29.11.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
30 listopada
1829 – Otwarto Pierwszy Kanał Wellandzki omijający wodospad Niagara (po pięciu latach budowy). Był to pierwszy z serii pięciu wielkich projektów budowlanych, wynikiem których były kanały łączące jezioro Ontario i jezioro Erie. Prace trwały od roku 1824 do 1829 i od 1831 do 1833.
1911 – Prezydent Meksyku Francisco Madero jako pierwsza głowa państwa na świecie odbył lot samolotem. Ale w ogóle to nie miał szczęścia w życiu ani w prezydenturze: pierwsi przeciw jego rządom zbuntowali się chłopi, niektóre jego reformy i posunięcia nie podobały się także w kręgach wojskowych. 18 lutego 1913 został obalony przez Victoriano Huertę, cztery dni później zamordowano go na rozkaz prezydenta-uzurpatora. Polityka bywa niebezpieczna dla życia, tylko mało który polityk bierze to pod uwagę…
1954 – W miejscowości Sylacauga w amerykańskim stanie Alabama 31-letnia Ann Hodges została trafiona meteorytem. Jest to jedyny udokumentowany przypadek podobnego zdarzenia.
1 grudnia
1607 – Wykonano pierwszy wyrok śmierci w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej. Radny George Kendall z pierwszej stałej osady kolonistów angielskich Jamestown został rozstrzelany za szpiegostwo na rzecz Hiszpanii.
1783 – Jacques Alexandre Charles i Nicolas Robert odbyli drugi w historii wolny lot balonem i zarazem pierwszy przy użyciu balonu wypełnionego wodorem. Zdaje się, że nie wiedzieli czym naprawdę ryzykują: wodór łatwo wybucha i pali się. A Charles to wielki francuski fizyk, który sformułował słynne prawo Charles’a oraz pierwszą wersję prawa Gay-Lussaca. Nie przytoczę ich, bo wszyscy uczyliśmy się tego w szkole. Że co, nie pamiętają państwo? A to przepraszam, proszę zajrzeć do Wikipedii.
1903 – Premiera pierwszego w historii westernu Napad na ekspres w reżyserii Edwina Portera; właśnie na podstawie tego filmu powstał ten gatunek filmowy. W tym filmie wystąpił pierwszy kaskader w historii kina Frank Hanaway, który był dawnym kawalerzystą armii USA. Nie był to długi film: 12 minut. Do obejrzenia tutaj.
2 grudnia
1763 – W Newport w stanie Rhode Island otwarto pierwszą synagogę na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych.
1934 – Dzień po zabójstwie pierwszego sekretarza komitetu leningradzkiego i członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego WKP(b) Siergieja Kirowa, w ZSRR został ogłoszony dekret o terrorze, przewidujący tryb przyspieszony w sprawach o „akty terrorystyczne”, ich przygotowanie, podżeganie i pomocnictwo. Jednocześnie wyroki śmierci na skazanych w tych sprawach miały być wykonywane bezzwłocznie. Tak usankcjonowano terror… państwowy.
1942 – Włoski fizyk Enrico Fermi (1901-1954) uruchomił w Chicago pierwszy reaktor jądrowy. W ostatnich latach życia był wraz ze Stanisławem Ulamem inicjatorem pierwszych doświadczeń komputerowych. Noblista 1938. Przeniósł się w tymże roku do USA, bowiem jego żona miała „niewłaściwe pochodzenie”.
3 grudnia
1591 – 101 piwowarów z Hamburga podpisało pierwsze na świecie ubezpieczenie majątkowe. Poszkodowany w ewentualnym pożarze miał otrzymać od pozostałych sygnatariuszy po 10 talarów.
1740 – Papież Benedykt XIV ogłosił pierwszą w historii encyklikę Ubi primum. Encyklika to orędzie, pismo napisane przez papieża, skierowane do biskupów i do wiernych. Tematy poruszane w encyklikach odnoszą się do spraw doktrynalnych i organizacyjnych o charakterze ogólnokościelnym. Pewno Państwo – jak ja – myśleli, że papieże tak od zawsze? A tu – figa.
1896 – Herman Hollerith założył Tabulating Machine Company (obecnie – od 1924 roku – IBM) z kapitałem początkowym 100 tysięcy USD. Przedsiębiorstwo wprowadziło na rynek 1000 akcji o nominale 100 USD każda; Hollerith zachował dla siebie 502 akcje. W 1911 roku sprzedał przedsiębiorstwo (do tego czasu wyprodukowało ono setki maszyn liczących). Moim zdaniem, Hollerith zainaugurował tym samym Erę Cyfrową w przemyśle i biznesie, choć wtedy nikt nie miał o tym pojęcia. Hollerith uzyskał łącznie w ciągu swego życia 38 patentów i osiągnął liczący się osobisty sukces finansowy. Nigdy jednak nie zainwestował w IBM ani jednego dolara.
4 grudnia
1154 – Kardynał Nicholas Breakspeare jako jedyny w historii Anglik został wybrany na papieża i przyjął imię Hadrian IV. A większość ludzi myśli, że pierwszym nie-Włochem był Wojtyła…
1639 – Wystąpił pierwszy przewidziany i obserwowany tranzyt Wenus (zjawisko astronomiczne polegające na tym, że planeta Wenus znajduje się pomiędzy Ziemią a Słońcem i jest widoczna na tle tarczy słonecznej). Zjawisko przewidział zaledwie kilka tygodni wcześniej młody angielski astronom-amator, Jeremiah Horrocks. On też je obserwował.
1872 – Załoga brytyjskiego brygu Dei Gratia dostrzegła dryfujący amerykański statek Mary Celeste, jak się okazało bez załogi, która zaginęła bez śladu. Losy statku i załogi to jedna z najgłośniejszych nierozwiązanych tragedii morskich. Jest dość prawdopodobne, że załoga poczuła zapach transportowanego na statku w dużej ilości alkoholu i w obawie przed wybuchem w pośpiechu się ewakuowała; ale w takim razie – dlaczego nie brakowało żadnej szalupy ratunkowej? Intrygujące.
5 grudnia
1484 – Papież Innocenty VIII wydał potępiającą czary bullę Summis desiderantes affectibus. Pamiętajcie, czarownice i czarodziejki: nie wolno tego robić!
1766 – W Londynie został założony dom aukcyjny Christie’s. Christie’s była spółką publiczną, obecną na londyńskiej giełdzie od 1973 do 1999 roku, kiedy to przejął ją Francuz François Pinault. Obecnie Christie’s jest największym domem aukcyjnym na świecie pod względem przychodów, wyprzedza odwiecznego rywala – Sotheby’s.
1933 – Ratyfikacja 21. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych uchyliła 18. poprawkę, znosząc tym samym prohibicję. Skończyła się klasyczna epoka gangsterska; ale gangi pozostały…
6 grudnia
1768 – Ukazała się Encyklopedia Britannica (angielskojęzyczna encyklopedia powszechna wydana po raz pierwszy w latach 1768–1771 w Edynburgu przez Colina Macfarquhara i Williama Smellie’a, a od 1901 wydawana w Stanach Zjednoczonych). Od 2012 wydawana tylko w wersji online. Pod względem wiarygodności wyprzedza Wikipedię o lata świetlne.
1877 – Ukazało się pierwsze wydanie dziennika The Washington Post. To największa i najstarsza gazeta codzienna w Stanach Zjednoczonych. Jej założycielem był Stilson Hutchins, dziennikarz i polityk Partii Demokratycznej. Pierwszy numer ukazał się 6 grudnia 1877 roku w nakładzie 10 tysięcy egzemplarzy. Liczył cztery strony i kosztował trzy centy. Dziennik jest jedynym czasopismem na świecie, które posiada własny hymn. Utwór The Washington Post March skomponował w 1889 roku John Phillip Sousa, kompozytor i dyrygent US Marine Band. Gazeta znienawidzona przez prawicę całego świata.
1917 – I wojna światowa: zakończyła się bitwa pod Cambrai, w czasie której po raz pierwszy na szeroką skalę użyto broni pancernej.
7 grudnia
1905 – Austriacki lekarz okulista Eduard Zirm przeprowadził w Ołomuńcu pierwszą udaną operację przeszczepienia rogówki.
1909 – Belgijski i amerykański przemysłowiec i wynalazca Leo Hendrik Baekeland (1863- 1944) opatentował pierwsze tworzywo sztuczne – bakelit. Patent na produkcję bakelitu już dawno wygasł.
1972 – Program Apollo: rozpoczęła się ostatnia załogowa misja księżycowa Apollo 17. Tego samego dnia z pokładu statku wykonano słynne zdjęcie Ziemi, znane jako Blue Marble, najczęściej wykorzystywaną fotografię w dziejach ludzkości
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
