23.08.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
24 sierpnia
79 – Wybuch Wezuwiusza zniszczył Pompeje i Herkulanum. To chyba najsłynniejsza katastrofa ekologiczna starożytności.
1456 – Zakończono pierwszy druk Biblii Gutenberga. Biblia Gutenberga (in. Biblia Czterdziestodwuwierszowa) – pierwsze wydawnictwo dziełowe w Europie wykonane za pomocą druku (przy użyciu czcionki ruchomej). Jest kompletnym wydaniem Pisma Świętego. Łaciński tekst Wulgaty, tj. tłumaczenie św. Hieronima ze Strydonu, wydrukowany jest w wąskim układzie dwułamowym, 42-wierszowym, stąd druga nazwa. Biblia wydrukowana została prawdopodobnie w ok. 200 egzemplarzach – 165 na papierze i 35 na pergaminie. Dla kultury i nauki data niewątpliwie ważniejsza od dat związanych z Kolumbem i odkryciem Ameryki. Zaczęła się epoka druku, czyli nowoczesność.
1936 – W III Rzeszy wprowadzono powszechną, dwuletnią służbę wojskową oraz zakaz wykonywania zawodów prawniczych przez kobiety. Uważajcie na państwa, w których czegokolwiek zakazuje się kobietom, a dozwala mężczyznom: prawdopodobieństwo odrodzenia faszyzmu jest tam niebezpiecznie wysokie.
25 sierpnia
1609 – Galileusz zademonstrował Wenecjanom swój pierwszy teleskop. Od razu było widać, że to niebezpieczny wykształciuch i wywrotowiec: Panu Bogu chciał w lufcik zaglądać? Nic dziwnego, że sprawa skończyła się procesem.
1910 – Urodził się Arnold Neustadter (zm. 17 kwietnia 1976), amerykański wynalazca i przemysłowiec, twórca popularnego niegdyś w biurach systemu obrotowej kartoteki biurkowe Rolodex.
2009 – Po ponad stu latach Amerykanin Charles Burnett III poprawił w bazie lotniczej Edwards na pojeździe Inspiration rekord prędkości dla pojazdu napędzanego parą (243 km/h).
26 sierpnia
1789 – Rewolucja francuska: została ogłoszona Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela. Wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów oświecenia (Jean-Jacques Rousseau, Monteskiusz, Denis Diderot, John Locke). W 1791 r. potępiona w papieskim liście pasterskim, w roku 2003 została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata. Deklaracja stanowiła tryumf filozofii oświecenia i jej przedstawicieli, których poglądy znalazły w niej odzwierciedlenie. Była również daleko posuniętym osiągnięciem z dziedziny praw człowieka, dającym im konstytucyjną gwarancję.
1906 – Urodził się w Białymstoku Albert Bruce Sabin (zm. 3 marca 1993 w Waszyngtonie) – polsko-amerykański lekarz, wynalazca szczepionki przeciwko wirusowi polio. 24 kwietnia 1960 jako pierwszy na świecie zastosował szczepionkę, która całkowicie unicestwiała wirusa polio powodującego chorobę Heinego-Medina. Szczepienia na ogromną skalę przeprowadził na terenie ZSRR za zgodą Nikity Chruszczowa. Wyrazami uznania było przyznanie Sabinowi 40 doktoratów honoris causa przez uczelnie na całym świecie, a także wiele innych wyróżnień i nagród. W 1965 został uhonorowany przyznaniem nagrody Laskera w dziedzinie badań klinicznych.
1991 – Linus Torvalds (fiński programista) opublikował na grupie dyskusyjnej comp.os.minix informację o powstaniu nowego systemu operacyjnego dla komputerów Linux. Laikom wiele to nie mówi. Ale jak kto ma w kieszeni smartfon z Androidem na pokładzie, to właśnie tego systemu używa. Z czasem Linux stał się rozległym, złożonym projektem, w którym na zasadach dobrowolności udziela się wiele osób. Obecnie Linus Torvalds przede wszystkim nadzoruje jego rozwój. Mieszka w Portland w stanie Oregon (Stany Zjednoczone), z żoną Tove (byłą mistrzynią Finlandii w karate) i trzema córkami.
27 sierpnia
1783 – Jacques Charles wypuścił w Paryżu pierwszy balon napełniony wodorem.
1859 – Edwin L. Drake i William A. Smith w Titusville w Pensylwanii wydobyli po raz pierwszy ropę naftową przy użyciu odwiertu. Do tego czasu ropę pozyskiwano z naturalnych wycieków.
1939 – Dokonano oblotu pierwszego samolotu z napędem turboodrzutowym – niemieckiego He-178. W porównaniu do eksploatowanych wówczas samolotów z napędem silnikami tłokowymi prototyp He 178 wykazywał znaczny wzrost prędkości maksymalnej. Jednak urzędnicy z ministerstwa lotnictwa Rzeszy (Reichsluftfahrtministerium RLM) nie wykazali zainteresowania ani nową koncepcją samolotu, ani dalszym rozwojem projektu. Głupota urzędników spowodowała w historii cywilizacji wiele nieszczęść, ale czasami i dobro nie do przecenienia.
28 sierpnia
1565 – Pedro Menéndez de Avilés założył St. Augustine na Florydzie, obecnie najstarsze istniejące miasto w Stanach Zjednoczonych. Przez 235 lat była to polityczna i militarna stolica hiszpańskiej prowincji Floryda. W 1819 Hiszpania zrzekła się kolonii i oddała ją Stanom Zjednoczonym za pięć milionów dolarów. Znajduje się tu najstarsza w Ameryce szkoła.
1845 – Ukazało się pierwsze wydanie miesięcznika popularnonaukowego „Scientific American”. Obecnie wydawany jest w 18 wersjach językowych – w tym polskiej, jako Świat Nauki – w łącznym nakładzie przekraczającym milion egzemplarzy. Scientific American został założony przez Rufusa Portera, początkowo jako jednostronicowa ulotka. Jego głównym celem w pierwszych latach było informowanie o pracach Amerykańskiego Biura Patentowego. W roku 1986 Scientific został wykupiony za 52,6 miliona dolarów przez niemiecki koncern wydawniczy Holtzbrinka, którego własnością pozostaje do dziś. A myśleliście, że to pismo amerykańskie? Dziś… w dobie globalnego kapitału?
1903 – Założono Harley-Davidson Motor Company. Harley to dziś nie tylko przedsiębiorstwo i nie tylko światowa marka. To obiekt kultu i styl życia. Inna sprawa, że nie wszyscy za tym kultem przepadają; konserwatyści raczej nie.
29 sierpnia
1642 – Urodził się John Locke (zm. 28 października 1704), angielski filozof, lekarz, polityk i ekonomista. Twórca klasycznej postaci empiryzmu i (tego okropnego…) liberalizmu. W ekonomii stworzył teorię wartości pieniądza, która stała się początkiem kierunku ekonomicznego zwanego monetaryzmem. Teoria Locke’a była później rozwijana przez wielu innych politologów. Bezpośrednim następcami Locke’a w tym łańcuchu byli David Hume, Adam Smith, a w czasach nowoczesnych nawiązywał do niego John Stuart Mill.
1893 – Amerykański patent nr 504 038 otrzymał niejaki Whitcomb L. Judson na zamek błyskawiczny, zwany „zip”. Początkowo był używany wyłącznie w butach.
1949 – ZSRR przeprowadził na poligonie w Semipałatyńsku pierwszą udaną próbę bomby atomowej (RDS-1). Konstrukcja RDS-1 była wierną kopią amerykańskiej konstrukcji ładunku o kryptonimie Gadget, który eksplodował 16 lipca 1945, użytego następnie w bombie Fat Man, zrzuconej na Nagasaki 9 sierpnia 1945. Eksplozja nastąpiła na szczycie 30-metrowej wieży, ustawionej na poligonie pod Semipałatyńskiem w Kazachstanie. Masa ładunku wynosiła około 4 ton. Według oficjalnych informacji radzieckich siła eksplozji sięgnęła 22 kiloton.
30 sierpnia
1546 – W kalwińskiej Genewie ukazał się dekret zabraniający nadawania dzieciom imion innych niż biblijne. Miewają ludziska głupie pomysły i dziś…
1873 – Austriacy Julius von Payer i Karl Weyprecht odkryli archipelag Ziemia Franciszka Józefa na Morzu Barentsa. Administracyjnie należy dziś do obwodu archangielskiego Rosji. Archipelag nie ma stałych mieszkańców. Czasowo przebywają na nim naukowcy, wojskowi i pracownicy straży granicznej. W skład archipelagu wchodzą 192 wyspy, których łączna powierzchnia wynosi 16 134 km². Wśród nich osiem wysp ma powierzchnię ponad 500 km².
1901 – Hubert Cecil Booth otrzymał brytyjski patent na odkurzacz w formie urządzenia napędzanego silnikiem spalinowym i umieszczonego na ramie wozu konnego, z którego wyprowadzano długie rury, którymi przez okna odkurzano budynki. Nie przyjęło się to jakoś…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
