Bogdan Miś: Działo się (270)

12.01.2021

Kolejny tydzień (13-19 stycznia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 stycznia

wien
Wilhelm Wien

1864 – Urodził się niemiecki fizyk Wilhelm Wien, który wyjaśnił, dlaczego rozgrzane do odpowiedniej temperatury przedmiot świecą na czerwono. Za swoje odkrycia otrzymał w 1911 roku Nagrodę Nobla.

1906 – W „Scientific American” pojawiła się pierwsza w USA reklama radioodbiornika na sprzedaż. Aparat kosztował 7,5 dolara i odbierał program w zasięgu mili od nadajnika.

1976 – Zademonstrowano publicznie urządzanie czytające na głos druk. Konstruktorem był Raymond Kurzweil z Cambridge, Massachusetts. Urządzenie miało służyć niewidomym. Aparat – współdziałający z komputerem – czytał 150 słów na minutę.

14 stycznia

1793 – Pierwsza Amerykanka urodziła zdrowe dziecko z wyniku tzw. cesarskiego cięcia. Nazywała się Elisabeth Hog Bennet, zabieg wykonał w Edom w Wirginii jej mąż, Jesse.

1890 – Urodził się angielski geolog, Arthur Holmes. Jest autorem metody datowania skał metodą oznaczania w nich pierwiastków promieniotwórczych. Kiedy zaczynał karierę naukową, sławny lord Kelvin szacował wiek Ziemi na 100 mln lat. Dzięki pracom Holmesa przesunięto to szacowanie na co najmniej 4,6 mld lat.

ambulocet
Ambulocet w porównaniu do człowieka

 1994 – Paleobiolog J. G. M. Thewissen opublikował w „Science” artykuł, w którym doniósł, że w Pakistanie odkrył szczątki walenia wychodzącego na ląd – stworzenia pośredniego między zwierzętami lądowymi a dzisiejszymi waleniami. Nazwano je ambulocet.

15 stycznia

1609 – Ukazał się pierwszy na świecie tygodnik, „Aviso Relation oder Zeitung”. Wydawcą był (w Saksonii) Julius Adolph von Sohne.

1784 – Angielski chemik Henry Cavendish zapalił wodór i uzyskał wodę, co dowiodło, że jest ona kombinacją dwóch gazów. Tym samym ostatecznie pogrzebano przekonanie starożytnych, że świat składa się z czterech „żywiołów”: powietrza, wody, ziemi i ognia.

teller
Teller na fotografii z Los Alamos

1908 – W Budapeszcie urodził się „ojciec bomby wodorowej”, węgierski Żyd, Edward Teller. Zmarł w roku 2003. Ten gorący orędownik broni jądrowej i polityczny „jastrząb” miewał też pomysły pokojowe: występował z wieloma propozycjami pokojowego wykorzystania broni nuklearnej jak np. projekt budowy portu na Alasce za pomocą detonacji bomby wodorowej na dnie morskim. W czasie swojej pracy dla Komisji Energii Atomowej (Atomic Energy Commission) zaproponował „projekt Chariot”, w którym bomby wodorowe miałyby zostać użyte do wygłębienia głębokowodnego portu o długości ponad mili i szerokości pół mili nieopodal złóż węgla przy Point Hope. Różne czynniki, głównie protesty Eskimosów, zamieszkujących tereny niedaleko Point Hope oraz fakt, że port byłby skuty lodem przez dziewięć miesięcy w roku, spowodowały zaniechanie projektu.

16 stycznia

1477 – Przyszedł na świat niemiecki geograf, Johannes Schoener. W 1515 roku wykonał on pierwszy globus, na którym uwzględniono odkrycia Kolumba i użyto nazwy „Ameryka”.

radar
Współczesny radar dalekiego zasięgu

1881 – Urodził się na wyspie Wight sir Arthur Percy Morris Fleming, wynalazca radaru.

1968 – Dwa statki kosmiczne z radzieckiej serii „Sojuz” jako pierwsze sztuczne obiekty w Kosmosie połączyły się i wymieniły załogi.

17 stycznia

franklin
Ten portret Franklina jest chyba najbardziej znany na świecie…

1706 – W Bostonie, jako piętnaste z siedemnaściorga dzieci (!) biednego wytwórcy świec, urodził się sławny uczony, filozof, wynalazca i polityk, Benjamin Franklin. Do szkół uczęszczał… przez dwa lata.

1834 – Urodził się niemiecki biolog teoretyczny August Weismann, który – wyprzedzając późniejsze odkrycia – zasugerował, że chromosomy są nośnikiem informacji genetycznej. W okresie ogłupiałego stalinizmu jego nazwisko było wymieniane jednym tchem obok Mendla i Morgana jako przykład twórcy „łżenauki, sprzecznej z marksizmem-leninizmem” (a dokładniej, z majaczeniami niejakiego Trofima Łysenki…)

1893 – Koniec monarchii na Hawajach (tak, tak – to aż tak długo było królestwo). Królowa Liliuokalani została zmuszona do abdykacji przez koalicję białych biznesmenów.

18 stycznia

1778 – James Cook dotarł do Hawajów. Rok później zginął na jednej z wysp archipelagu w walce z krajowcami.

1858 – Pierwszy chirurg, który odważył się wykonać operację na otwartym sercu (10 lipca 1893 roku w Chicago), Afroamerykanin Daniel Hale Williams, urodził się w Pensylwanii.

Bronowski
Jacob Bronowski

1908 – Na świat w Łodzi  przyszedł wybitny matematyk, ale przede wszystkim genialny popularyzator nauki, sławny Jacob Bronowski; był z pochodzenia Żydem. Doktorat z matematyki uzyskał w Anglii, w Cambridge; w czasie wojny miał wielkie osiągnięcia w dziedzinie „badań operacyjnych”, ważnych dla wojska. Po wojnie z ogromnymi sukcesami i światowym uznaniem zajmował się już tylko popularyzacją, szczególnie w telewizji.

19 stycznia

watt
Pomnik Watta w Leeds, w Anglii

1736 – W Szkocji urodził się James Watt, wynalazca maszyny parowej. Nigdy nie chodził do szkoły, uważany był ogólnie za zapóźnionego w rozwoju, cierpiał na makabryczne bóle głowy. Jego wynalazek zapoczątkował Pierwszą Rewolucję Przemysłową.

1870 – O ile wiem, nic podobnego nigdy się nie zdarzyło przedtem ani potem: najwyższe znane małżeństwo Anna Hanen Swan (227) i Martin van Buren Bates (220 cm) zostało rodzicami najcięższego zarejestrowanego noworodka (10,77 kg w momencie urodzenia). Rzecz działa się w USA.

1962 – Pierwsza w dziejach udana transplantacja śledziony. Dokonał jej dr Thomas Starzl w Dnver, Kolorado. Pacjentem było dziecko z hemofilią.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com