01.03.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
2 marca
1791 – We Francji bracia Chappe rozpoczęli eksperymenty z przesyłaniem wiadomości przy użyciu semaforowego telegrafu optycznego. Pamiętacie, jaką rolę telegraf ten odgrywa w dziejach hrabiego Monte Christo pióra Aleksandra Dumasa?
1840 – Zmarł Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers (ur. 11 października 1758) – niemiecki astronom, lekarz i fizyk, z wykształcenia inżynier. W 1779 opracował nową metodę liczenia orbit komet. Odkrył dwie planetoidy i sześć komet. Sformułował słynny paradoks: dlaczego w nocy niebo jest ciemne, skoro patrząc w każdym kierunku, patrzę na jakąś gwiazdę? Wbrew pozorom, wyjaśnienie nie jest jednoznaczne ani proste. Może się wiązać z ekspansją Wszechświata wskutek Wielkiego Wybuchu, a może materia (według Mandelbrota) nie jest rozłożona w przestrzeni jednorodnie, a fraktalnie?
1969 – Dokonano oblotu brytyjsko-francuskiego pasażerskiego samolotu naddźwiękowego Concorde.
3 marca
1845 – Urodził się Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor (zm. 6 stycznia 1918), genialny niemiecki matematyk, twórca Teorii Mnogości. Odkrył m.in., że zbiory nieskończone mogą być różnej „wielkości” – w szczególności odkrył pojęcie przeliczalności i dowiódł, że zbiór liczb naturalnych nie jest równoliczny ze zbiorem liczb rzeczywistych. Jak wielu wybitnych uczonych, początkowo zetknął się z ostrą krytyką swoich koncepcji. Obecnie jednak jego wyniki są nie tylko w pełni akceptowane, ale uznawane za przełomowe w historii matematyki.
1923 – Ukazało się pierwsze wydanie legendarnego największego amerykańskiego tygodnika „Time”. Został on założony przez Britona Haddena i Henry’ego Luce. Jego pierwsi redaktorzy naczelni traktowali po części pracę w redakcji jako zabawę, przez co „Time” do dziś jest krytykowany za zbyt swobodne podejście do poważnych tematów. Ma cztery wersje (poza podstawową): europejską (Londyn), azjatycką (Hongkong), kanadyjską (Toronto) i australijską. Corocznie – od 1927 roku – wybiera „Człowieka roku”; pierwszym był Charles Lindbergh. W 1982 roku tytuł przyznano… komputerowi. Człowiekiem ubiegłego stulecia wybrano Alberta Einsteina.
1955 – W programie muzycznym Louisiana Hayride po raz pierwszy na antenie telewizyjnej wystąpił Elvis Presley (1935-1977). Narodziła się mega gwiazda popkultury, „Król”.
4 marca
1832 – Zmarł Jean-François Champollion (ur. 23 grudnia 1790) – francuski językoznawca, archeolog, egiptolog i poliglota. Uznawany za twórcę nowoczesnej egiptologii.
1904 – Urodził się George Gamow (zm. 19 sierpnia 1968) – amerykański fizyk jądrowy i kosmolog pochodzenia rosyjskiego. Gamow był świetnym popularyzatorem nauki, autorem cyklu książek o Panu Tompkinsie, w żartobliwy sposób przedstawiających m.in. teorię względności. Niżej podpisany zaczytywał się jego książkami.
1954 – Joseph Murray i John Merrill dokonali w Bostonie pierwszego udanego zabiegu przeszczepienia nerki (od brata bliźniaka pacjenta).
5 marca
1512 – Urodził się Gerard Merkator, właśc. Gerhard Kremer (łac. Gerardus Mercator, zm. 2 grudnia 1594) – flamandzki matematyk i geograf, prekursor współczesnej kartografii. Autor odwzorowania walcowego wiernokątnego, znanego jako odwzorowanie Merkatora. Merkator to zlatynizowana forma jego nazwiska, która oznacza kupca. W latach 1585–1595 wydał zbiór map w formie księgi, wykorzystując jako pierwszy określenie atlas.
1872 – Amerykanin George Westinghouse (1846-1914) uzyskał patent na kolejowy hamulec pneumatyczny. Jako współwłaściciel Western Union Company pomógł Nikoli Tesli zbudować pierwszą elektrownię prądu przemiennego i linię przesyłową, która zasiliła oparte na świetlówkach oświetlenie wszystkich stacji kolejowych Western Union na północnym wschodzie USA. W 1911 został wyróżniony Medalem Edisona za Wybitne osiągnięcia w wynalazkach i rozwoju systemów i urządzeń prądu przemiennego.
1946– W przemówieniu w Fulton w stanie Missouri Winston Churchill po raz pierwszy użył określenia „żelazna kurtyna”, określającego linię podziału Europy na blok wschodni i zachodni. Przemówienie to przyjmuje się za początek zimnej wojny. Na świecie zapanowało coś w rodzaju średniowiecza. W nauce i kulturze również.
6 marca
1665 – W Londynie ukazało się pierwsze wydanie istniejącego do dzisiaj czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society”. Jest to najstarsze wciąż wydawane na świecie anglojęzyczne czasopismo naukowe. Starsze jest od niego tylko francuskie Journal des sçavans. Użycie słowa Philosophical w tytule pochodzi od wyrażenia Filozofia natury, co w dzisiejszym znaczeniu oznacza słowo nauka.
1869 – Dmitrij Mendelejew zaprezentował układ okresowy pierwiastków chemicznych. Wszystkie znane wówczas pierwiastki zestawił w tabelę, szeregując je według mas atomowych i zauważył, że właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo, a odstępstwa od tych prawidłowości można wyjaśnić istnieniem nieznanych jeszcze pierwiastków (były to skand, gal i german).
1980 – Pisarka Marguerite Yourcenar (właśc. Marguerite de Crayencour , 1903-1987) jako pierwsza kobieta została wybrana do Akademii Francuskiej. Jej pierwsza powieść Alexis została opublikowana w 1929. Należała do grona najbardziej poważanych twórców piszących w języku francuskim, opublikowała wiele powieści oraz trzy tomy wspomnień. W 1983 została wyróżniona prestiżową Nagrodą Erazma z Rotterdamu. Była lesbijką.
7 marca
321 – Cesarz rzymski Konstantyn I Wielki wydał edykt, ustanawiający niedzielę („dies Solis”) dniem wolnym od pracy w urzędach, rzemiośle i handlu, natomiast niezakazujący pracy w rolnictwie. Zarządzenie zmieniało długość tygodnia (do tej chwili obowiązywał tydzień 8-dniowy, tzw. nundinae) i sankcjonowało przyjęty w chrześcijaństwie zwyczaj święcenia pierwszego dnia tygodnia (niedzieli).
1765 – Urodził się Joseph Nicéphore Niépce (zm. 5 lipca) – francuski fizyk i wynalazca. Jeden z wynalazców fotografii (a dokładniej techniki dagerotypii), którą opracował wspólnie z Louisem Jacques’em Daguerrem. Wynalazek dagerotypu został ogłoszony przez Daguerre’a już po śmierci Niépce’a, w 1839 roku, który uważany jest za datę wynalezienia fotografii, mimo iż Niépce wykonał pierwsze trwałe zdjęcie kilkanaście lat wcześniej.
1916 – W Monachium założono przedsiębiorstwo motoryzacyjne BMW. Koncern BMW jako swoich założycieli podaje dwie osoby: Gustava Otto i Karla Rappa, którzy w Monachium na początku XX wieku niezależnie od siebie rozpoczęli działalność gospodarczą w dziedzinie lotnictwa. 1 października 1928 roku BMW przejęło Fahrzeugfabrik Eisenach A.G. (Fabryka Samochodów Eisenach), producenta małych samochodów Dixi i przez to BMW awansowało do rangi producenta samochodów. W 1932 roku wyprodukowano pierwsze „prawdziwe” BMW o nazwie BMW 3/20 PS AM1
8 marca
1862 – Wojna secesyjna w Ameryce: rozpoczęła się bitwa w zatoce Hampton Roads, gdzie pierwszy raz w historii doszło do starcia okrętów pancernych. Południe zbudowało okręt CSS „Virginia” (w licznych publikacjach, wraz z propagandą Unii, nazywany jest jednak niepoprawnie „Merrimack”). Północ reprezentował budowany pospiesznie w odpowiedzi USS „Monitor”. Bitwa przyniosła taktyczne zwycięstwo konfederatów, ale oba okręty ocalały. 10 maja CSS „Virginia”, nie mogąc być wyewakuowana w górę rzeki James z powodu zbyt dużego zanurzenia, została wysadzona w powietrze. USS „Monitor” zatonął w sztormie 31 grudnia 1862.
1910 – W Kopenhadze, podczas II Międzynarodowego Zjazdu Kobiet Socjalistek, ogłoszono dzień 8 marca Międzynarodowym Dniem Kobiet. Pierwszy dzień kobiet obchodzony był jednak 28 lutego 1909, ustanowiony przez Socjalistyczną Partię Ameryki po zamieszkach i strajkach w Nowym Jorku. Za pierwowzór Dnia Kobiet przyjąć można obchodzone w starożytnym Rzymie Matronalia.
1983 – Rozpoczęto sprzedaż komputera osobistego IBM PC/XT. PC/XT był początkowo dostarczany z 128 kB pamięci RAM, potem 256 kB, 512 kB, a w końcu zawierały maksymalną dla tego typu wielkość 640 kB. Był on też fabrycznie wyposażony w stacje dyskietek 5,25″, a później w dyski twarde o pojemności początkowo 10 MB, a od 1985 roku – 20 MB Seagate ST-225. Prawdę mówiąc, od tego komputera zaczęła się nowa epoka…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
