01.02.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
2 lutego
1709 – Na bezludnej wyspie należącej do archipelagu Juan Fernández na Pacyfiku odnaleziony został szkocki rozbitek Alexander Selkirk, który prawdopodobnie zainspirował Daniela Defoe do napisania powieści Robinson Crusoe.
1859 – Urodził się Havelock Ellis (zm. 8 lipca 1939) – brytyjski lekarz i reformator społeczny. Jeden z twórców nowoczesnej seksuologii, autor pojęcia narcyzmu. Jego oparte na licznych studiach przypadków pionierskie Studies in the Psychology of Sex (Studium psychologii seksualnej, 8 tomów, ukazało się w 1896 r.) wywarły wpływ m.in. na Zygmunta Freuda, który zaczerpnął z nich pojęcia autoerotyzmu i narcyzmu. Napisana wspólnie z Johnem Symondsem Sexual Inversion (Inwersja seksualna, 1897) była pierwszą w języku angielskim medyczną książką o homoseksualności. Krytykował wiktoriańską moralność, opowiadając się za prawem kobiet do przyjemności seksualnej i kontroli płodności oraz prawami homoseksualistów. Jednym słowem, rozpustnik i demoralizator, czyż nie?
1986 – Zakończyły się trzydniowe wybory parlamentarne w Liechtensteinie, w których po raz pierwszy mogły głosować kobiety. Przypominam, że Liechtenstein leży (przynajmniej od tej pory) w Europie.
3 lutego
1935 – Sylvain Julien Victor Arend odkrył planetoidę Wawel. Nic specjalnego, planetoid jest na pęczki, sam Arend odkrył ich 51, ale czy ktoś z państwa wiedział, że mamy w Kosmosie krakowski Wawel? Bo to o niego właśnie chodzi. Skąd ta nazwa? Nie mam pojęcia. Wspomniane ciałko niebieskie ma ok. 21 km średnicy, obiega Słońce w 4 lata, 230 dni i 18 godzin.
1959 – W katastrofie awionetki w stanie Iowa zginęli trzej muzycy rock and rolla: Buddy Holly, Ritchie Valens i Jiles Perry Richardson. Data ich śmierci przeszła do historii jako The Day the Music Died – dzień, w którym umarła muzyka.
2003 – Na świat przyszła mysz Kaguya, pierwszy ssak powstały z połączenia materiału genetycznego dwóch samic, który dożył wieku dorosłego. Żyła dwa lata. Była pierwszym zdolnym do życia ssakiem partenogenetycznym, tj. bez ojca. Nasuwają się w tym momencie łatwe dowcipy, ale mogłyby kogoś urazić… Jej imię zaczerpnięto z japońskiej baśni o księżycowej księżniczce. Kaguya dożyła okresu dorosłości i po kopulacji z samcem wydała na świat zdrowe potomstwo.
4 lutego
2004 – Uruchomiono na Uniwersytecie Harvarda serwis społecznościowy Facebook. Obecnie 1,73 miliarda codziennych użytkowników uzyskuje dostęp do platformy Facebooka, co stanowi 11% wzrost rok do roku. Facebook to największa platforma mediów społecznościowych na świecie z 2,60 miliarda aktywnych użytkowników miesięcznie. Co ja będę dużo pisał? Od tego dnia świat stał się inny. Czy lepszy? W 2021 autor serwisu, Mark Zuckerberg, plasował się na 8. miejscu rankingu Forbesa zestawiającego najbogatszych ludzi świata (z majątkiem wycenionym na 62 mld dolarów).
2013 – Badania szczątków ludzkich znalezionych pod parkingiem w angielskim Leicester potwierdziły, że należały one do panującego w XV wieku króla Ryszarda III Yorka, unieśmiertelnionego przez Szekspira. Ale czy jego szekspirowski wizerunek jest prawdziwy?
2014 – W Port Angeles w amerykańskim stanie Waszyngton zmarła w wieku 103 lat Hazel Sampson, ostatnia osoba, dla której językiem ojczystym był indiański język klallam. W 1997 r. liczebność plemienia Indian Klallam (żyli w północnej części stanu Waszyngton w USA i w niewielkim stopniu na południu kanadyjskiej wyspy Vancouver) wynosiła jeszcze kilka tysięcy osób.
5 lutego
1840 – tego dnia urodzili się John Boyd Dunlop, brytyjski wynalazca (zm. 1921) i Hiram Maxim, wynalazca amerykański (zm. 1916). Pierwszy w 1888 roku opatentował gumową oponę do bicykla, od czego zaczęła się produkcja opon dla komunikacji, drugi w 1884 roku prototyp 11,43 mm karabinu maszynowego, opracował również szereg technologii produkcji nowych gatunków prochu bezdymnego i materiałów kruszących.
1887 – W mediolańskiej La Scali odbyła się premiera opery Otello Giuseppe Verdiego.
1971 – Moduł księżycowy statku Apollo 14 z Alanem Shepardem i Edgarem Mitchellem na pokładzie wylądował na Księżycu. W czasie wyprawy zebrano 42 kg próbek gruntu księżycowego. Astronauci podczas wyjść na powierzchnię Księżyca przebywali poza lądownikiem LM ponad dziewięć godzin. Shepard i Mitchell, poruszając się po Księżycu, po raz pierwszy użyli specjalnie skonstruowanego dla potrzeb tej misji Apollo wózka na kółkach MET. Wiele lat po swoim locie Alan Shepard stwierdził, że jest prawdopodobnie dużo bardziej znany jako facet, który po raz pierwszy zagrał w golfa na Księżycu (fakt, zrobili sobie taką zabawę), niż jako pierwszy Amerykanin w Kosmosie, którym był także.
6 lutego
1643 – Holenderski żeglarz Abel Tasman odkrył archipelag Fidżi.
1913 – Urodziła się Mary Douglas Leakey z domu Nicol (zm. 9 grudnia 1996) – brytyjska uczona, specjalistka z zakresu archeologii i paleoantropologii. Rozsławiona przez odnalezienie w 1978 w Laetoli (Tanzania) skamieniałych odcisków stóp w prehistorycznych popiołach wulkanicznych sprzed 3,6 mln lat. Były to odciski stóp, prawie takie same jak ludzkie, samca i samicy, idących obok siebie w pozycji wyprostowanej.
1946 – Węgierski fizyk Zoltán Bay (1900-1992) po raz pierwszy odebrał echo radarowe Księżyca, dając tym początek astronomii radarowej. Bay w 1948 roku zdecydował się na opuszczenie Węgier i emigrację do USA. Wynikiem jego pracy tam była np. nowa definicja metra – wyrażona przy pomocy prędkości światła w próżni, która została przejęta przez międzynarodową komisję miar i wag.
7 lutego
1894 – Zmarł Antoine Joseph Sax, zwany Adolphe (ur. 6 listopada 1814) – belgijski budowniczy instrumentów muzycznych, konstruktor m.in. saksofonu. Był pierwszym z jedenaściorga dzieci Charlesa Josepha Saxa, właściciela fabryki instrumentów dętych. Po raz pierwszy o istniejącym już saksofonie napisał Hector Berlioz 12 czerwca 1842 roku w paryskim Journal des Debats. Pierwszym saksofonem był saksofon barytonowy, dopiero później, z konieczności nadania instrumentom większej ruchliwości, Adolf Sax skonstruował alt, tenor i sopran.
1971 – Szwajcarzy opowiedzieli się w referendum za przyznaniem kobietom prawa głosu w wyborach federalnych. Przypominam: Szwajcaria to takie państwo w Europie. W każdym razie od 1971 roku.
1984 – Astronauta Bruce McCandless (1937-2017), członek załogi wahadłowca Challenger, odbył pierwszy spacer kosmiczny bez stałego połączenia ze statkiem kosmicznym, oddalając się od niego na ok. 100 m. Do tej pory w trakcie takiego spaceru człowiek był połączony ze swoim statkiem różnymi przewodami.
8 lutego
1865 – Prekursor genetyki Gregor Mendel (zakonnik, opat zakonu augustianów w Brnie na Morawach, 1822-1884) podczas posiedzenia lokalnego towarzystwa naukowego w Brnie zaprezentował sformułowane przez siebie reguły przekazywania cech dziedzicznych. W czasach stalinizmu – jak wszyscy poważni uczeni w tej dziedzinie – był „wyklęty”, a jego teorie nazywano „burżuazyjnymi”.
1906 – Urodził się Chester Carlson (zm. 19 września 1968) – amerykański fizyk, wynalazca kserografii. Carlson rozpoczął w 1934 roku studia nad szybkim i wygodnym sposobem kopiowania, ale zamiast metod fotograficznych i chemicznych skupił się na metodzie elektrostatycznej. Swoją teorię opracował po czterech latach pracy. 8 września 1938 roku złożył wniosek patentowy na „fotografię elektronową” i 19 listopada 1940 roku został mu przyznany patent o numerze 2.221.776. Opracowaną technologią Carlson usiłował bezskutecznie zainteresować potencjalnych inwestorów, ale ponad 20 przedsiębiorstw odrzuciło jego ofertę. Sfrustrowany brakiem pozytywnej odpowiedzi wyposażył małe laboratorium i zatrudnił do pomocy jednego fizyka, by opracować prototyp urządzenia. Dopiero w 1944 roku udało mu się przekonać Battelle Memorial Institute z Columbus w Ohio, niedochodową organizację badawczą, do dalszych prac rozwojowych. W 1947 roku działająca w Rochester Haloid Company (później Xerox Corporation) uzyskała od BMI prawa do technologii kserograficznej, a jedenaście lat później wprowadziła na rynek pierwszą kopiarkę biurową. Dzięki udziałom w Xerox Corporation Carlson stał się multimilionerem.
1979 – Zmarł Dennis Gabor (ur. 5 czerwca 1900) – mieszkający w Anglii węgierski fizyk (spec. optyka), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1971). W roku 1948 próbując udoskonalić mikroskop elektronowy, otrzymał pierwsze hologramy – jeszcze niedoskonałe. W latach 1948–1951 opracował metodę otrzymywania obrazów trójwymiarowych, która jednak mogła być zastosowana w praktyce dopiero po wynalezieniu lasera w roku 1963.
.
.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
