01.11.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

2 listopada

1920 – W Pittsburghu w stanie Pensylwania rozpoczęła nadawanie pierwsza na świecie publiczna stacja radiowa.

1947 – Odbył się jedyny lot amerykańskiej łodzi latającej Hughes H-4 Hercules („Świerkowej Gęsi”; w istocie użyto głównie drewna brzozowego), największego w historii samolotu o konstrukcji drewnianej. Projektantem był oryginał i milioner Howard Hughes. Pilotowana osobiście przez niego maszyna wzniosła się na wysokość 20 m i z prędkością 130 km/h pokonała dystans 1,6 km. Oblot nie przekonał jednak oponentów. „Świerkowa Gęś” już nigdy nie wystartowała, chociaż była utrzymywana w stanie zdolnym do lotu aż do śmierci Hughesa w 1976 roku. Od 1993 roku znajduje się w muzeum lotnictwa w McMinnville, w stanie Oregon, gdzie stała się jedną z głównych atrakcji.

1988 – Pierwsza w historii wielka infekcja przez wirusa komputerowego (tzw. robaka Morrisa), stworzonego przez amerykańskiego informatyka Roberta Tappana Morrisa. Celem było jedynie wykazanie, że robak może przenosić się z komputera na komputer i tym samym uświadomienie administratorom słabości ich systemów. Realizowane to było dzięki wykorzystywaniu kilku błędów w systemach oraz znajdowaniu prostych do odgadnięcia haseł użytkowników. W około 2 godzin od uruchomienia programu przez Morrisa na większość zainfekowanych maszyn nie mogli się dostać nawet administratorzy. Skutku nie przynosiło powtórne uruchamianie serwerów, ponieważ robak zbyt szybko je infekował. W 12 godzin od infekcji pierwszego serwera informatycy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i z Massachusetts Institute of Technology odkryli sposób na poradzenie sobie z problemem. Dopiero 10 listopada udało się przywrócić sieci normalne funkcjonowanie. Infekcji poddało się ponad 6 tys. komputerów (ok. 10% całego ówczesnego Internetu), łączne straty oszacowano na 10 do 100 mln dolarów. Robert Morris przyznał się do napisania robaka i w efekcie został skazany na 3 lata obserwacji sądowej, 400 godzin prac społecznych i grzywnę w wysokości 10 tys. dolarów amerykańskich.

3 listopada

1793 – Abolicjonistka, feministka i dramatopisarka Olimpia de Gouges została zgilotynowana na Placu Rewolucji w Paryżu. Olimpia uważała, że jest nieślubną córką Jean-Jacques’a Lefranca, markiza Pompignan, ale markiz nigdy nie uznał jej za swe dziecko. To wpłynęło na dalsze życie Olimpii i spowodowało, że podjęła walkę o uznanie praw dzieci nieślubnych. W 1791 ogłosiła Deklarację Praw Kobiety i Obywatelki, w której domagała się między innymi przyznania kobietom prawa do edukacji i rozporządzania własnością prywatną. Była przeciwniczką Robespierre’a, a dyktatorzy na ogół nie lubią pyskatych intelektualistek. Nie tylko w tamtych czasach.

1906 – W trakcie posiedzenia Towarzystwa Neuropsychiatrii Południowo-Zachodnich Niemiec Tybindze niemiecki psychiatra i neuropatolog Alois Alzheimer przedstawił przypadek nieznanej do tej pory choroby kory mózgowej, nazywanej od 1967 roku chorobą Alzheimera. O czym to ja miałem państwu w związku z tym coś jeszcze napisać?

1957 – W ZSRR wystrzelono sztucznego satelitę Sputnik 2 z psem Łajką na pokładzie. Pierwsza żywa istota w Kosmosie. W każdym razie w naszej części. Łajka miała zostać automatycznie uśpiona po 10 dniach, ale przeżyła ledwie kilka godzin lotu.

4 listopada

Pierwszy numer „Nature”

1869 – W Londynie ukazał się pierwszy numer czasopisma „Nature”. Opublikowanie dziś na jego łamach artykułu jest czymś w rodzaju naukowej nobilitacji. Pismo ukazuje się jako ilustrowany tygodnik. Redakcja stosuje zasadę, że teksty powinny być zrozumiałe dla laików, ale nie mogą być nadmiernie upraszczane, tak jak w innych wydawnictwach popularnonaukowych. Prace zgłaszane do publikacji są poddawane ocenie niezależnych recenzentów. Od lat „Nature” ma jeden z najwyższych wskaźników impact factor (czyli: wskaźnik cytowań, wynosi ok. 38) spośród wszystkich czasopism naukowych wydawanych na świecie.

1911 – Paryski dziennik „Le Journal” opublikował artykuł o romansie Marii Skłodowskiej-Curie i fizyka Paula Langevina, co wywołało nagonkę na uczoną, oskarżaną o „rozbijanie zdrowej francuskiej rodziny”. Jedna z obrzydliwszych afer dziennikarskich.

1970 – Samolot pasażerski Concorde po raz pierwszy przekroczył dwukrotną prędkość dźwięku. Wydawało się, że lotnictwo pasażerskie pójdzie właśnie drogą budowy samolotów naddźwiękowych. Tymczasem ostatni lot Concorde’a odbył się 26 listopada 2003 roku. Rozwiązanie okazało się ekonomicznie przedwczesne.

5 listopada

1929 – Niemiecki lekarz Werner Forßmann poinformował w czasopiśmie medycznym o przeprowadzonym na sobie pierwszym zabiegu cewnikowania serca.

1965 – W wyniku katastrofy amerykańskiego samolotu przenoszącego A-4 u wybrzeży Japonii zagubiono bombę termojądrową B43. Bomby tej nie udało się nigdy odnaleźć. Produkcję bomby B43 zakończono w 1970 roku po wyprodukowaniu około 1000 sztuk. Została wycofana z uzbrojenia w latach 90. XX wieku. Jej wybuch był równoważny eksplozji 1 megatony trotylu. Dla porównania – bomba, zrzucona na Hiroszimę, miała moc wybuch 15 kiloton TNT.

2013 – Rozpoczęła się pierwsza indyjska misja międzyplanetarna Mars Orbiter Mission. Sonda została umieszczona na orbicie wokółziemskiej przez indyjską rakietę nośną PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle) wystrzeloną z kosmodromu w Sriharikota. Manewr wejścia na orbitę zakończył się sukcesem i sonda rozpoczęła badania Czerwonej Planety. Statek, który miał działać jedynie przez pół roku i być demonstracją możliwości wysłania i operowania przez Indie sondą kosmiczną wokół innej planety, przekroczył wynikami badań i trwałością wszelkie oczekiwania. Indie stały się pierwszym krajem, któremu udała się za pierwszym razem misja do Marsa. Sonda ta jest też najtańszą misją międzyplanetarną w historii.

6 listopada

1869 – W New Brunswick w stanie New Jersey rozegrano pierwszy mecz futbolu amerykańskiego. Nigdy nie zrozumiem zasad tej gry – ani tego, czym się jej kibice pasjonują. Nie jest to europejska piłka nożna ani rugby; tyle wiem. Reszta – czarna magia. Ale coś, czym interesują się miliony – musi być ciekawe. Zapewne.

1880 – Francuski lekarz Charles Laveran (1845-1922) odkrył, że przyczyną malarii jest przenoszony przez komary pierwotniak zarodziec. Po raz pierwszy udowodniono, że pierwotniak jest przyczyną choroby u człowieka. Początkowo jego publikacje spotkały się z nieufnością, spodziewano się bowiem, że choroba ma etiologię bakteryjną. W 1907 roku dostał Nobla.

1975 – W Londynie odbył się pierwszy koncert grupy Sex Pistols. Zespół jest uważany za inicjatora ruchu punk i muzyki punkrockowej w Wielkiej Brytanii, a w następstwie rozwoju muzyki alternatywnej.

7 listopada

1665 – Ukazało się pierwsze wydanie najstarszego brytyjskiego dziennika “London Gazette”. Nazywała się wtedy “Oxford Gazette”. Gazeta jest oficjalnym dziennikiem w Wielkiej Brytanii, publikującym wszelkie ogłoszenia królewskie i rządowe, m.in. nominacje i przyznane odznaczenia. Od 2005 “London Gazette” jest wydawana codziennie, z wyjątkiem sobót, niedziel i dni wolnych od pracy.

1801 – W Paryżu włoski fizyk i wynalazca Alessandro Volta zademonstrował francuskim akademikom i Napoleonowi Bonapartemu działanie swego ogniwa elektrycznego. Miał sporo innych osiągnięć. W 1774 skonstruował elektrofor, umożliwiający elektryzowanie ciał. W 1776 odkrył metan. Eksperymentował z zapalaniem gazów w zamkniętej przestrzeni przy użyciu iskry elektrycznej. W roku 1781 skonstruował elektroskop, umożliwiający pomiary elektryczności. W 1782 skonstruował kondensator. W 1800 skonstruował ogniwo Volty poprzez zanurzenie płytek miedzi i cynku w wodnym roztworze kwasu siarkowego. Zafascynowany cesarz uczynił go hrabią, senatorem Królestwa Włoch, odznaczył specjalnym medalem i wyznaczył bardzo wysoką stałą pensję. Prócz tego Volta otrzymał także Legię Honorową. Mówiąc nawiasem, jeśli idzie o stosunek do uczonych, to Napoleon wyróżnia się spośród polityków bardzo wyraźnie.

1957 – W fabryce w Zwickau (NRD) z linii produkcyjnej zjechał pierwszy Trabant. Samochód zdobył w Polsce ogromną popularność; pieszczotliwie nazywano go mydelniczką. Mam do niego osobisty sentyment; nieźle się tym jeździło…

8 listopada

1602 – Na Uniwersytecie Oksfordzkim otwarto tzw. Bibliotekę Bodlejańską. Jej księgozbiór, wraz z wchodzącymi w jej skład innymi bibliotekami, liczy dziś ponad jedenaście milionów książek, zajmujących biblioteczne półki o łącznej długości 180 km. W Wielkiej Brytanii pod względem wielkości księgozbioru Biblioteka Bodlejańska ustępuje jedynie Bibliotece Brytyjskiej. Biblioteka Bodlejańska od 1610 otrzymuje egzemplarz każdej książki opublikowanej w Wielkiej Brytanii.

1887 – Amerykański przemysłowiec i wynalazca Emil Berliner (urodzony w Niemczech 1851, zm. 1929) opatentował gramofon – urządzenie do nagrywania i odtwarzania dźwięku. Walec wynalezionego wcześniej fonografu przez Thomasa Edisona zastąpił okrągłymi płytami. W roku 1898 – założył wraz ze swoim bratem, Josephem, przedsiębiorstwo Deutsche Grammophon – pierwszą na świecie wytwórnię zajmującą się wyłącznie tłoczeniem płyt.

1950 – Wojna koreańska: w pierwszym w historii pojedynku między myśliwcami odrzutowymi chiński MiG-15 zestrzelił amerykańskiego Lockheeda F-80. Pewno założylibyście się, że było odwrotnie?

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.