22.11.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
23 listopada
1889 – W Palais Royal Saloon w San Francisco zainstalowaną pierwszą w dziejach szafę grającą, wykorzystującą oczywiście nie gramofon i płyty, ale fonograf Edisona. Maszyna nazywała się Nickel-in-the-Slot i w ciągu mniej niż pół roku zarobiła dla właściciela z górą 1000 ówczesnych dolarów. Jeden dolar z 1889 roku to 3704 dolarów dzisiejszych, więc sporo…
1924 – Urodził się Colin M. Turnbull (zm. 28 lipca 1994), sławny angielski etnograf i antropolog. Znawca Afryki, jej problemów socjalnych i cywilizacyjnych. Badał plemiona Pigmejów w Zairze oraz Ików w Ugandzie. Był pionierem w badaniach nad etnomuzykologią.
1976 – Francuski nurek Jacques Mayol jako pierwszy zszedł na głębokość poniżej 100 metrów bez aparatu oddechowego.
24 listopada
1642 – Holenderski żeglarz Abel Tasman odkrył Ziemię van Diemena (późniejszą Tasmanię). Jest to wyspa u południowo-wschodnich wybrzeży kontynentu australijskiego, a zarazem najmniejszy stan Australii. Powierzchnia wyspy to 68 401 km², liczba ludności 478 400.
1859 – Do brytyjskich księgarń trafiło dzieło życia Karola Darwina O powstawaniu gatunków. Do dziś znaczna liczba ludzi uważa, że to niemożliwe, by człowiek powstał w wyniku ewolucji (nawiasem mówiąc, teoria ewolucji nie twierdzi, że człowiek pochodzi od małpy, ale że ludzie i małpy mieli wspólnego przodka; to tak na wszelki wypadek…)
1904 – Amerykanin Benjamin Leroy Holt skonstruował pierwszy pojazd o napędzie gąsienicowym. W 1916 roku powstały na bazie tego wynalazku pierwsze czołgi.
25 listopada
1735 – Na Kremlu moskiewskim został odlany Car Kołokoł, największy dzwon na świecie. Waży 202 tony, ma średnicę 6,6 m i wysokość (z uchami) 6,14 m. Nigdy nie zadzwonił.
1885 – Utworzono pierwszy kanadyjski Park Narodowy Banff, położony w południowo-zachodniej części prowincji Alberta. Jest to drugi park narodowy w Ameryce Północnej (po Yellowstone z 1872 r.) i trzeci historycznie park narodowy na świecie (po Yellowstone i Royal NP w Australii z 1879 r.).
1915 – Albert Einstein sformułował ogólną teorię względności (została opublikowana w następnym roku). Jest to teoria grawitacji, wiążąca siłę ciążenia z lokalną geometrią czasoprzestrzeni. Uogólnia (nie: unieważnia!) teorię grawitacji Newtona.
26 listopada
1942 – Premiera melodramatu Casablanca w reżyserii Michaela Curtiza. W głównych rolach wystąpili Humphrey Bogart oraz Ingrid Bergman. Ciekawostka: wysoki wzrost Bergman sprawiał pewne problemy. Była około 5 cm wyższa niż Bogart, więc musiał on (z polecenia reżysera) stać na podwyższeniu albo siedzieć na poduszkach we wspólnych scenach. Na uroczystości rozdania Oscarów w 1944 roku film zdobył trzy nagrody: najlepszy scenariusz adaptowany, najlepsza reżyseria i najlepszy film. Casablanca jest notowana na liście 100 najlepszych filmów wszech czasów, zajmując obecnie czwarte miejsce. Ciekawostka 2: w 2008 była dziewiąta!
1965 – Na orbicie okołoziemskiej umieszczono pierwszego francuskiego sztucznego satelitę Astérix.
2003 – Odbył się ostatni lot Concorde’a. To już 19 lat, jak nie latają pasażerskie naddżwiękowce…
27 listopada
1826 – Angielski aptekarz John Walker wynalazł zapałki rozpalane poprzez potarcie o draskę.
1895 – Alfred Nobel ufundował nagrodę swojego imienia.
1971 – Lądownik radzieckiej sondy Mars 2 jako pierwszy ziemski aparat dotknął powierzchni Marsa. Z powodu twardego lądowania uległ uszkodzeniu i nie przekazał żadnych danych. Z powodu sporej liczby nieudanych misji, przyrównywano niegdyś przestrzeń w pobliżu Marsa do Trójkąta Bermudzkiego. Mimo to Mars jest najlepiej poznaną (poza Ziemią) planetą Układu Słonecznego.
28 listopada
1414 – Podczas soboru w Konstancji został aresztowany pod zarzutem herezji czeski duchowny i bohater narodowy Jan Hus. Źle się to dla niego skończyło: 6 lipca następnego roku katolicy puścili go z dymem. To był niegdyś ich ulubiony sposób kończenia dyskusji teologicznych.
1919 – Nancy Astor jako pierwsza kobieta została wybrana do brytyjskiej Izby Gmin (właściwie pierwszą wybraną była Constance Markiewicz, która jednak jako irlandzka nacjonalistka odmówiła złożenia przysięgi poselskiej). Urodziła się w Ameryce. Przyjechała do Wielkiej Brytanii jako młoda kobieta po rozwodzie z pierwszym mężem. Powtórnie wyszła za mąż za bogatego polityka i magnata prasowego Williama Waldorfa Astora.
1933 – Amerykański fizyk i konstruktor Robert J. Van de Graaff zakończył budowę generatora własnego projektu, który był w stanie wytworzyć napięcie 7 000 000 V. Prawdziwa fabryka piorunów; widziałem to w działaniu, robi wrażenie.
29 listopada
1781 – Załoga płynącego na Jamajkę brytyjskiego statku niewolniczego Zong wyrzuciła za burtę 133 Afrykanów w celu uzyskania odszkodowania za niewolników „zaginionych na morzu”. Różne rzeczy ma na sumieniu „cywilizacja białego człowieka”.
1814 – W Londynie po raz pierwszy na świecie rozpoczęto drukowanie dziennika „The Times” na cylindrycznej maszynie konstrukcji Friedricha Koeniga. Zaczęła się nowa epoka w dziejach prasy.
1951 – Na poligonie w Nevadzie przeprowadzono pierwszą amerykańską podziemną próbę jądrową. Operacja miała kryptonim „Uncle”, bomba miała moc 1,2 kilotony. Odpalono ją 17 m pod ziemią.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
