Kolejny tydzień przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
14 lipca
1789 – Zdobycie i zburzenie Bastylii (zamek wybudowany pod Paryżem w latach 1370–1383, jako część jego umocnień, w celu obrony bramy Św. Antoniego) przez lud Paryża uznawane jest za początek rewolucji francuskiej. Święto narodowe Francji.
1887 – Zmarł Alfred Krupp (ur. 26 kwietnia 1812) – niemiecki przemysłowiec, syn Friedricha Kruppa – założyciela koncernu Friedrich Krupp AG. Z powodu nagłej śmierci ojca w 1826 zmuszony był w wieku 14 lat opuścić szkołę i przejąć zarządzanie rodzinnym przedsiębiorstwem. W 1841 kierowana przez niego firma wyprodukowała pierwsze działo ze stali odlewanej. Łatwo policzyć, że miał wówczas 29 lat.
1918 – Urodził się Jay W. Forrester (zm. 16 listopada 2016) amerykański inżynier elektryk, ekspert w dziedzinie zarządzania. W latach 1944–1951 nadzorował w Massachusetts Institute of Technology budowę (lampowego) komputera Whirlwind I, dla którego stworzył pamięć o dostępie swobodnym (RAM), do dziś używaną w każdym komputerze. Whirlwind I, używany do śledzenia w czasie rzeczywistym ruchu lotniczego, stał się pierwszym eksponatem Digital Computer Museum w Malboro, Massachusetts otwartego w 1979 roku.
15 lipca
1783 – Na rzece Saonie we Francji został wypróbowany Pyroscaphe, pierwszy statek napędzany silnikiem parowym.
1916 – Zmarł Ilja Iljicz Miecznikow, Élie Metchnikoff (ur. 3 maja?/15 maja 1845) – rosyjski i francuski zoolog i mikrobiolog. Jako pierwszy – w trakcie badań nad larwami szkarłupni – zaobserwował zjawisko fagocytozy; wysunął teorię, że odgrywa ona kluczową rolę w odporności (1893). Za prace nad odpornością wraz z Paulem Ehrlichem otrzymał Nagrodę Nobla w 1908 roku.
1928 – Urodził się Carl Richard Woese (zm. 30 grudnia 2012) – amerykański mikrobiolog i fizyk, znany przede wszystkim z opisania i zaklasyfikowania archeonów (Archaea); są to drobne, pierwotnie bezjądrowe, jednokomórkowce. Jako pierwszy przedstawił, lecz pod inną nazwą, hipotezę świata RNA (to hipotetyczna faza rozwoju życia, w której RNA było zarówno nośnikiem genów, jak i odgrywało rolę enzymów).
16 lipca
1869 – Francuz Hippolyte Mège-Mouriès opatentował margarynę.
1872 – Urodził się Roald Engelbregt Gravning Amundsen – norweski badacz polarny, pierwszy zdobywca bieguna południowego. W roku 1926 wspólnie z pilotem Umberto Nobile i Lincolnem Ellsworthem dokonał pionierskiego przelotu nad biegunem północnym na włoskim sterowcu, oznaczonym symbolem N-1, a przez Amundsena nazwanym „Norge”. Przepadł bez wieści w roku 1928, wyruszywszy na pomoc Umberto Nobilemu, który zaginął podczas lotu sterowcem „Italia” nad Arktyką. Nobile został później odnaleziony. Ciała Amundsena nie odnaleziono do dzisiaj.
1954 – W Reston w stanie Waszyngton dokonano oblotu pierwszego komercyjnego amerykańskiego odrzutowca pasażerskiego Boeing 707. Był on pierwszym pasażerskim odrzutowcem, który odniósł sukces handlowy. Ponadto rodzina samolotów typu 707 położyła solidne podstawy pod długoletnią dominację Boeinga na rynku producentów samolotów pasażerskich. Został wyparty przez model 747.
17 lipca
1902 – Willis Haviland Carrier (1876- 1950) zakończył robienie szkiców konstrukcyjnych do pierwszego klimatyzatora. Był to amerykański inżynier i wynalazca (autor ok. 80 patentów), autor podręczników i formuł obliczeniowych, nazywany ojcem współczesnej klimatyzacji.
1912 – Zmarł Jules Henri Poincaré (ur. 29 kwietnia 1854) francuski matematyk, fizyk, astronom i filozof nauki. Był prekursorem teorii względności i miał nawet do Einsteina żal o zawłaszczenie swego intelektualnego dorobku w tej sferze. W świecie nauki przyjęta jest zasada powoływania się na badania poprzednika, czego Einstein nie robił. Znany jako autor hipotezy Poincarégo, problemu sformułowanego w roku 1904. Rozwiązanie problemu ukończono w roku 2002, do 2006 trwało porządkowanie związanych z nim prac. Głównym autorem dowodu jest matematyk rosyjski, Grigorij Perelman. Owa hipoteza – mówiąc poglądowo – orzeka, że każdą regularną bryłę trójwymiarową bez brzegu da się przez odpowiednie wyginanie (ale bez rozrywania) przekształcić w sferę trójwymiarową, czyli brzeg czterowymiarowej kuli. Nie rozumiecie? Nie szkodzi, to było potwornie trudne zagadnienie, uznane za jeden z problemów milenijnych…
1920 – Urodził się Nils Bohlin – szwedzki inżynier, wynalazca trzypunktowych pasów bezpieczeństwa. Dyplom z inżynierii uzyskał w 1939 roku. W 1942 roku rozpoczął pracę dla zakładów lotniczych Saab, gdzie zajmował się projektowaniem oraz pomagał przy rozwoju mechanizmu katapultowania siedzenia pilota. W 1958 roku zatrudnił się w Volvo, gdzie rok później opracował trzypunktowe pasy bezpieczeństwa. Zostały one po raz pierwszy zamontowane w modelu PV544, a w 1967 roku stały się standardowym wyposażeniem we wszystkich autach koncernu. Przeszedł na emeryturę w 1985 roku. Zmarł 26 września 2002 roku.
18 lipca
1838 – Zmarł Pierre Louis Dulong (ur. 12 lutego 1785) fizyk i chemik francuski. Jego nazwisko pojawiło się na liście 72 nazwisk na wieży Eiffla (lista jest wyryta z inicjatywy Gustawa Eiffela pod pierwszym balkonem wieży Eiffla we wszystkich czterech jej częściach). W 1819 roku sformułował wraz z A. Petitem empiryczne prawo dotyczące ciepeł molowych pierwiastków chemicznych. Pierwsze teoretyczne uzasadnienie tego prawa dał dopiero Albert Einstein.
1921 – Urodził się John Herschel Glenn Jr. (zm. 8 grudnia 2006) amerykański lotnik, astronauta i polityk. Senator w latach 1974–1999. Jego ojciec, John Glenn senior, był konduktorem kolejowym, później porzucił ten zawód i założył warsztat ślusarski. Podczas II wojny światowej brał udział w 59 lotach bojowych. Po wojnie kontynuował służbę w lotnictwie jako pilot w Dywizjonie 218, stacjonującym w bazie marynarki na wyspie Guam. W 1953 roku uczestniczył w wojnie koreańskiej, wykonał 90 lotów bojowych i wsławił się zestrzeleniem trzech MiG-15 podczas ostatnich dziewięciu dni walk nad rzeką Jalu. Czterokrotnie otrzymał Distinguished Flying Cross (Krzyż Lotniczy) oraz dziewięciokrotnie – Air Medal (Medal Lotniczy). 20 lutego 1962 roku został pierwszym amerykańskim astronautą, który wykonał lot orbitalny na pokładzie statku kosmicznego Mercury 6. Drugi lot kosmiczny odbył w roku 1998, po 36 latach, w charakterze specjalisty ładunku użytecznego na pokładzie wahadłowca Discovery. Miał wtedy 77 lat.
1994 – 62-letnia Włoszka, Rosanna Della Corte urodziła zdrowego syna imieniem Ricardo. Był to wynik sztucznego zapłodnienia nasieniem jej 63-letniego męża Mauro, wykonanego w jednej z rzymskich klinik. W rezultacie ta technika została we Włoszech… zakazana.
19 lipca
1843 – Zwodowano w Bristolu w Anglii S.S. Great Britain, pierwszy statek o napędzie parowym, który pływał na trasach transatlantyckich pomiędzy Bristolem a Nowym Jorkiem. Został okrzyknięty „największym eksperymentem od czasu Genesis”. Statek charakteryzowało szereg innowacyjnych rozwiązań technicznych jak: stalowy kadłub, napęd śrubą zamiast kół łopatkowych czy największy pod względem mocy silnik parowy – 1000 KM. Wrócił po 127 latach do tego samego doku, w którym został zbudowany. Po gruntownej odbudowie stoi w suchym doku i pełni funkcję muzeum.
1921 – Urodziła się Rosalyn Sussman Yalow (zm. 30 maja 2011) – fizyczka amerykańska, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1977 roku (dzieloną z Andrzejem Schally i Rogerem Guillemin) za stworzenie radioimmunologicznych metod wykrywania białek i prace nad hormonami peptydowymi. Pierwsza kobieta, której przyznano Nagrodę Laskera za Podstawowe Badania Medyczne (w 1976).
1937 – Zmarł w wieku 73 lat George Parker, jeden z wynalazców wiecznego pióra, założyciel słynnej Parker Pen Company. Najstarsze „wieczne pióro” odnalazł w grobowcu Tutenchamona w 1922 roku Howard Carter. Potem myśleli nad takim urządzeniem m. in Leonardo da Vinci i nadworny inżynier Ludwika XIV, Nicolas Bion. W 1884 roku Lewis Waterman (założyciel firmy Waterman) opracował system „zasilania kanalikowego”, który zapobiegał robieniu kleksów. Parker w gruncie rzeczy wynalazł tylko specjalny system uniemożliwiający samorzutne ściekanie atramentu ze stalówki.
20 LIPCA
1873 – Urodził się Alberto Santos-Dumont (zm. 25 lipca 1932) brazylijski pionier lotnictwa. Zaczął od skonstruowania sterowca, którym 19 października 1901 wystartował w Paryżu z parku Saint Cloud, okrążył wieżę Eiffla i powrócił w czasie poniżej pół godziny. Przelot ten przyniósł mu wielką sławę i Nagrodę Deutscha de la Meurthe w wysokości 100 000 franków, z czego oddał połowę oddał na pomoc dla biednych. 23 października 1906 samolotem swojej konstrukcji No. 14-bis, Santos-Dumont przeleciał na oczach publiczności odległość 60 m, zdobywając nagrodę Ernesta Archdeacona, ufundowaną za przelot co najmniej 25 m. 12 listopada przeleciał dystans 220 m w czasie 22 sekund. Znany już wówczas producent zegarków Cartier zadedykował lotnikowi pierwszy w historii seryjny zegarek-bransoletę, nazwany: „Santos”.
1937 – Zmarł Guglielmo Marconi (ur. 25 kwietnia 1874), włoski fizyk i konstruktor. Jeden z pionierów radia (ale wbrew powszechnemu sądowi – wcale nie wynalazca; Nicola Tesla go wyprzedził już w 1893 r., Marconi swą transmisję wykonał – zresztą… wcale nie na pewno! – w roku 1901) i przemysłu elektronicznego. Laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1909 za wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej. Ale również… aktywny faszysta. Do partii faszystowskiej wstąpił w 1923, a w 1930 będąc przewodniczącym Królewskiej Akademii Nauk został też członkiem Wielkiej Rady Faszystowskiej. Świadkiem na jego drugim ślubie był Benito Mussolini. W 1931 dokonał inauguracji radia Watykan anonsując przemówienie papieża Piusa X.
1976 – Lądownik Vikinga 1, bezzałogowej sondy kosmiczna z programu Viking, wystrzelonej 20 sierpnia 1975 r. przez amerykańską agencję kosmiczną NASA, osiadł po raz pierwszy w dziejach bezpiecznie na powierzchni Czerwonej Planety na równinie Chryse Planitia, czyli Złotej Równinie. Transmisja pierwszych zdjęć powierzchni nastąpiła 25 sekund po lądowaniu. Lądownik funkcjonował do 13 listopada 1982, kiedy to wadliwa komenda wysłana przez kontrolę naziemną spowodowała utratę kontaktu. Orbiter zakończył pracę nieco wcześniej – 17 sierpnia 1980 roku, po wykonaniu 1485 okrążeń planety. Wszystkie zaplanowane eksperymenty zostały wykonane.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
