8.02.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
9 lutego
1895 – W Holyoke (Massachusetts) odbył się pierwszy mecz siatkówki, gry wymyślonej przez Williama G. Morgana, nauczyciela wychowania fizycznego w miejscowej szkole YMCA.
1945 – Brytyjski HMS Venturer storpedował i zatopił u wybrzeży Norwegii niemiecki U-864, w wyniku czego zginęło 73 członków załogi oraz kilku niemieckich i japońskich naukowców. Jest to jedyny w historii przypadek zatopienia zanurzonego okrętu podwodnego przez inny zanurzony okręt podwodny. W 1946 roku HMS „Venturer” został sprzedany Norwegii, w której flocie nosił nazwę “Utstein”. Pozostawał w służbie do 1964 roku.
1996 – W Instytucie Badań Ciężkich Jonów w niemieckim Darmstadt po raz pierwszy uzyskano copernicium (Cn) – pierwiastek chemiczny o największej zaobserwowanej liczbie atomowej (112). Po polsku ten pierwiastek nazywa się – oczywiście – kopernik.
10 lutego
1863 – Amerykanin Alanson Crane opatentował gaśnicę. Nie był to jednak wynalazek do końca oryginalny: na pomysł pierwszej gaśnicy wpadł w 1734 niemiecki medyk M. Fuches, który proponował wrzucanie w ogień szklanych pojemników ze słoną wodą. Kolejna propozycja rozwiązania gaśnicy należała do George’a Manby’ego, który w 1816 skonstruował gaśnicę zawierającą wodny roztwór węglanu potasu oraz sprężone powietrze.
1912 – Zmarł Joseph Lister (ur. 5 kwietnia 1827 r) – brytyjski chirurg, inicjator antyseptyki. W XIX-wiecznych szpitalach przed odkryciami Ludwika Pasteura – gdy nie wiedziano jeszcze, że drobnoustroje mogą być przyczyną chorób – warunki higieniczne były fatalne. W swoich szpitalach wprowadził zasadę dezynfekcji kwasem karbolowym narzędzi chirurgicznych i rąk, wzbudzając niechęć ówczesnego Angielskiego Towarzystwa Medycznego. Dzięki niemu i wykorzystaniu przez niego antyseptycznej teorii Pasteura liczba zgonów zmalała do 10%.
1996 – Komputer Deep Blue wygrał pierwszą partię w szachowym pojedynku z mistrzem świata Garrim Kasparowem. Odnotowujemy pierwszy spektakularny sukces AI (sztucznej inteligencji), który oszołomił media. Mimo że w porównaniu z dzisiejszymi osiągnięciami AI Deep Blue wygląda jak młotek przy obrabiarce…
11 lutego
1809 – Amerykanin Robert Fulton (1765-1815) opatentował statek parowy. Na zlecenie Napoleona zbudował także w 1800 pierwszy okręt podwodny napędzany ręcznie za pomocą śruby – Nautilus.
1915 – Urodził się Richard Wesley Hamming (zm. 7 stycznia 1998) – matematyk amerykański, którego prace wywarły istotny wpływ na nauki komputerowe i telekomunikację. Jedne z „ojców informatyki”. W czasach II Wojny pracował przy Projekcie Manhattan, Wynikiem jego ówczesnych badań było m.in. stwierdzenie, że wskutek wybuchu bomby atomowej nie istnieje ryzyko zapalenia atmosfery, co dało zielone światło do przeprowadzenia testów, a potem zrzucenia bomb na japońskie miasta. Był też twórcą i prezesem Association for Computing Machinery. W 1968 otrzymał najwyższą możliwą do zdobycia dla informatyka Nagrodę Turinga. Był członkiem IEEE, która nadaje doroczny medal Hamminga za wybitny wkład w dziedzinie nauk komputerowych i techniki.
2006 – Zmarł Reinhold Rau, zoolog niemiecki, który rozpoczął w 1987 roku sensacyjne badania nad odtworzeniem wymarłego gatunku zebry o nazwie kwagga. Tylko jeden osobnik tego gatunku został sfotografowany za życia. Do dziś zachowały się 23 skóry. W 1984 roku zebra kwagga została pierwszym wymarłym zwierzęciem, którego DNA poddano analizie. Quagga Project stara się odtworzyć wygląd zwierzęcia przez dobór hodowlany zebry damarskiej. Pierwsze źrebię z projektu narodziło się w 1988. Pełne odtworzenie gatunku będzie możliwe jednak dopiero wówczas, gdy nauka opanuje odpowiednie techniki manipulowania kodem DNA. Pewno niedługo…
12 lutego
1585 – Urodził się Caspar Bartholin starszy, uczony pochodzenia duńskiego, najbardziej znany ze swych osiągnięć w medycynie i teologii. Był płodnym autorem, ogłaszał dzieła z fizyki, filozofii, logiki, medycyny i teologii. Jako pierwszy opisał pracę nerwu węchowego. Ale dużo bardziej znany od niego jest jego wnuk, Caspar Bartholin młodszy (ur. 10 września 1655, zm. 11 czerwca 1738) – duński anatom, który jako pierwszy opisał tzw. gruczoły Bartholina, znajdujące się w żeńskich narządach płciowych. Obu uczonych często mylono.
1772 – Bretoński żeglarz Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec odkrył Wyspy Kerguelena na południowym Oceanie Indyjskim.
1916 – Zmarł Julius Wilhelm Richard Dedekind (ur. 6 października 1831), niemiecki matematyk. Wprowadził do matematyki wiele nowych pojęć. W pracy Ciągłość i liczby niewymierne (niem. Stetigkeit und irrationale Zahlen, 1872) rozwinął – piękną, ale dla laika dość trudną – teorię liczb niewymiernych. Wielki umysł.
13 lutego
1914 – Zmarł Alphonse Bertillon (ur. 24 kwietnia 1853) – francuski uczony, funkcjonariusz policji. Był twórcą antropometrii kryminalnej, techniki identyfikacyjnej opierającej się na założeniu, że niektóre wymiary ciała ludzkiego (np. wzrost, obwód głowy, długość ręki) są niezmienne od osiągnięcia dojrzałości. Technika ta okazała się jednak mało skuteczna, a przy tym skomplikowana oraz czasochłonna i została wyparta przez daktyloskopię.
1923 – Urodził się Charles Elwood „Chuck” Yeager– generał dywizji United States Air Force. As myśliwski z czasów II wojny światowej, a w późniejszym okresie pilot doświadczalny. Był pierwszym człowiekiem, który przekroczył barierę dźwięku (na samolocie Bell-X-1). Wyróżnił się tym, że jako pierwszy pilot amerykański stał się asem w jeden dzień – zestrzeliwując pięć wrogich maszyn w ciągu jednej misji. Pod koniec wojny miał na swoim koncie 11,5 potwierdzonych zwycięstw, z czego jedno w walce z pierwszym odrzutowym myśliwcem niemieckim Messerschmitt Me 262.
2012 – Z Gujańskiego Centrum Kosmicznego w Gujanie Francuskiej został wystrzelony za pomocą rakiety Vega pierwszy polski sztuczny satelita PW-Sat (został zbudowany przez studentów Politechniki Warszawskiej, członków Studenckiego Koła Astronautycznego działającego na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa i Studenckiego Kola Inżynierii Kosmicznej działającego na Wydziale Elektroniki i Technik Informacyjnych) przy wsparciu Centrum Badań Kosmicznych PAN). PW-Sat został usunięty z katalogu TLE agencji NORAD 28 października 2014 roku po gwałtownym obniżeniu się orbity. Datę tę uznano za zakończenie jego misji.
14 lutego
842 – Ludwik II Niemiecki i Karol II Łysy sprzysięgli się w Strasburgu przeciwko swojemu bratu Lotarowi. Tekst przysięgi jest najstarszym zachowanym dokumentem w językach francuskim i niemieckim.
1819 – Urodził się Christopher Latham Sholes (zm. 17 lutego 1890) − amerykański dziennikarz i wynalazca, jeden z twórców maszyny do pisania. Sholes sprzedał swój patent w 1873 roku za 12 000 dolarów firmie Remington Arms Company. To on również stworzył układ klawiszy na maszynie do pisania, znany jako QWERTY, który obecnie używany jest w klawiaturze komputerowej. Ten układ klawiszy powstał, by zapobiegać sytuacji, gdy przy szybkim pisaniu dwa ramiona z czcionkami zachodziły na siebie,
1946 – Na Uniwersytecie Pensylwanii został zaprezentowany komputer ENIAC, zbudowany w latach 1943-45 przez Johna P. Eckerta i Johna W. Mauchly’ego. Przez wiele lat był uważany za pierwszą programowaną maszynę matematyczną, co nie było prawdą: pierwszeństwo należy się angielskim komputerom Colossus, które w dodatku były produkowane seryjnie i mają ogromne zasługi wojenne w łamaniu hitlerowskich szyfrów. Ich istnienie było przez ćwierć wieku ściśle przestrzeganą tajemnicą wojskową Wielkiej Brytanii.
15 lutego
399 p.n.e. – Grecki filozof Sokrates został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano przez podanie do wypicia trucizny. Mało zdolny poeta Meletos oskarżał go o niewyznawanie bogów, których uznaje państwo, i wyznawanie bogów, których nie uznaje państwo oraz psucie młodzieży. Sokrates obok Platona i Arystotelesa jest uważany za największego filozofa starożytności. Dlatego wcześniejsza filozofia nazywana jest przedsokratejską.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
