22.02.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

23 lutego

1455 – Umowna data publikacji pierwszej drukowanej książki – Biblii Gutenberga.

1893 – Rudolf Diesel, niemiecki konstruktor (1858-1913) opatentował silnik wysokoprężny. Pierwszy w pełni udany silnik wysokoprężny zbudował w roku 1897. Pierwsze statki motorowe, napędzane silnikiem Diesla, zbudowano w 1903. W 1908 powstał pierwszy silnik o niewielkich rozmiarach, nadający się do stosowania w ciężarówkach i lokomotywach spalinowych. W 1936 już po śmierci Diesla wprowadzono do produkcji pierwszy samochód osobowy z silnikiem wysokoprężnym (Mercedes-Benz 260D).

2007 – W porcie lotniczym w amerykańskim Phoenix zastosowano po raz pierwszy skaner do prześwietlania odzieży pasażerów za pomocą promieniowania RTG.

24 lutego

1582 – Papież Grzegorz XIII wydał bullę Inter gravissimas wprowadzającą kalendarz gregoriański. Wprowadzono poprawkę w naliczaniu lat przestępnych, mającą na celu zapobieżenie opóźnieniu się kalendarza względem roku zwrotnikowego. Zniwelowano także część różnicy, narosłej od wprowadzenia kalendarza juliańskiego. Kalendarz juliański spóźnia się o 1 dzień na 128 lat, natomiast opóźnienie kalendarza gregoriańskiego wynosi 1 dzień na 3322 lata. Kalendarz został wprowadzony natychmiast (15 października) jedynie w Hiszpanii, Portugalii, Polsce, i prawie całych Włoszech. Ostatnim europejskim krajem, który przeszedł z kalendarza juliańskiego na gregoriański, jest Grecja w 1923 r.

1955 – Urodził się Steven Paul Jobs (zm. 5 października 2011) – współzałożyciel (wspólnie ze Stevem Wozniakiem, 1976), prezes i przewodniczący rady nadzorczej Apple Inc. Pierwszym komputerem ich produkcji był Apple I, sprzedawany za 666,66 USD. W 1977 r. zbudowali Apple II, który odniósł sukces na rynku komputerów domowych. Dzięki Apple II przedsiębiorstwo Apple stało się jednym z najważniejszych. Jego ojciec był rdzennym Syryjczykiem. On sam wkrótce po urodzeniu został adoptowany przez Paula i Clarę Jobsów z Mountain View w Kalifornii.

2001 – Zmarł Claude Elwood Shannon (ur. 30 kwietnia 1916) – amerykański matematyk i inżynier, profesor Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jeden z twórców teorii informacji. Jako jeden z pierwszych pojął ważność kodu binarnego i już jako młody człowiek twierdził, że ciągami zer i jedynek da się opisać tekst, obraz i dźwięk. Pracował także nad sztuczną inteligencją, rozwijając koncepcje maszyn Turinga, czego efektem było m.in. stworzenie w 1956 r. komputera szachowego MANIAC 1. Dla czystej zabawy skonstruował maszynę o nazwie THROBAC-I, która liczyła, wykorzystując rzymski zapis liczb.

25 lutego

1723 – Zmarł Christopher Wren (ur. 20 października 1632) – uczony (matematyk i astronom) i architekt angielski, zasłynął dzięki wkładowi w odbudowę Londynu po wielkim pożarze z 1666 r. Wren jest szczególnie znany jako architekt katedry świętego Pawła w Londynie, jednej z nielicznych katedr zbudowanych w Anglii po okresie średniowiecza. Odgrywał ważną rolę w powstaniu instytucji, która przyjmie później nazwę Royal Society.

1896 – Urodziła się Ida Eva Noddack z d. Tacke (zm. 24 września 1978) – chemiczka niemiecka. Przypisuje się jej wraz z przyszłym mężem otrzymanie w 1925 pierwszych atomów technetu, jednakże odkrycia nie uznano z powodu kontrowersji. Odkryła wówczas także, również wraz z mężem, pierwiastek ren.

1956 – Nikita Chruszczow podczas XX Zjazdu KPZR wygłosił tajny referat O kulcie jednostki i jego następstwach, w którym ujawnił zbrodnie stalinizmu. Jeśli ktoś myśli, że to wydarzenie nie ma związku z nauką, kulturą i – ogólnie – cywilizacją – myli się. Miało wpływ na całe nasze życie.

26 lutego

1842 – Urodził się Camille Flammarion (zm. 3 czerwca 1925) – astronom francuski. Zajmował się badaniami Księżyca, Marsa, gwiazd podwójnych, komet oraz atmosfery. Był też wybitnym popularyzatorem astronomii, autorem licznych popularnych książek o Wszechświecie i możliwości istnienia cywilizacji pozaziemskich. Jego dzieło Astronomie populaire z 1880 stanowi klasyczną pozycję w literaturze popularnonaukowej.

1915 – I wojna światowa: po raz pierwszy w historii wykorzystano w boju miotacze ognia (niemiecki 3. pułk zwiadowczy gwardii w Malancourt na froncie zachodnim).

1949 – Boeing B-50 Superfortress (zwany „Lucky Lady II”) rozpoczął pierwszy w historii lotnictwa udany przelot dookoła świata bez międzylądowania, który trwał 94 godziny.

27 lutego

1904 – Urodził się Julij Borisowicz Chariton (zm. 18 grudnia 1996) – radziecki fizyk jądrowy, kierownik naukowy ośrodka badań atomowych na poligonie Arzamas-16 oraz główny konstruktor radzieckich bomb atomowych i termojądrowych. W latach 1926-1928 był stażystą w Laboratorium Cavendisha (Cambridge, Anglia) pod kierunkiem dwóch noblistów: Ernesta Rutherforda i Jamesa Chadwicka; otrzymał tam doktorat. W 1949 roku tuż przed próbnym wybuchem radzieckiej bomby jądrowej Józef Stalin na spotkaniu zapytał Charitona, czy zamiast jednej bomby z posiadanego materiału rozszczepialnego da się zbudować kilka mniejszych. Chariton odpowiedział stanowczo i odważnie „niet”.

1940 – Dwa wydarzenia godne uwagi: amerykański pilot Richard Byrd odkrył Wyspę Thurstona (początkowo uznano ją za półwysep, a dopiero w 1960 odkryto, że jest wyspą) na Antarktydzie; tegoż dnia odkryto (Martin Kamen i Sam Ruben) izotop promieniotwórczy węgla – węgiel-14.

1989 – Zmarł Konrad Lorenz (ur. 7 listopada) – austriacki zoolog i ornitolog, twórca nowoczesnej etologii (nauki o zachowaniu zwierząt), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1973 roku. W 1963 opublikował swoją najbardziej znaną książkę Das sogenannte Böse (Tak zwane zło). W ostatnich latach życia Lorenz wspierał austriacką Partię Zielonych, stając się jej symbolem. Był jednym z najbardziej prominentnych obrońców środowiska naturalnego. Niestety, ten wielki uczony ma w biografii pewien incydent faszystowski: w 1938 roku złożył wniosek o przyjęcie do NSDAP, zaś w 1941 roku wstąpił do armii niemieckiej. Z tych powodów w roku 2015 uniwersytet w Salzburgu odebrał mu doktorat honorowy. W okresie 1944 (według autobiografii Lorenza w latach 1942) –1948 był rosyjskim jeńcem wojennym.

28 lutego

1893 – Edward G. Acheson (1856-1931), amerykański inżynier i chemik, opatentował pierwszą metodę otrzymywania karborundu, tj. węglika krzemu. Karborund występuje w naturze jako niezwykle rzadki minerał moissanit. Główną zaletą węgliku krzemu jest jego twardość, której wartość wynosi według skali Mohsa 9,5. Inną jego zaletą jest bardzo wysoka odporność termiczna. Jest to jednak materiał kruchy. Bywa stosowany do pokrywania powierzchni ciernych pracujących w wysokich temperaturach, na przykład powierzchni bocznych cylindrów silników, a także jako osłony termiczne w pojazdach kosmicznych.

1901 – Urodził się Linus Carl Pauling (zm. 19 sierpnia 1994) – amerykański fizyk i chemik, aktywny również w wielu innych dziedzinach nauki oraz w polityce, dotychczas jedyny dwukrotny laureat indywidualnej Nagrody Nobla: w dziedzinie chemii (1954) i pokojowej (1962). Jest uważany za największego chemika XX wieku. Po prostu nie da się opisać ogromu jego osiągnięć. Był jednym z najaktywniejszych obrońców pokoju i przeciwników broni jądrowej. Był też gorącym zwolennikiem antynowotworowej aktywności witaminy C, co do dziś budzi kontrowersje (choć większość uczonych uważa, że w tym wypadku Pauling nie miał racji).

1953 – Zmarł Eleazar Lipa Sukenik (ur. 12 sierpnia 1889 w Białymstoku) – izraelski archeolog. Był pierwszym archeologiem zatrudnionym na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie. W 1938 roku doprowadził do utworzenia tam Wydziału Archeologii. Do jego największych odkryć należą: synagoga w Bet Alfa, Hamat Gader i trzeci mur obronny Jerozolimy (z czasów trzeciej Świątyni Jerozolimskiej). Zainicjował gromadzenie kolekcji zabytków judaistycznych. Do końca życia pracował nad słynnymi rękopisami z Qumran. W 1948 roku opublikował pierwszy artykuł łączący zwoje ze społecznością Esseńczyków. Jego publikacje stały się podstawą późniejszych interpretacji na temat ich pochodzenia.

1 marca

1642 – W Padwie niemiecki anatom Johann Georg Wirsung podczas sekcji zwłok straconego mordercy Zuane Viaro della Badia, odkrył i opisał przewód trzustkowy.

1808 – Dekretem Napoleona wprowadzona została heraldyka napoleońska. Celem było powołanie do życia nowej warstwy szlacheckiej (stare tytuły unieważniono). Wprowadzono rangi i tytuły: kawaler, baron, hrabia, prince i duc. Ciekawostka: tytuły otrzymało 73 Polaków, w tym Colonna-Walewski (nieślubny syn Napoleona), Krasiński, Pac, Potocki, Zajączek – hrabiowskie. Odznaczeni Legią Honorową otrzymywali szlachectwo „z automatu”.

1954 – Na atolu Bikini Amerykanie przeprowadzili test z bombą wodorową o sile odpowiadającej 1000 bomb zrzuconych na Hiroszimę.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.