06.04.2021
7 KWIETNIA
1827 – Angielski aptekarz John Walker sprzedał pierwsze pudełko wynalezionych przez siebie zapałek.
1964 – Za pomocą radioteleskopu w obserwatorium Arecibo – (radioteleskop o pojedynczej czaszy o średnicy 305 metrów zlokalizowany w Portoryko; od 1963 do 2016 roku był radioteleskopem o największej pojedynczej czaszy na świecie. W 2016 powstał większy od niego radioteleskop FAST w Chinach) odkryto, że okres obrotu Merkurego wokół własnej osi wynosi 59 dni, a nie jak sądzono do tej pory 88.
1989 – Na Morzu Norweskim zatonął najnowocześniejszy radziecki atomowy okręt podwodny K-278 Komsomolec. Zginęło 39 z 69 członków załogi. W związku z wciąż pozostającą we wraku okrętu bronią jądrową poddawaną działaniu czynników środowiskowych spoczywająca na głębokości 1685 metrów jednostka budzi zaniepokojenie o możliwe w przyszłości skażenie środowiska naturalnego.
8 KWIETNIA
1839 – Zmarł w wieku 88 lat Pierre Prévost, szwajcarski fizyk i filozof, który odkrył, że wszystkie ciała wypromieniowują (i absorbują) ciepło, niezależnie od własnej temperatury. W pracy Sur l’equilibre du feu (1792) dokonał znacznego postępu w rozumieniu natury ciepła. Pojął, że ziębnięcie jest utratą ciepła, nie zaś zyskiwaniem zimna.
1869 – Urodził się Harvey Williams Cushing (zm. 7 października 1939) – amerykański lekarz, neurochirurg, jeden z twórców neurochirurgii i jej zastosowania w endokrynologii oraz leczeniu nowotworów mózgu. Wprowadził narzędzia i metody operacyjne, które umożliwiały opanowanie krwawień z naczyń mózgowych, chirurgiczne leczenie neuralgii nerwu trójdzielnego oraz zabiegi na przysadce.
1911 – Holenderski fizyk Heike Kamerlingh-Onnes (1853- 1926), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1913, odkrył zjawisko nadprzewodnictwa. Wyróżnienie otrzymał za badania właściwości substancji w najniższych temperaturach i skroplenie helu. Nadprzewodnictwo to zjawisko kwantowe, niemożliwe do wyjaśnienia na gruncie fizyki klasycznej – stan materiału polegający na zerowym oporze elektrycznym, jest osiągany w niektórych materiałach w niskiej temperaturze.
9 KWIETNIA
1860 – Na wynalezionym przez Francuza Édouarda-Léona Scotta de Martinville (1817-1879) fonautografie zarejestrowano najstarsze nagranie ludzkiego głosu. Ciekawostka: wynalazca był zecerem i księgarzem, wcale nie inżynierem.
1919 – Urodził się J. Presper Eckert Jr. inżynier amerykański (zm. 1995). Konstruktor (wspólnie z J.W. Mauchlym) słynnego komputera ENIAC, a także pierwszego komputera będącego produktem handlowym (UNIVAC I, 1951). Jeden z twórców pierwszych pamięci komputerowych. Uzyskał 85 patentów, głównie w dziedzinie elektroniki.
1922 – Zmarł w wieku 77 lat twórca medycyny tropikalnej, Patrick Manson, szkocki lekarz i parazytolog. Jako pierwszy zauważył, że insekty mogą przenosić groźne choroby. W 1894 roku postawił (słuszną) hipotezę, że malarię przenoszą komary.
10 KWIETNIA
1927 – Urodził się Marshall Warren Nirenberg (zm. 15 stycznia 2010) – amerykański biochemik i genetyk, laureat Nagrody Nobla. Otrzymał ją w 1968 roku, wraz z Robertem Williamem Holleyem i Har Gobind Khoraną, w dziedzinie fizjologii i medycyny za opisanie kodu genetycznego i jego roli w biosyntezie białek.
1955 – W Nowym Jorku zmarł Pierre Teilhard de Chardin (ur. 1 maja 1881) sławny francuski teolog, filozof, antropolog i paleontolog, jezuita. Był zwolennikiem teorii ewolucji, której próbował nadać duże znaczenie filozoficzne w duchu chrześcijaństwa. Twórca „prawa złożoności i świadomości” wiążącego przyrost złożoności i ewolucji biologicznej. Filozofia Teilharda jest przedmiotem gwałtownej krytyki ze strony katolickiego tradycjonalizmu.
1995 – Uruchomiona została w Anglii i Walii pierwsza na świecie baza danych DNA. Nowe przepisy dały policji prawo przechowywania próbek DNA od tych, których wcześniej aresztowano. Oznaczało to kamień milowy w kryminalistyce.
11 KWIETNIA
1908 – Urodził się Masaru Ibuka (żył 90 lat), który po wojnie wraz z drugim Japończykiem, Akio Moritą, założył niewielką firmę – właściwie warsztat naprawczy sprzętu radiowego, która po latach wyrosła w międzynarodową korporację SONY. Ibuka był także pionierem telewizji kolorowej. Od zarządzania firmą odstąpił w roku 1976 i powrócił do prac konstruktorskich. Jest ojcem walkmana i odtwarzacza płyt kompaktowych.
1986 – Tego dnia najbliżej Ziemi (w odległości 63 mln km) znalazła się kometa Halleya, pierwsza zidentyfikowana kometa krótkookresowa. Niestety, wielu ludzi się mocno rozczarowało: była dość słabo widoczna. Następnym razem odwiedzi nas w roku 2061.
2013 — Zmarł Hilary Koprowski (ur. 5 grudnia 1916 w Warszawie), polski lekarz, wirusolog i immunolog, od 1944 w USA; członek Polskiej Akademii Nauk, profesor nadzwyczajny w Thomas Jefferson University. Twórca pierwszej doustnej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Warto przypomnieć, że szczepionkę Koprowskiego (dzięki jego osobistym staraniom uzyskaliśmy 9 mln dawek) zastosowano masowo w Polsce, gdzie od 1951 roku notowano epidemię polio. Szczepionkę zastosowano w roku 1958, w ciągu pięciu lat problem w zasadzie przestał istnieć: liczba zgonów spadła z kilkuset rocznie do dwóch.
12 KWIETNIA
1606 – Union Jack został ustanowiony wspólną flagą połączonych unią personalną Anglii i Szkocji.
1861 – Rozpoczęła się bitwa o Fort Sumter w Karolinie Południowej, pierwsze starcie wojny secesyjnej. Pomimo małej załogi Fort Sumter był uważany za nowoczesny i trudny do zdobycia. 12 kwietnia Konfederaci rozpoczęli ostrzał artyleryjski fortu, z którym obrońcy nie byli w stanie sobie poradzić. Major R. Anderson 13 kwietnia o 2:30 po południu zdecydował o kapitulacji. Unioniści opuścili ją następnego dnia. Żadna ze stron nie odnotowała strat w czasie walk.
1963 – Zmarł w wieku 72 lat Kazimierz Ajdukiewicz (ur. 12 grudnia 1890) – polski filozof i logik, reprezentant szkoły lwowsko-warszawskiej, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk Do głównych zainteresowań badawczych Ajdukiewicza należały semiotyka, epistemologia i ogólna metodologia nauk. Przez wszystkie okresy rozwoju jego myśli bliski był mu antyirracjonalizm i empiryzm. Ajdukiewicz jest jednym z najważniejszych logików polskich. Jest autorem pierwszych w Polsce (1920) nowoczesnych sformułowań definicji dowodu, wynikania i twierdzenia.
13 KWIETNIA
1625 – Po raz pierwszy użyte zostało słowo mikroskop (w liście Johannesa Fabera z Bambergu w Niemczech do Federico Cesi, księcia Aquasparaty i założyciela włoskiej Accademia dei Lincei, prawdopodobnie pierwszego stowarzyszenia uczonych w historii).
1909 – Urodził się Stanisław Marcin Ulam (zm. 13 maja 1984) – polski i amerykański (obywatelstwo USA przyjął w 1943) matematyk, przedstawiciel lwowskiej szkoły matematycznej, współtwórca amerykańskiej bomby termojądrowej (nie przypadkiem schemat jej działania nosi nazwę konfiguracji Ulama-Tellera). Ma wielkie dokonania w zakresie matematyki (w topologii, teorii mnogości, teorii miary, procesów gałązkowych) i fizyki matematycznej. Ulam był także twórcą metod numerycznych, na przykład metody Monte Carlo. Był jednym z pierwszych uczonych używających w badaniach komputera.
1960 – Wystrzelono z przylądka Canaveral pierwszego amerykańskiego (wojskowego) satelitę nawigacyjnego Transit-1B, który testował system nawigacji dla okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne typu UGM-27 Polaris. Podczas tej misji po raz pierwszy wykonano powtórne odpalenie silnika rakietowego w przestrzeni kosmicznej i zademonstrowano przydatność satelity w nawigacji. Były to pierwsze próby systemu nawigacji satelitarnej Transit, którego następcą jest współczesny system GPS.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
Patrząc na zdjęcie lewitującego magnesiku sprawdziłem w wikipedii co to jest zjawisko kwantowe i okazało się, że byłoby to wtedy zjawisko opisane przez mechanikę kwantową i zachodzące w mikroskali. Sprawdziłem od razu w wersji angielskiej. Przewidziane w niej zostały na szczęście makroskopowe zjawiska kwantowe: zjawiska kwantowe tyle, że w makroskali. Przyszło mi wtedy na myśl, że mechanika kwantowa tym różni się od
klasycznej, że istnienie zadanego rozwiązania opisze w niej rozkład prawdopodobieństwa lecz wtedy zaczęło mi się wydawać, że taka mechanika może nie być niezbędna do opisu np. wzbudzenia elektronu związanego w atomie poprzez absorpcję odpowiedniego fotonu, które mi przychodzi na myśl jako kwantowe, bo od quanta czyli porcji. Zaczęła mi wprawdzie od razu przychodzić na myśl delta Diraca ale szybciutko przestałem się już nad tym zastanawiać. Ze szkolnej ławki dopowiedzieć chciałbym jedynie, że idealny przewodnik tym odróżni się od nadprzewodnika, że ten wypchnie ze swojej objętości pole magnetyczne.
Nie mam wprawdzie dostępu do tekstów pism naukowych, lecz w Googlu od razu wyskoczyło streszczenie z połowy marca, a więc jedynie z przed trzech tygodni, które w Advanced Materials donosi, że wprawdzie można doliczyć się obserwowanej niezmiernie wysokiej temperatury nadprzewodnictwa dla jednego z wodorków itru – wysokiej bo aż -49 stopni Celsjusza, lecz jednak ciągle nie można dobrze doliczyć się tam krytycznego pola magnetycznego – czyli właśnie takiej jego wartości, przy której pole zacznie dopiero wnikać do objętości materiału. Czyli, że jeszcze nie bardzo wiadomo co i jak w takim przypadku. Dla nadprzewodnictwa wodorków itru konieczne są przy tym wysokie ciśnienia i to niebagatelne jako, że około półtora miliona atmosfer.
Przy okazji doczytałem, że najwyższa znana dziś temperatura nadprzewodnictwa to aż 15 stopni Celsjusza (!) dla związków chemicznych siarki wodoru i węgla dla których jednak niestety nie można jeszcze poznać struktury krystalicznej. Efekt występuje bowiem pod niezwykle wysokim ciśnieniem prawie trzech milionów atmosfer a taki materiał utrzymywany być musi w diamentowych zaciskach i wtedy nie można dobrze określić ułożenia atomów, szczególnie w przypadku lekkich atomów wodoru. Wprawdzie prawie dwadzieścia lat temu wydawało mi się, że nadprzewodnictwo mogłoby istnieć w całkiem niewielkiej skali w zupełnie innych materiałach także nawet w podobnie wysokich temperaturach bez potrzeby zewnętrznego ciśnienia ale komu się jakieś rzeczy kiedyś nie wydawały. Dla porządku dodać jedynie należy, że w bardzo niskich temperaturach nadprzewodnictwo jest dość powszechną własnością dla kryształów wielu pierwiastków oraz dla wielu stopów.
Kamerlingh Onnes istotnie odkrył właśnie stan, jak zapisał: praktycznie zerowej oporności rtęci, który nazwał supra- czyli nad-przewodnictwem. Wkrótce odkrył też, że własność ta zanika w polu magnetycznym silniejszym od jakiejś charakterystycznej wielkości. Minęły jednak kolejne dwadzieścia dwa lata zanim w 1933 dwóch niemieckich fizyków Walther Meissner i Robert Oschenfeld odkryło efekt wypychania pola magnetycznego z objętości nadprzewodnika. I właśnie ten efekt zafascynował braci Fritza i Heinza Londonów, którzy w 1935 stworzyli pierwszy fenomenologiczny opis własności elektromagnetycznych nadprzewodnika gdzie zasadniczą własnością stawało się wypychanie z jego objętości pola magnetycznego. W 1948 Fritz London, urodzony we Wrocławiu – ten sam którego podobno nie lubił Landau z notatki sprzed tygodnia, wyprowadził równania takiej teorii przyjmując podstawowe założenie, że stan wszystkich elektronów w nadprzewodniku opisuje jedna, czyli właśnie makroskopowa funkcja falowa. Nadprzewodnictwo było więc od tego czasu już makroskopowym zjawiskiem kwantowym. Czyli znowu ten London.