więcej, na odpowiadających sobie wybrzeżach znaleziono takie same formacje skalne, mimo że lądy te były oddalone od siebie o tysiące kilometrów. Do tego takie same skamieniałości znajdowano w miejscach zupełnie odmiennych i oddalonych, np. na Antarktydzie i w Indiach. W latach 30. XX wieku hipoteza Wegenera została zarzucona, a na początku lat 60. wykrystalizowała się nowa teoria tektoniki płyt, w znacznym stopniu oparta na wywodach Wegenera, ale dobrze wyjaśniająca mechanizm wędrówki kontynentów.

1975 – Na antenie amerykańskiej stacji NBC zostało wyemitowane premierowe wydanie teleturnieju Koło Fortuny. Zrobił on kolosalną karierę międzynarodową wraz z modą na kupowanie „formatów”, choć scenariusz quizu nie był specjalnie odkrywczy. Ale spełniał podstawową zasadę: był prosty i zrozumiały dla każdego.

7 stycznia

1839 – Louis Jacques Daguerre ogłosił, że używając srebra i miedzianej płytki wynalazł proces zwany dagerotypem. Data ta jest przyjęta za dzień narodzin fotografii.

1871 – Urodził się Émile Borel, francuski matematyk i polityk. W swych pracach zajmował się głównie teorią gier, rachunkiem prawdopodobieństwa, analizą matematyczną i fizyką matematyczną. Wraz z Bairem oraz Lebesguem był pionierem w zakresie teorii miary i jej zastosowaniu w teorii prawdopodobieństwa.

1959 – USA jako pierwszy kraj na świecie uznały kubański rząd Fidela Castro. A większość z nas pewno sądzi, że to ZSRR…

8 stycznia

1697 – W Edynburgu wykonano wyrok śmierci przez powieszenie na skazanym za bluźnierstwo 20-letnim studencie teologii Thomasie Aikenheadzie. Wypowiadał się on przeciwko religiom objawionym, w szczególności Biblii; był ostatnim człowiekiem w Wielkiej Brytanii straconym za bluźnierstwo, jest uważany za męczennika w obronie rozumu.

1851 – Jean Foucault przeprowadził swój pierwszy eksperyment z wahadłem, nazwanym później jego nazwiskiem. Powolna zmiana płaszczyzny ruchu wahadła względem Ziemi dowodzi jej obrotu wokół własnej osi.

1942 – Urodził się Stephen William Hawking (zm. 14 marca 2018) – brytyjski astrofizyk, kosmolog, fizyk teoretyczny. Hawking cierpiał na stwardnienie zanikowe boczne, którego postęp spowodował paraliż większości ciała. W ciągu trwającej ponad 40 lat kariery naukowej zajmował się głównie czarnymi dziurami i grawitacją kwantową. Wspólnie z Rogerem Penrosem opracował twierdzenia odnoszące się do istnienia osobliwości w ramach ogólnej teorii względności oraz teoretyczny dowód na to, że czarne dziury powinny emitować promieniowanie, znane dziś jako promieniowanie Hawkinga. Jego publiczne wystąpienia i książki popularnonaukowe, w których omawiał współczesną kosmologię i własne odkrycia, uczyniły z niego akademicką sławę. Krótka historia czasu znajdowała się na liście bestsellerów British Sunday Times przez rekordowy okres 237 tygodni.

9 stycznia

1768 – W Londynie odbyło się pierwsze nowożytne przedstawienie cyrkowe. Zanosi się na to, że niebawem odbędzie się ostatnie: tresura zwierząt budzi coraz powszechniejsze zastrzeżenia.

1972 – W porcie w Hongkongu spłonął brytyjski liniowiec pasażerski „Queen Elizabeth”, od czasu sprzedaży w 1969 roku używany tam jako pływający uniwersytet.

1992 — Czasopismo Nature poinformowało o odkryciu trzech pierwszych planet pozasłonecznych przez polskiego astronoma Aleksandra Wolszczana. Niespecjalnie szczycimy się jego odkryciem, bo profesor „współpracował ze służbami reżimu”. Polityka miewa stanowczo zbyt często prymat nad nauką…

10 stycznia

1055 – Spitygniew II z dynastii Przemyślidów został księciem Czech. Nic specjalnie ważnego w skali naszej cywilizacji, ale imię księcia – fascynujące.

1863 – W Londynie otwarto pierwszą na świecie linię metra. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km, napęd zapewniały lokomotywy parowe.

1946 – W Londynie otwarto pierwsze Zgromadzenie Ogólne ONZ z udziałem delegacji z 51 państw. Wygląda na to, że sądziliśmy powszechnie, że ta organizacja zapewni na długo – być może na zawsze – pokój na świecie. Dziś jesteśmy chyba mniej optymistyczni.

11 stycznia

1569 – W Londynie odbyło się losowanie nagród pierwszej loterii państwowej. Dość wcześnie zorientowaliśmy się, jak można wyciągać pieniądze z kieszeni obywateli, sprzedając im miraż bogactwa.

1700 – W Rosji w miejsce kalendarza bizantyńskiego wprowadzono (ukazem Piotra I) kalendarz juliański. Po 31 grudnia 7208 nastał 1 stycznia 1700 roku. Wszyscy wiedzą, że w Rosji (i w ogóle w Europie) niegdyś nieco inaczej liczono daty, ale że aż tak? Rok dzielił się na siedmiodniowe tygodnie, a układ miesięcy był taki, jak w kalendarzu juliańskim. Jednak początek roku przypadał na 1 września. Według niepotwierdzonych danych pomiędzy kalendarzem juliańskim a bizantyńskim istnieć miała także różnica w dniach tygodnia: kalendarze te miałyby być przesunięte względem siebie o kilka dni, tak że bizantyńska niedziela przypadała w dzień, który na Zachodzie był środą. Lata liczone były w Bizancjum od stworzenia świata, które według Bizantyńczyków nastąpiło w 5509/5508 roku p.n.e.

1954 – Odnotujmy pierwszą w historii telewizyjną prognozę pogody. George Cowling z Biura Meteorologicznego przedstawił ze studia BBC Lime Grove dwie ręcznie rysowane mapy pogody przypięte do sztalugi. Większości dzisiejszych długonogich pogodynek nie było wówczas nawet w projekcie i nikt nie sądził, że czas obok prognozy pogody będzie za kilkadziesiąt lat potwornie drogi reklamowo… Ale w tamtych czasach znacznie więcej ludzi myślało też, że fachowość jest ważniejsza od wyglądu. Naiwni.

12 stycznia

1673 – W Amsterdamie użyto po raz pierwszy wężów strażackich do gaszenia pożaru.

1981 – Stacja ABC rozpoczęła emisję serialu Dynastia. Serial utrzymał się na macierzystej antenie 9 lat (220 odcinków). Zrobił międzynarodową karierę. W Polsce po raz pierwszy był pokazywany przez TVP1 od 2 lipca 1990 do 19 grudnia 1993, potem przez Polsat i CBS Drama. Na długie lata utrwalił głupawy stereotyp życia bogaczy. Planowane jest także wznowienie produkcji serialu. Ogólnie rzecz biorąc: bezguście i okropność.

1907 – (Według „starego stylu” 31 grudnia 1906) urodził się Siergiej Pawłowicz Korolow (czasem pisany Korolew a. Koroliow), zm. 14 stycznia 1966 – radziecki inżynier mechanik, konstruktor pocisków balistycznych, rakiet i statków kosmicznych, „ojciec” radzieckiej kosmonautyki. W 1938 padł ofiarą Wielkiej Czystki i był uwięziony przez sześć lat, w tym przez pewien czas w syberyjskim łagrze GUŁAG-u. Po zwolnieniu w 1944 stał się kluczową osobą w radzieckim programie rakietowym tworzącym rakiety międzykontynentalne. Zmarł niespodziewanie w wyniku nieudolnie przeprowadzonej rutynowej operacji.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.