17.08.2021
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
18 sierpnia
1685 – Urodził się Brook Taylor (zm. 29 grudnia 1731), angielski matematyk, znany jako twórca pojęcia, zwanego dziś szeregiem Taylora. Odebrał staranne wykształcenie matematyczne i humanistyczne (zwłaszcza muzyczne i w dziedzinie malarstwa). Ukończył Cambridge w roku 1709, a w 1712 został przyjęty do Royal Society. W tym samym roku został wyznaczony jako członek komisji, która miała rozstrzygnąć słynny spór między Newtonem a Leibnizem o pierwszeństwo w odkryciu rachunku różniczkowego. Nie rozstrzygnęła.
1986 – Siedemdziesięciu dwóch laureatów Nagrody Nobla ogłosiło wspólne stanowisko, kwestionujące prawo stanu Luizjana (wymagające od szkół, które uczą teorii ewolucji, aby również nauczały kreacjonizmu) i żądające uznania go za niezgodne z konstytucją. Było to największe wspólne stanowisko noblistów w dziejach. Na konferencji prasowej w Waszyngtonie tego samego dnia uczeni ostrzegli, że prawo to poważnie zagraża edukacji narodowej przez lekceważenie sprawdzonych faktów naukowych w celu promowania przekonań chrześcijańskich fundamentalistów. Grupie przewodził dr Murray Gell-Mann (Nagroda Nobla 1969 w dziedzinie fizyki). Sąd Najwyższy USA podzielił to stanowisko. Bajki o kreacjonizmie są w szkołach publicznych nielegalne.
1990 – Zmarł Burrhus Frederic Skinner (ur. 20 marca 1904) – słynny psycholog amerykański, jeden z twórców i najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu. Stworzył tzw. eksperymentalną analizę zachowania. Postulował zredukowanie definicji psychologii jedynie do badań nad zachowaniem, odrzucając jednocześnie wszystkie nurty psychologiczne, uznające za zasadne badania nad osobowością. Uważał że dobre społeczeństwo jest oparte na nagrodach, nie karach: najskuteczniejsze jego zdaniem okazało się nagradzanie w zmiennych proporcjach i w zmiennych odstępach czasowych.
19 sierpnia
1883 – Urodził się Leonid Aleksiejewicz Kulik (zm. 24 kwietnia 1942) – rosyjski mineralog. W 1927 roku zorganizował pierwszą wyprawę, mającą na celu zbadanie katastrofy tunguskiej (30 czerwca 1908 w tajdze, w środkowej Syberii nad rzeką Podkamienna Tunguzka doszło do ogromnej eksplozji meteorytu, która powaliła drzewa w promieniu 40 km, widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 km, zaś niezwykle silny wstrząs zarejestrowały wówczas sejsmografy na całej Ziem). Badania nad tym prowadził do 1939 roku, w tym czasie zorganizował i uczestniczył w 6 ekspedycjach. Podczas II wojny światowej wstąpił na ochotnika do pospolitego ruszenia. Ranny dostał się do niewoli niemieckiej. Zmarł na tyfus w 1942 roku, w niemieckim obozie.
1960 – W Kosmos wyruszyły – i powróciły całe i zdrowe – pierwsze żywe zwierzęta. Sputnik-5 (testowy radziecki statek kosmiczny, prototyp statków Wostok) wyniósł na orbitę psy Biełkę (Wiewiórka, również Biała albo Bialutka) i Striełkę (Strzałka). Jedno ze szczeniąt wydanych później na świat przez Striełkę, podarowane zostało prezydentowi USA Johnowi F. Kennedy’emu. Poza psami, w locie wzięły udział również inne stworzenia: 12 myszy, owady, rośliny, hodowle bakterii, nasiona kukurydzy, pszenicy, grochu i cebuli . Na zewnątrz pojemnika wewnątrz rakiety, znajdowało się dalszych 28 myszy i dwa białe szczury Oczywiście, wszyscy pamiętamy, że pierwszym psem w Kosmosie była słynna Łajka w roku 1957, która jednak zginęła w trakcie lotu.
1994 – Zmarł Linus Carl Pauling (ur. 28 lutego 1901) amerykański fizyk i chemik. Dwukrotny laureat Nagrody Nobla (1954 – chemia, 1962 – Pokojowa). Dokonał też szeregu odkryć w dziedzinie biologii. Wykazał, że anemia sierpowata może być związana ze zmianami zachodzącymi w strukturze cząsteczek krwi chorego. Jest uważany za jednego z twórców biologii ewolucyjnej. W roku 1973 założył prywatny instytut – Linus Pauling Institute of Science and Medicine w Menlo Park, w którym między innymi prowadził badania nad biologiczną rolą witaminy C. Entuzjazm Paulinga dla witaminy C nie miał potwierdzenia w badaniach klinicznych i po jego śmierci Instytut w Kalifornii został zamknięty.
20 sierpnia
1922 – Urodził się Akutsu Tetsuzo (zm. 9 sierpnia 2007), japoński chirurg, który zbudował pierwsze działające sztuczne serce. 12 grudnia 1957 roku utrzymał przy życiu psa z wszczepionym sztucznym sercem przez 90 minut. W ten sposób otwarł możliwość użycia sztucznego serca u ludzi.
1953 – Amerykańskie sejsmografy zarejestrowały eksplozję pierwszej radzieckiej bomby wodorowej. W 12 dni później Rosjanie potwierdzili ten fakt. Dla ówczesnej opinii publicznej był to kolosalny szok. Okazało się, że szeroko reklamowana przewaga amerykańska w dziedzinie broni jądrowej (Amerykanie eksplodowali swoją bombę H ledwo 8 miesięcy wcześniej) praktycznie nie istnieje.
2001 – Zmarł Sir Fred Hoyle (ur. 24 czerwca 1915) – brytyjski astronom, kosmolog, matematyk i astrofizyk teoretyczny. Twórca i orędownik kontrowersyjnej teorii panspermii, w myśl której życie narodziło się nie na Ziemi, lecz przywędrowało na nią z Kosmosu. Twórca (wraz z H. Bondim) tzw. teorii ciągłej kreacji materii we Wszechświecie, zwanej teorią stanu stacjonarnego. Niestety teoria ta została obalona; a szkoda, bo jest elegancka. Jest autorem wielu cenionych publikacji popularnonaukowych z zakresu astronomii, astrofizyki i kosmologii oraz książek z dziedziny fantastyki naukowej.
21 sierpnia
1789 – Urodził się Augustin Louis Cauchy, francuski matematyk (zm. 1857).. Swą dogłębnością oraz precyzją Cauchy wywarł wielki wpływ na metodologię pracy ówczesnych matematyków, oraz ich nowoczesnych następców. Sprecyzował podstawy analizy matematycznej, opierając je na pojęciach granicy i ciągłości. Jego publikacje obejmują w pełni ówczesną matematykę oraz fizykę matematyczną. Jednym słowem – był wielki. Ale zaliczył na swoim koncie również kolosalne potknięcie: nie zrozumiał i nie docenił osiągnięć innego genialnego matematyka, Ewarysta Galois…
1888 – Amerykanin William Seward Burroughs (1855-1898) otrzymał patent na pierwszy zapisujący wyniki sumator. W 1886 została założona firma American Arithmometer Company. Burroughs rozpoczął produkcję w 1888, choć uważał, że maszynę można jeszcze dopracować. W roku 1953 firma zmieniła nazwę na Burroughs Corporation, zaczynając produkować komputery, głównie dla banków. We wrześniu 1986 r firma połączyła się ze Sperry Corporation, tworząc Unisys Corporation.
1995 – Zmarł Subrahmanyan Chandrasekhar (ur. 19 października 1910), indyjski astrofizyk i matematyk. Większą część życia spędził w USA, pracując na Uniwersytecie w Chicago. W roku 1983 wspólnie z Williamem Fowlerem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za sformułowanie powszechnie dziś akceptowanej teorii o późnych stadiach ewolucji masywnych gwiazd. Na jego cześć nazwano wystrzelony przez NASA w roku 1999 kosmiczny teleskop rentgenowski Chandra. Był bratankiem innego noblisty z dziedziny fizyki, Chandrasekhara Venkata Ramana.
22 sierpnia
1752 – Zmarł William Whiston (ur. 9 grudnia 1667) – angielski matematyk, historyk, teolog; zwolennik arianizmu (doktryna teologiczna Ariusza, prezbitera Kościoła w Aleksandrii w Egipcie z IV w. p.n.e., odrzucająca dogmat Trójcy Świętej). Był następcą Newtona na katedrze matematyki w Cambridge. W 1710 roku został za przypomnienie poglądów Ariusza pozbawiony profesury i wydalony z Uniwersytetu ze względu na nauczanie herezji. Uważał, że biblijny potop został wywołany przez bliskie Ziemi przejście komety, które datował na 28 listopada 2349 p.n.e.
1902 – Theodore Roosevelt jako pierwszy prezydent USA odbył jazdę samochodem. Tego samego dnia założono Cadillac Automobile Company.
1915 – Urodził się James Hillier (żył 91 lat), fizyk kanadyjski, który odegrał pionierską rolę przy stworzeniu w USA w latach 1939-41 mikroskopu elektronowego. Zdobył w tej dziedzinie 41 patentów. Pierwszy mikroskop elektronowy skonstruował wraz z Albertem Prebusem.
23 sierpnia
1769 – Urodził się Georges Cuvier (zm. 13 maja 1832) – francuski zoolog, twórca paleontologii. Zajmował się głównie anatomią zwierząt. Uważany jest za „ojca anatomii porównawczej”. Przeciwnik teorii ewolucji stworzonej przez Jeana-Baptiste de Lamarcka i twórca teorii katastrof. Stworzył podwaliny współczesnej systematyki zwierząt. Ma niezaprzeczalne zasługi dla nauki, ale był paskudnym rasistą. Murzynów z Afryki uważał za „najbardziej zdegradowaną z ludzkich ras, której kształty najbardziej przypominają zwierzę i której inteligencja nie wznosi się do poziomu logicznego myślenia”.
1806 – Zmarł Charles Augustin de Coulomb (ur. 14 czerwca 1736), francuski fizyk i wojskowy, od którego nazwiska pochodzi prawo Coulomba i jednostka ładunku elektrycznego – kulomb. Od 1773 całkowicie poświęcił się pracom badawczym dotyczącym magnetyzmu, teorii maszyn prostych i elektrostatyki. Od 1781 członek Francuskiej Akademii Nauk. W 1785 na podstawie wielu precyzyjnych eksperymentów, przeprowadzonych za pomocą wagi skręceń sformułował prawo nazwane od jego nazwiska prawem Coulomba, będące podstawowym prawem elektrostatyki.
1966 – Lunar Orbiter 1 (pierwsza z bezzałogowych sond programu Lunar Orbiter, zaprojektowana przede wszystkim do sprawnego fotografowania powierzchni Księżyca oraz ustalenia odpowiedniego i bezpiecznego miejsca na lądowania załogowych misji z programu Apollo) wykonał pierwsze zdjęcie Ziemi z powierzchni Księżyca. Otrzymane zdjęcie było mocno niedoskonałe, lecz 42 lata później zostało zrekonstruowane cyfrowo w ramach Image Recovery Project.
24 sierpnia
1215 – Papież Innocenty III stwierdził nieważność Wielkiej Karty Swobód wydanej przez króla angielskiego Jana bez Ziemi. Dziś widać, że papież nieco się wygłupił: Wielka Karta Swobód (Magna Charta Libertatum) została w roku 2009 wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata, jako jeden z najważniejszych dokumentów naszej cywilizacji…
1816 – Urodził się Daniel Gooch (zm. 15 października 1889), brytyjski inżynier, pionier kolejnictwa i polityk, baronet. Konstruktor wielu lokomotyw. Na podstawie jego projektów zbudowanych zostało 505 lokomotyw, w tym 407 przeznaczonych dla kolei szerokotorowych, których Gooch był orędownikiem. W latach 1865–1885 zasiadał w brytyjskiej Izbie Gmin jako poseł z ramienia Partii Konserwatywnej.
1961 – 24-letni krawiec Günter Litfin został pierwszym uciekinierem zastrzelonym przez służby NRD podczas próby przekroczenia Muru Berlińskiego. Po ujawnieniu zbrodni wschodnioniemiecka propaganda usiłowała zabitego oczernić w opinii publicznej, przedstawiając go jako homoseksualistę i męską prostytutkę. 24 sierpnia 2000 r. imieniem Litfina nazwano znajdującą się w jego rodzinnej dzielnicy Weißensee ulicę, noszącą dotąd nazwę Straße 209. Pamięci zastrzelonego poświęcony jest także jeden z tzw. Białych Krzyży, wzniesionych w miejscu pamięci na nabrzeżu nieopodal budynku Reichstagu. Pamiętajmy o tym zawsze, gdy proponują nam autokratyczny system rządzenia.
Bogdan Miś
Urodzony w roku 1936. Matematyk, dziennikarz. Członek Towarzystwa Dziennikarskiego,
Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Polskiego Towarzystwa Informatycznego.
