18.05.2021
19 maja
1571 – Hiszpański podróżnik Miguel López de Legazpi (znany jako El Adelantado i El Viejo (pol. Stary), ur. w 1502 w Zumárraga, zm. 20 sierpnia 1572 roku w Manili) założył Manilę na Filipinach. Przed wyprawą – na rozkaz króla Hiszpanii Filipa II, stąd nazwa archipelagu – był gubernatorem Meksyku.
1906 – Otwarty został Tunel Simploński, wydrążony w masywie Monte Leone na wysokości 634–705 m n.p.m., liczący 19,8 km długości i łączący miasta Brig i Domodossola (Szwajcarię i Włochy). Tunel uważany jest za jedno z większych osiągnięć inżynierii lądowej przełomu stuleci, a przez blisko 50 lat uważany był za najdłuższy tunel świata.
1935 – W wieku 46 lat zginął w wypadku motocyklowym pułkownik Thomas Edward (T. E.) Lawrence, znany szeroko jako „Lawrence z Arabii”, brytyjski archeolog, podróżnik, wojskowy i agent wywiadu. Był drugim z pięciorga nieślubnych dzieci sir Thomasa Chapmana, siódmego baroneta Westmeath, i Sary Junner, guwernantki. Napisał i wydał w 1922 r. wspomnienia wojenne pt. Siedem filarów mądrości (ang. Seven Pillars of Wisdom). Były one inspiracją dla filmu Lawrence z Arabii z roku 1962.
20 maja
1793 – Zmarł Charles Bonnet (ur. 13 marca 1720) – szwajcarski przyrodnik i filozof, członek Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Rodzice Bonneta emigrowali z Francji z powodu prześladowań Hugenotów. Studiował prawo i został wybranym sędzią w ojczystym mieście. Zainteresowania Bonneta dotyczyły też biologii i z czasem poświęcił się jej całkowicie. Jest autorem dużego wkładu w rozwój wiedzy o biologii owadów. Jako pierwszy w 1746 opisał partenogenezę (czyli dzieworództwo, polega na rozwoju osobników potomnych z komórki jajowej bez udziału plemnika) u mszyc.
1913 – Urodził się William R. (Bill) Hewlett, (zm. 12 stycznia 2001) – amerykański wynalazca i organizator przemysłu komputerowego. Współzałożyciel (z Davidem Packardem) Hewlett-Packard Company. Prezes zarządu HP do 1983, kiedy to został wiceprezesem rady dyrektorów spółki. W 1987 otrzymał status dyrektora honorowego, którym pozostał do śmierci. W 1983 prezydent Ronald Reagan przyznał mu National Medal of Science, najwyższe odznaczenie naukowe w USA. Miał niezliczone doktoraty h. c.
1939 – Zainaugurowano transatlantycką pocztę lotniczą. Czterosilnikowy samolot PAN American Yankee Clipper odbył lot z Poert Washington, N.Y. do Lizbony w Portugalii.
21 maja
1502 – Portugalska ekspedycja pod wodzą João da Nova odkryła Wyspę Świętej Heleny (święta Helena to matka Konstantyna I Wielkiego, cesarza rzymskiego). Jest to wyspa wulkaniczna, położona na Oceanie Atlantyckim, około 1900 km na zachód od południowo-zachodniego wybrzeża Afryki. Stanowi najbardziej ludną (ponad 4000 mieszkańców w roku 2008) część brytyjskiego terytorium zamorskiego. Miejsce zesłania i śmierci Napoleona.
1910 – Nowo wybudowanej (założonej rok wcześniej na peryferiach starożytnego portu morskiego Jafa) żydowskiej osadzie nadano nazwę Tel Awiw. Dziś to drugie co do wielkości miasto Izraela z blisko 400 tysiącami mieszkańców.
1956 – Nad atolem Bikini Amerykanie przeprowadzili pierwszą w historii detonację bomby wodorowej w atmosferze. Pierwszą eksperymentalną eksplozję na atolu Eniwetok wykonano 1 listopada 1952 roku.
22 maja
1922 – Uważany za ojca współczesnej klimatyzacji Amerykanin Willis Haviland Carrier (1876 – 1950) – amerykański inżynier i wynalazca (autor ok. 80 patentów), autor podręczników i formuł obliczeniowych, zaprezentował działanie nowego urządzenia chłodniczego ze sprężarką odśrodkową. Od tej pory latem da się żyć (w każdym razie niektórym i gdzieniegdzie)
1969 – Podczas misji Apollo 10 moduł księżycowy Snoopy z dwoma astronautami (Staffordem i Cernanem) na pokładzie odłączył się od modułu dowodzenia i przeleciał 15 km nad powierzchnią Księżyca.
2015 – W Irlandii jako pierwszym kraju na świecie zalegalizowano małżeństwa osób tej samej płci przez referendum. Według danych z kwietnia 2016 prawo 25 państw traktuje małżeństwa osób tej samej płci na równi z małżeństwami osób różnej płci. Pierwszym krajem, który zalegalizował małżeństwa jednopłciowe była w 2001 roku Holandia.
23 maja
1908 – Wydarzyła się pierwsza katastrofa lotnicza w Stanach Zjednoczonych. W Berkeley balon (sterowiec) o długości 450 stóp (ok. 14 m) spadł i eksplodował. Zginęło 15 pasażerów i konstruktor, John A. Morrell.
1917 – Czy znają państwo stwierdzenie, że ruch skrzydeł motyla w Singapurze może nawet wywołać burzę nad Karoliną Północną w USA? Otóż zdanie to pochodzi z dzieła człowieka właśnie dziś przed laty urodzonego. Ten człowiek to Edward Norton Lorenz (zm. 16 kwietnia 2008) – amerykański matematyk i meteorolog. Pionier teorii chaosu. Zasłynął swoimi pracami z dziedziny meteorologii, zwłaszcza odkryciem tzw. układu (atraktora) Lorenza. W roku 1963 zbudował równania opisujące zjawiska atmosferyczne, które udowodniły, iż niewielka zmiana w jednym z punktów atmosfery może być przyczyną wielkich zmian w innym jej obszarze. W 1969 otrzymał Medal Carla-Gustafa Rossby, najwyższe odznaczenie Amerykańskiego Towarzystwa Meteorologicznego za podstawowe odkrycia w meteorologii dynamicznej i umożliwienie zrozumienia atmosfery jako układu fizycznego. W 1983 został laureatem cenionej Nagrody7 Crafoorda.
1960 – Zmarł Georges Claude (ur. 24 września 1870) – francuski fizyk i wynalazca. W 1902 roku, wraz z Paulem Delorme założyli przedsiębiorstwo Air Liquide, wykorzystujące skraplanie powietrza do produkcji tlenu na dużą skalę. Ale ważniejsze, że ok. 1902 jako pierwszy uzyskał światło przepuszczając prąd elektryczny przez zapieczętowaną rurę zawierającą gaz obojętny (neon). Z tego względu jest uważany za wynalazcę lampy neonowej. Był zdeklarowanym francuskim nacjonalistą, niestety.
24 maja
1670 – Zmarł w wieku 60 lat wielki książę Toskanii z dynastii Medyceuszy, Ferdynand II. Miał obsesję na punkcie nowych technologii, był posiadaczem kilku wilgotnościomierzy, barometrów, termometrów i teleskopów zainstalowanych w Pałacu Pittich. W 1657 kardynał Leopold Medyceusz, młodszy brat Ferdynanda, założył we Florencji jedno z pierwszych w Europie towarzystw naukowych Accademio del Cimento. W czasie rządów Ferdynanda II Toskania zadała w 1643 roku klęskę siłom papieża Urbana VIII (był to ostatni konflikt zbrojny, w którym Wielkie Księstwo Toskanii brało udział). Ferdynand II nie był obyczajowym wzorem dla młodzieży (otwarcie mówiąc – był niezłym rozpustnikiem…), ale – jak wielu innych Medyceuszy – odegrał ważną pozytywną rolę dla rozwoju włoskiej kultury i nauki.
1903 – Urodził się Arthur Martin Vineberg, (zmarł 26 marca 1988 r.), kanadyjski chirurg-kardiolog, który w 1950 roku ustalił na wiele lat normy operacyjnego korygowania upośledzenia krążenia wieńcowego. Procedurę Vineberga zrealizowano po raz pierwszy w Royal Victoria Hospital w Montrealu właśnie w 1950 roku, do muzeum medycyny przeniosła ją po 10 latach operacja wszczepiania by-passów.
1938 – Opatentowano w USA (właściciel patentu: Carl C. McGee, z Oklahomy) parkometr, czyli urządzenie z otworem wrzutowym na monety do pobierania opłat za parkowanie samochodu.
25 maja
1842 – Austriacki fizyk Christian Andreas Doppler zaprezentował w Pradze swoją pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich, w której opisał zjawisko nazwane później efektem Dopplera (polegające na powstawaniu różnicy częstotliwości wysyłanej przez źródło fali oraz rejestrowanej przez obserwatora, który porusza się względem źródła fali).
1865 – Urodził się Pieter Zeeman (zm. 9 października 1943) – fizyk holenderski, współodkrywca zjawiska nazwanego jego imieniem (efekt Zeemana), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki z roku 1902 (wspólnie z H. A. Lorentzem, który odkryte przez Zeemana zjawisko wyjaśnił teoretycznie).
1939 – Zmarł na morzu, w drodze z Australii do Anglii Sir Frank Watson Dyson (ur. 8 stycznia 1868, otrzymał tytuł szlachecki w 1915), angielski astronom i pisarz, który w roku 1919 zorganizował obserwacje gwiazd znajdujących się w pobliżu Słońca, co udowodniło przewidziane przez Alberta Einsteina ugięcie światła w polu grawitacyjnym. Jego imieniem nazwano krater na Księżycu oraz planetoidę.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
