Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

25 maja

1206 – Król Anglii Jan bez Ziemi wydał pierwszy w dziejach list kaperski (upoważnienie dawane kapitanom okrętów morskich przez rządy państw do ścigania, zatapiania bądź konfiskowania statków nieprzyjacielskich. Taki list zapewniał osobom trudniącym się tym specyficznym rodzajem piractwa ochronę prawną – np. prawo do zawieszenia na statku bandery mocodawcy – a także prawo do zachowania większości zysków). List otrzymał .Francuz Eustachy Buskes, zwany Mnichem Eustachym.

*Efekt Dopplera: źródło fal porusza się w lewo; długość fali jest mniejsza po lewej, a większa po prawej od źródła*

1842 – Austriacki fizyk Christian Andreas Doppler zaprezentował w Pradze swoją pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich, w której opisał zjawisko, nazwane później efektem Dopplera.

1895 – Irlandzki wybitny poeta, prozaik, dramatopisarz i filolog klasyczny Oscar Wilde został skazany na dwa lata ciężkich robót za homoseksualizm (w rzeczywistości był biseksualistą, miał żonę i dwoje dzieci). W 1990 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zaaprobowało uznanie homoseksualizmu za normalną właściwość pewnej grupy ludzi. W 2004 roku na pamiątkę tego wydarzenia 17 maja ustanowiono Międzynarodowym Dniem Przeciw Homofobii. W licznych państwach m.in. w Strefie Gazy, 2 prowincjach Indonezji (Aceh i Sumatrze Południowej) i na Wyspach Cooka kontakty homoseksualne są nadal karalne, w tym w kilku – śmiercią. Ktoś powiedział, że nie ma dobrej definicji barbarzyństwa?

26 maja

1667 – Urodził się Abraham de Moivre (zm. 27 listopada 1754) – francuski matematyk, najbardziej znany z odkrycia wzoru de Moivre’a, który ukazał się w jego dziele Miscellanea analytica (chodzi o wzór na n-tą potęgę liczby zespolonej zapisanej w postaci trygonometrycznej).

Ilustracja — *Takie samochody Porsche 919 Hybrid wygrywały 24h Le Mans w latach 2015, 2016 i 2017*

1923 – We Francji odbył się pierwszy wyścig samochodowy 24h Le Mans (wyścig samochodowy i motocyklowy, w których zadaniem zawodników jest przejechanie jak największej liczby okrążeń w ciągu dokładnie jednej doby. W zawodach startują drużyny trzyosobowe).

1986 – Wspólnota Europejska przyjęła flagę Unii Europejskiej. Na fladze przedstawiony jest okrąg złożony z dwunastu złotych gwiazd pięcioramiennych na lazurowym tle. Autorem koncepcji flagi jest Arsène Heitz, zaś szczegółowy układ, proporcje i kolory zostały opracowane przez Paula M.G. Lévy’ego.

27 maja

1679 – W Anglii wydano ustawę Habeas Corpus Act, która zakazywała organom państwa aresztowania obywatela bez zgody sądu. I pomyśleć, że nadal istnieją państwa, które się do tego nie stosują – i, co gorsza, ludzie, którzy nie rozumieją, że to jedno z podstawowych praw człowieka…

Obraz zawierający tekst, osobaOpis wygenerowany automatycznie — *Francis Beaufort*

1774 – Urodził się Francis Beaufort (zm. 17 grudnia 1857) – irlandzki fizyk i meteorolog, admirał. Jego imieniem została nazwana znana skala siły wiatru (opracowana przez niego w roku 1806) oraz morze w pobliżu Alaski. Skala została zestandaryzowana dopiero w 1932 r. i od tego czasu zaczęła wchodzić do użytku w meteorologii.

1981 – Film Człowiek z żelaza w reżyserii Andrzeja Wajdy zdobył Złotą Palmę na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes.

28 maja

585 p.n.e. – W czasie bitwy nad rzeką Halys pomiędzy Alyattesem z Lidii a królem Medów Kyaksaresem nastąpiło przewidziane przez Talesa z Miletu całkowite zaćmienie Słońca, które skłoniło obie strony do zawarcia pokoju. Nauka niestety nie zawsze łagodzi obyczaje…

1742 – W Londynie otwarto pierwszy na świecie kryty basen pływacki.

Stanley Prusiner w 2007 — *Stanley Ben Prusiner w roku 2007*

1942 – Urodził się Stanley Ben Prusiner, amerykański biochemik i neurobiolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w roku 1997 za odkrycie prionów – rodzaju białkowych samopowielających się infekcyjnych czynników chorobotwórczych. W kwietniu 1982 opublikował artykuł w Science używając po raz pierwszy terminu prion. Od 1988 roku profesor neurologii i biochemii na University of California, San Francisco.

29 maja

1500 – Płynący do Indii portugalski żeglarz, konkwistador i odkrywca Bartolomeu Dias utonął, gdy jego okręt uległ zniszczeniu podczas burzy w pobliżu odkrytego wcześniej przez siebie Przylądka Dobrej Nadziei.

1901 – W Dreźnie odbyła się premiera opery Manru, jedynej w dorobku Ignacego Jana Paderewskiego. Pod jego bezpośrednim wpływem prezydent Woodrow Wilson umieścił w swoim ultimatum uzależniającym podpisanie przez Stany Zjednoczone Traktatu Wersalskiego 13. punkt domagający się zgody stron traktatu na rezurekcję Polski – dzięki któremu w traktacie zapisano utworzenie niepodległego państwa polskiego.

1919 – Obserwacja przesunięcia położenia gwiazd podczas zaćmienia Słońca potwierdziła teorię względności Alberta Einsteina.

30 maja

1908 – Urodził się Hannes Olof Gösta Alfvén (zm. 2 kwietnia 1995) – szwedzki fizyk i astrofizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1970 za badania w zakresie magnetohydrodynamiki i ich zastosowanie do fizyki plazmy. M.in. wykazał, że szybki ruch wirowy młodego Słońca mógł przez pola magnetyczne przenieść się na otaczający go obłok gazowy, z którego uformowały się planety. Powiązał burze słoneczne z powstawaniem zórz polarnych.

1959 – Pierwszy eksperymentalny poduszkowiec, SR.N1 odbył pierwszą podróż w Cowes na Isle of Wight. Został zaprojektowany przez Sir Christophera Cockerella. 25 lipca 1959 prototyp poduszkowca przekroczył kanał La Manche.

Obraz zawierający podłożeOpis wygenerowany automatycznie — Cień Surveyora podczas lądowania na Księżycu

1966 – Została wystrzelona amerykańska sonda księżycowa Surveyor 1, której celem było wykonanie pierwszego miękkiego lądowania na powierzchni Księżyca oraz wykonanie pomiarów na jego powierzchni. Próbnik zakończył swą misję dnia 14 lipca 1966 roku, wykonując do tego czasu m.in. 11 237 doskonałej jakości zdjęć.

31 maja

1578 – Przez przypadek zostały odkryte w Rzymie słynne katakumby przy Via Salaria, jednak pierwsze systematyczne badania nad podziemnymi cmentarzami podjęto dopiero kilkadziesiąt lat później. Najważniejszym nowożytnym badaczem rzymskich katakumb był Antonio Bossio (ok. 1575-1576 – 1629). Jego monumentalne dzieło, Roma sotteranea ukazało się trzy lata po jego śmierci (1632). Niestety, ubocznym skutkiem publikacji były grabieżcze eksploracje katakumb, w wyniku których wiele bezcennych fresków i rzeźb uległo bezpowrotnemu zniszczeniu.

Grafika bez ustawionego tekstu alternatywnego: Ahaswer, Haman i Estera — Ahaswer, Haman i Estera – obraz Rembrandta, znajdujący się w Muzeum im. Puszkina

1912 – Otwarto Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie. To największe muzeum sztuki europejskiej w Moskwie, mieszczące się w czterech budynkach. Ekspozycja nie ma żadnego związku z postacią słynnego rosyjskiego poety Aleksandra Puszkina. Początkowo nosiło imię cara Aleksandra III.

1952 – Zakończono przekopywanie Kanału Wołga-Don. Powiadają, że kanał zbudowali głównie anegdotczicy, czyli opowiadacze antyustrojowych dowcipów, skazani na podstawie artykułu 58 obowiązującego wówczas Kodeksu Karnego ZSRR. Nie publikuje się informacji o liczbie zmarłych robotników w czasie budowy kanału. W czasie trwania budowy przemieszczono 150 milionów m sześć. ziemi i ułożono 3 miliony m sześć. mieszanki betonowej.

Odczytań: 334