22.03.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

23 marca

1752 – Ukazało się pierwsze wydanie najstarszej kanadyjskiej gazety „Halifax Gazette”. Wydawcą był John Bushell.

1882 – Urodziła się Amalie Emmy Noether (zm. 14 kwietnia 1935) – niemiecka matematyczka i fizyczka, znana głównie dzięki osiągnięciom w teorii pierścieni i rozwinięciu nowej gałęzi matematyki – algebry abstrakcyjnej. Bywa opisywana jako „najważniejsza kobieta w historii matematyki”. Albert Einstein pisał o niej: „Panna Noether stale służy mi radą przy opracowywaniu moich projektów i […] to w istocie dzięki niej stałem się osobą kompetentną w tej dziedzinie”. W 1907 roku doktoryzowała się na Uniwersytecie w Erlangen. Ze względu na płeć nie mogła występować w roli profesora przez wiele lat. W latach 1922–1933 była profesorem Uniwersytetu w Getyndze, skąd została usunięta przez nazistów z powodu żydowskiego pochodzenia. Uczyła studentów nielegalnie, potajemnie przyjmując ich we własnym mieszkaniu.

1911 – Po raz pierwszy wykonano (w Royal Albert Hall) The March of the Women – słynny hymn ruchu sufrażystek w Wielkiej Brytanii. Utwór został skomponowany przez Ethel Smyth. Utwór bazuje na ludowej pieśni z Abruzji, tekst napisała Cicely Hamilton.

24 marca

1882 – Robert Koch (niemiecki uczony, lekarz i bakteriolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1905 r. za badania nad gruźlicą) ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii prątka odpowiedzialnego za gruźlicę.

1896 – Aleksandr Popow (rosyjski fizyk i wynalazca, jeden z pionierów radia) nawiązał łączność radiową i przekazał znaki telegraficzne na odległość ponad 250 m. Sam Popow za wynalazcę radia się nie uważał. Jego prace były wcześniejsze od prac Marconiego, ale późniejsze od prac Tesli i Lodge’a. W latach od 1899 do 1901 przeprowadzono we Flocie Czarnomorskiej pod kierownictwem Popowa bardzo udane próby łączności pomiędzy okrętami wojennymi.

1989 – Amerykański tankowiec MT Exxon Valdez spowodował gigantyczną katastrofę ekologiczną. Po wejściu na skały w Zatoce Księcia Williama do wód zatoki dostało się od 11 do 35 milionów galonów surowej ropy naftowej, w wyniku czego skażonych zostało ok. 1900 km linii brzegowej Alaski oraz zginęło około 5 tysięcy wydr morskich i 250 tysięcy mew. Po katastrofie statek odholowano do San Diego i wyremontowano. Został zezłomowany w 2012 roku mimo protestów ekologów, którzy podnosili, że do budowy statku użyto wysoce trujące i niebezpieczne polichlorowane bifenyle i azbest.

25 marca

1857 – Francuz Édouard-Léon Scott de Martinville opatentował fonautograf, pierwsze urządzenie służące do zapisu dźwięku. Zapisywało ono wizualnie dźwięk, ale nie mogło go odtwarzać. Nagrane przez fonautograf dźwięki zostały odtworzone w 2008 roku technikami komputerowymi.

1914 – Urodził się Norman Ernest Borlaug (zm. 12 września 2009) amerykański uczony pochodzenia norweskiego, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Był agronomem i hodowcą, zajmującym się doskonaleniem roślin hodowlanych. Wyhodował odporne na choroby i bardzo plenne odmiany pszenicy o krótkiej słomie (tzw. odmiany półkarłowe), dzięki którym zapoczątkował tzw. zieloną rewolucję w wielu krajach Trzeciego Świata. Szacuje się, że prace Borlauga bezpośrednio przyczyniły się do ocalenia ponad miliarda ludzi przed śmiercią głodową.

1958 – Zmarł Paul Rivet (ur. 7 maja 1876), francuski etnolog, założyciel i od 1937 roku dyrektor Musée de l’Homme. Jest twórcą teorii pacyficznej migracji ludów, które zasiedliły Amerykę Południową. W uzasadnieniu posłużył się wieloma zestawami zbieżności kulturowych, a nawet dowodami z zakresu parazytologii. Żeglarską migrację datował na okres od I w. p.n.e. do V w. n.e.

26 marca

1791 – We Francji przyjęto pierwszą definicję metra, jako długość równa jednej dziesięciomilionowej długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano platynoirydowy wzorzec metra. W trakcie powtórnych pomiarów stwierdzono różnice między wzorcem a definicją, która obowiązywała do 1989 roku. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża. Obecnie obowiązuje dość trudna w sformułowaniu dla laika definicja, wiążąca miarę długości ze zjawiskami atomowymi.

1973 – Urodził się Larry Page, amerykański programista. Syn profesora Stanowego Uniwersytetu w Michigan Carla Page’a. Podczas studiów na Uniwersytecie Stanforda poznał Sergeya Brina i wspólnie stworzyli – opartą na własnym algorytmie PageRank – wyszukiwarkę Google, która zrewolucjonizowała ten segment rynku usług internetowych. Jest jednym z najbogatszych ludzi na świecie.

1995 – Zniesiono kontrolę na wewnętrznych granicach obszaru Schengen. Dla wielu dopiero to oznaczało jedność Europy. Stronami układu jest obecnie 26 państw (22 państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein). Kontrola na granicach wewnętrznych może być tymczasowo przywracana w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego.

27 marca

1910 – Urodził się John Robinson Pierce, inżynier amerykański, uważany za ojca telekomunikacji satelitarnej (zm. 2 kwietnia 2002). Brał udział w konstruowaniu satelity Telstar 1, który został wyniesiony na orbitę w 1962 roku. Współpracował przy budowie pierwszego satelity telekomunikacyjnego ECHO. Interesował się też wykorzystaniem elektroniki w akustyce i muzyce. Opisał skalę muzyczną, którą na jego cześć nazwano skalą Bohlena-Pierce’a.. Tworzył też opowiadania fantastyczno-naukowe, publikując je pod pseudonimem J. J. Coupling.

1914 – Belgijski chirurg Albert Hustin dokonał pierwszej udanej niebezpośredniej (nie od dawcy do biorcy, ale z zasobnika) transfuzji krwi.

1998 – W USA została dopuszczona do handlu Viagra. Po tabletce antykoncepcyjnej jest to drugi specyfik o ogromnym wpływie na życie i zachowania seksualne człowieka. Viagra została opatentowana w 1993 roku przez przedsiębiorstwo Pfizer.

28 marca

1689 – Filozof i polityk Kazimierz Łyszczyński (m.in. wielokrotnie był wybierany posłem na sejm z województwa brzeskiego) został skazany na karę śmierci za ateizm. Wyrok wykonano dwa dni później przed południem na Rynku Starego Miasta w Warszawie, gdzie kat – po uprzednich okrutnych torturach – ściął Łyszczyńskiemu głowę. Jest autorem traktatu De non existentia Dei („O nieistnieniu Boga”). Jest patronem polskich ateistów.

1842 – Odbył się pierwszy koncert Filharmoników Wiedeńskich (Wiener Philharmoniker) – najważniejszej orkiestry w Austrii i jednej spośród bardziej znaczących na świecie. Siedzibą orkiestry jest Musikverein, a jej członkowie są dobierani spośród zespołu Opery Wiedeńskiej.

1935 – Premiera filmu propagandowego Triumf woli, nakręconego przez Leni Riefenstahl w 1934 roku podczas zjazdu NSDAP w Norymberdze. Do dziś jest to modelowy wytwór filmowej propagandy politycznej. Wrednej, bo wrednej, ale technicznie bezbłędnej. Otrzymał mi.in. Złoty Medal i Wielka Nagrodę Francuską (Wielką Nagrodę Paryskiej Wystawy Światowej) – 1937.

29 marca

1871 – Otwarto Royal Albert Hall w Londynie. Jest to sala koncertowa, poświęcona mężowi królowej Wiktorii, księciu Albertowi. Mieści się w dzielnicy South Kensington w centralnym Londynie. Jest to także miejsce, gdzie znajdują się największe w Wielkiej Brytanii organy. Sala ma kształt owalny i mieści 8 tysięcy ludzi, choć teoretycznie może pomieścić więcej (uniemożliwiają to względy bezpieczeństwa). Autorami projektu budowli są inżynierowie budownictwa: kapitan Francis Fowke i generał Henry Y.D. Scott z korpusu Królewskich Inżynierów (Royal Engineers).

1886 – Austriak Wilhelm Steinitz (1836-1900) został pierwszym mistrzem świata w szachach. Był nim do 1894 roku. W tym czasie obronił tytuł w czterech oficjalnych meczach. W 1883 roku Steinitz zamieszkał w Nowym Jorku, w 1888 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo.

1983 – W USA wszedł do handlu pierwszy laptop. Był to Grid Compass Computer 1109. W roku 1979 zaprojektował go William Moggridge dla Grid Systems Corporation. Komputer ten był używany w programie NASA dotyczącym promów kosmicznych. Nie był zgodny ze standardem IBM PC, dlatego nie odniósł sukcesu.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.