Bogdan Miś: Działo się (276)

23.02.2021

Kolejny tydzień (24 lutego – 2 marca) przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo zabawnych.

Oto te fakty:

24 lutego

Steve Jobs

1955 – Urodził się współtwórca firmy Apple, Syryjczyk (uwaga narodowcy!) z pochodzenia, Steven Paul Jobs. Zmarł na raka w roku 2011. W ciągu swego życia otrzymał i wdrożył jako autor lub współautor 338 patentów w konstrukcji komputerów, interfejsów użytkownika i przenośnych urządzeń elektronicznych.

1923 – Zmarł w wieku 85 lat Edward Williams Morley, amerykański chemik i fizyk, który razem z Albertem Michelsonem udowodnił w 1887 roku doświadczalnie stałość prędkości światła, co doprowadziło do powstania Teorii Względności.

1968 – Słynne pismo Nature doniosło o odkryciu nowego rodzaju obiektów niebieskich – pulsarów (pulsating radio source).  Pulsar wysyła w regularnych niewielkich odstępach czasu impulsy promieniowania elektromagnetycznego (najczęściej radiowego). Pierwszy odkryty pulsar posądzano o sztuczność i sensacja z „pierwszego kontaktu z obcą cywilizacją” była ogromna, ale… do dziś znamy już ok. 2000 takich obiektów. Wszystkie są zupełnie naturalne.

25 lutego

1896 – Urodziła się Ida Noddack, słynna niemiecka chemiczka. Jeszcze jako panna Tacke pracując wspólnie z przyszłym mężem, Walterem Noddackiem odkryła pierwiastek ren. Odkryła także technet, ale tego drugiego jej z powodów formalnych nie uznano. Taka troszkę Marysia Skłodowska Bis.

Odpalenie Pershinga

1960 – Wystrzelono pierwszy taktyczny amerykański pocisk balistyczny krótkiego zasięgu (SRBM), Pershing I, uzbrojony w głowicę jądrową W50 o mocy 400 kiloton. Wkrótce po rozmieszczeniu tego pocisku w 1964 roku w Europie, przystąpiono do prac nad jego ulepszoną wersją Pershing IA, której dyslokację w Europie rozpoczęto w roku 1969. Pociski Pershing I i IA były taktycznymi pociskami balistycznymi przeznaczonymi do zapewnienia wsparcia w Europie w trakcie trwającej wówczas zimnej wojny.

1999 – Zmarł 86-letni Glenn T. Seaborg, amerykański chemik, który niejako seryjnie odkrywał pierwiastki, zwane transuranowymi (ciężkie), takie jak pluton, ameryk, kiur, berkel i kalifornu. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1951 r. Ciekawostka: dokonał transmutacji bizmutu w złoto, o czym marzyli dawni alchemicy. Muszę jednak zmartwić Czytelników: proces kosztuje więcej niż wyprodukowane tym sposobem złoto.

26 lutego

Słynna ilustracja z książki Flammariona

1842 – Urodził się Camille Flammarion, francuski astronom. który był w 1883 założycielem obserwatorium astronomicznego w Juvisy-sur-Orge pod Paryżem i został jego dyrektorem. Zajmował się badaniami Księżyca, Marsa, gwiazd podwójnych, komet oraz atmosfery. Wybitny popularyzator nauki. Jego dzieło Astronomie populaire z 1880 to absolutna klasyka, która przyniosła mu nagrodę Paryskiej Akademii Nauk. Zamieszczona powyżej niezwykle znana metaforyczna rycina nieznanego autora została po raz pierwszy opublikowana właśnie przez Flammariona.

1931 – Zmarł Otto Wallach (ur. 27 marca 1847 w Królewcu), chemik niemiecki, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1910. Ciekawostka: wcale nie chciał zostać chemikiem, początkowo interesował się historią i sztuką. Ale wstąpiwszy na wydział przyrodniczy elitarnego uniwersytetu w Getyndze zdecydował się na chemię. Momentalnie niemal zdobył tytuł doktora, a potem zaliczył po prostu zwieńczoną Nagrodą Nobla błyskotliwą karierę.

1935 – Szkocki fizyk Robert Watson-Watt zademonstrował władzom wojskowym Wielkiej Brytanii właściwości swego wynalazku, który miał się okazać jednym z decydujących o przebiegu II Wojny Światowej. Chodzi o RADAR (RAdio Detection And Ranging). Pierwszy system obrony radarowej powstał na zamówienie rządu Wielkiej Brytanii tuż przed wojną.

27 lutego

1926 – Urodził się David Hunter Hubel, kanadyjski uczony, neurofizjolog, profesor Harvard Medical School w Bostonie. W 1981 roku został wraz z Torstenem Wieselem laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii/medycyny. Naukowcy zostali uhonorowani za badania dotyczące przetwarzania informacji w układzie wzrokowymHubel zmarł w roku 2013.

Mysz Shannona

2001 – Zmarł Claude Elwood Shannon (ur. 1916) amerykański matematyk i inżynier, profesor Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jeden z twórców teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął ważność kodu binarnego i już jako młody człowiek twierdził, że ciągami zer i jedynek da się opisać każdy tekst, obraz i dźwięk. „Rewolucja cyfrowa zaczęła się od niego”. Znany był z tego, że uprawianie nauki było dla niego nie tylko poważnym zajęciem, ale również radością i zabawą. Dla czystej zabawy na przykład skonstruował maszynę o nazwie THROBAC-I, która liczyła, wykorzystując… rzymski zapis liczb. Zaprojektował też pianino odtwarzające w kolejności losowej zaprogramowane uprzednio utwory muzyczne czy samo uczącą się „mysz” (znajdowała drogę przez labirynt, na którego końcu Shannon kładł kawałek sera). Pracował także nad sztuczną inteligencją, rozwijając koncepcje maszyn Turinga, czego efektem było m.in. stworzenie w 1956 r. komputera szachowego MANIAC 1.

1900 – Niemiecki chemik Felix Hoffman otrzymał w USA patent (No. 644,077) na kwas acetylosalicylowy. Czyli jeden z najpopularniejszych dziś leków świata – aspirynę, której światowa kariera zaczęła się w tym momencie. Hoffman stworzył ten związek w 1897 roku, pracując dla firmy Bayer. Pierwszą aspirynę sprzedawano w Niemczech (1899) w postaci proszku, dopiero dużo później (1915) pojawiły się tabletki.

28 lutego

1825 – Zawarto układ rosyjsko-brytyjski ustalający granicę między Alaską a Kanadą. Niedouczonym wyjaśniam, że do roku 1867 Alaska była własnością Rosji, administrowaną przez Kompanię Rosyjsko–Amerykańską od 1799 roku. USA ją nabyły od cara Aleksandra II za 7,2 mln dolarów. Co wydaje się interesem wszech czasów.

1854– Założono amerykańską Partię Republikańską (GOP – Grand Old Party). Tak, ona wcale nie istniała od początku USA. I na początku była partią postępową, antyniewolniczą W 1960 roku była już jedną z dwóch głównych sił politycznych w kraju. Uchodzili za partię ludzi bogatych, a następny okres ich wpływu na władzę to początek lat 70. XX wieku. Wtedy już byli konserwatywni. Dziś już uważani są przez niektórych za skrajną prawicę.

Ilustracja
RQ-4 Global Hawk

1998 – Dokonano oblotu amerykańskiego bezzałogowego samolotu (drona) rozpoznawczego RQ-4 Global Hawk. Samolot ten nie musi korzystać z lotnisk w rejonie konfliktu zbrojnego, może bowiem wystartować np. z terenu USA i prowadzić rozpoznanie w dowolnym punkcie kuli ziemskiej. Jest to system całkowicie autonomiczny i po odpowiednim zaprogramowaniu może wykonywać zadania bez udziału operatora. 9 marca 2014 roku RQ-4 wykonał lot trwający 34,3 h, był to najdłuższy lot tego typu maszyny (bez tankowania w powietrzu.

1 marca

1642 – W Padwie niemiecki anatom Johann Georg Wirsung podczas sekcji zwłok straconego mordercy Zuane Viaro della Badia odkrył i opisał przewód trzustkowy.

1954 – Na atolu Bikini Amerykanie przeprowadzili test z bombą wodorową o sile odpowiadającej 1000 bomb zrzuconych na Hiroszimę. Eksperyment miał kryptonim Castle Bravo, bomba nazywała się Shrimp (Krewetka). Co ciekawe, siła eksplozji była niespodzianką: miała być ok. 4 razy słabsza. Okazała się najpotężniejszym amerykańskim wybuchem jądrowym w historii. Ognista kula osiągnęła 5 km średnicy i wzniosła się na 11 km (w ciągu minuty); po mniej niż 10 minutach osiągnęła aż 100 km. Stalowa wieża (tzw. shot-box – budka, w której umieszczona była bomba) i wyspa zniknęły, większość sprzętu również. Chmurę i kulę ognia było widać z atolu Kwajalein odległego o 450 km. Była to gigantyczna katastrofa ekologiczna. Ofiar w ludziach na sąsiednich wyspach było mnóstwo.

Obraz zawierający salamandra

Opis wygenerowany automatycznie
Pierwsze kolorowe zdjęcie z Wenus

1982 – Do Wenus dotarła radziecka sonda kosmiczna Wenera 13. Lądownik sondy opadł na powierzchnię planety. W związku z panującą tam temperaturą 465 °C i ciśnieniem 89,5 atm. lądownik nadawał stosunkowo krótko: przez ok. 127 minut (planowano jednak tylko 32 minuty). Zebrał najwięcej informacji o Wenus ze wszystkich do tamtej pory wysłanych sond i wykonał pierwsze w historii kolorowe fotografie jej powierzchni. Moduł przelotowy sondy wszedł na orbitę heliocentryczną.

2 marca

1791 – We Francji bracia Chappe rozpoczęli eksperymenty z przesyłaniem wiadomości przy użyciu semaforowego telegrafu optycznego. W młodości zaczytywałem się przygodami hrabiego Monte Christo, w których ten telegraf odgrywał niepoślednią rolę.

„Belgica” uwięziona w lodach Antarktyki

1898 – Statek „Belgica” z członkami międzynarodowej wyprawy naukowo-badawczej na Antarktydę (było wśród nich dwóch Polaków: Henryk Arctowski i Antoni Bolesław Dobrowolski) został na ponad rok unieruchomiony przez krę na Morzu Bellingshausena. Dzięki wielkiemu wysiłkowi uczestników wyprawy (m.in. wykonali oni kilkusetmetrowy kanał w lodzie) „Belgica” powróciła do Antwerpii w listopadzie 1899.

1949 – Ukończono pierwszy lot dookoła świata bez międzylądowania (bombowcem amerykańskich sił powietrznych B-50 Superfortress, Lucky Lady II z 14-osobową załogą z kapitanem Jamesem Gallagherem na czele). Wylądowali w bazie Sił Powietrznych Carswell w Fort Worth w Teksasie, którą opuścili 26 lutego 1949 r., około 94 godziny wcześniej. Samolot był kilkakrotnie tankowany w trakcie lotu. Pierwsze odrzutowce – trzy bombowce amerykańskich sił powietrznych B-52 Stratofortress – lecące bez międzylądowania dookoła świata potrzebowały na podobny lot 45 godzin (16-18 stycznia 1957).

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com