10.01.2023
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
11 stycznia
1910 – Francuska ekspedycja odkryła Wyspę Charcota w Antarktyce. należącą do obszaru roszczeń Chile i Wielkiej Brytanii. Wyspa ma długość ok. 48 km i szerokość ok. 40 km. Jest cała pokryta lodem oprócz najwyższych szczytów.
1927 – Powstała amerykańska Akademia Filmowa, honorowa organizacja zawodowa zajmująca się promowaniem sztuki i wiedzy filmowej. W jej skład wchodzi ponad 6 tysięcy osób związanych zawodowo z filmem. Akademia znana jest na całym świecie przede wszystkim poprzez doroczne uroczystości wręczania Oscarów – Nagród Akademii Filmowej. Przyznaje również Studencką Nagrodę Akademii Filmowej.
1986 – Jerzy Kukuczka i Krzysztof Wielicki dokonali pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Kanczendzanga. Jest to najwyższy punkt Indii, drugi co do wysokości szczyt w Himalajach, trzeci co do wysokości szczyt Ziemi.
12 stycznia
1673 – W Amsterdamie użyto po raz pierwszy wężów strażackich do gaszenia pożaru.
1907 – Urodził się Siergiej Pawłowicz Korolow (nazwisko czasem transkrybowane jako Koroliow lub Korolew, , zm. 14 stycznia 1966) – radziecki inżynier mechanik, konstruktor pocisków balistycznych, rakiet i statków kosmicznych, „ojciec” radzieckiej kosmonautyki. Jego nazwisko było tajemnicą państwową. Znany był tylko jako „główny konstruktor”. Dopiero po śmierci nekrolog w „Prawdzie” ujawnił jego kluczową rolę w programie kosmicznym. Został pochowany z honorami przy Murze Kremlowskim.
2004 – Największy statek pasażerski świata RMS Queen Mary 2 wyruszył w swój dziewiczy rejs. Jest to liniowiec transatlantycki, mierzący 345 m długości, 41 m szerokości i 72 m wysokości. Zbudowany w stoczni we Francji, ma 18 pokładów, w tym 14 pasażerskich. Budowa zajęła 22 miesiące i szacunkowo pochłonęła około 900 mln $. Statek może pomieścić 2695 pasażerów. Na statku pracuje 1253 członków załogi. Pasażerowie mają do dyspozycji teatr i kino na tysiąc widzów, największą pływającą bibliotekę, sześć restauracji (nie licząc barów i kawiarni), jedyne na świecie pływające planetarium oraz dyskotekę i kasyno.
13 stycznia
1898 – Francuski pisarz Émile Zola opublikował słynny list J’Accuse…! (Oskarżam!) w sprawie afery Dreyfusa. Przypomnijmy, że kpt. Dreyfus był francuskim Żydem, niesłusznie oskarżonym o zdradę na rzecz Prus i osadzonym na Wyspie Diabelskiej. Po latach został uniewinniony. Jego sprawa jest jedną z najsłynniejszych afer antysemickich XIX w.
1923 – Niedaleko Hawany w wyniku przymusowego wodowania łodzi latającej Aeromarine 75 należącej do Aeromarine West Indies Airways zginęły 4 osoby. Były to pierwsze ofiary śmiertelne w historii amerykańskich linii lotniczych.
2004 – Kodak ogłosił zakończenie produkcji aparatów małoobrazkowych. Pierwszym aparatem małoobrazkowym była Leica skonstruowana przez Oskara Barnacka w 1914 roku. Na dobre zaczęła się era fotografii cyfrowej.
14 stycznia
1897 – Szwajcar Matthias Zurbriggen zdobył Aconcaguę (6961 m n.p.m.) w argentyńskich Andach, najwyższy szczyt półkuli południowej.
1952 – Na antenie amerykańskiej stacji NBC zadebiutował pierwszy na świecie magazyn telewizji śniadaniowej Today. Stanowił wzór dla podobnych produkcji, które wkrótce zaczęły pojawiać się w innych stacjach telewizyjnych. Jest trzecim najdłużej emitowanym amerykańskim programem telewizyjnym. Początkowo ukazywał się jedynie od poniedziałku do piątku. W 1987 rozpoczęto niedzielne emisje (obecnie jedna godzina), a w 1992 – sobotnie (dwie godziny). W 2000 czas emisji w tygodniu roboczym uległ wydłużeniu do trzech godzin. Od 2007 program trwa cztery godziny. Pierwszym prowadzącym (1973–2011, też imponujący czas!) był urodzony w 1926 roku legendarny prezenter Gene Shalit.
2011 – Fizycy z Uniwersytetu Bolońskiego, Andrea Rossi i Sergio Focardi, zaprezentowali pierwszy reaktor do tzw. zimnej fuzji. Zimna fuzja (ang. cold fusion) – nazwa hipotetycznej metody fuzji jąder atomowych, którą dałoby się przeprowadzić w temperaturze znacznie niższej niż dla znanych obecnie reakcji termojądrowych. Jak dotychczas, ich reaktor nie działa. I chyba już nie zacznie. Ale co była sensacja, to była.
15 stycznia
1708 – Niemiec Johann Friedrich Böttger opracował recepturę europejskiej porcelany. Do tego momentu wyłącznie sprowadzano ją z Chin i była oczywiście monstrualnie droga.
1951 – Opublikowano Interlingua-English Dictionary, inicjując życie drugiego co do popularności języka sztucznego interlingua. Dzień 15 stycznia jest obchodzony przez środowisko jako Le die de Interlingua. Interlingua łączy słownictwo typowe dla języków romańskich z prostą, regularną gramatyką, co umożliwia zrozumienie jej przez miliony osób, korzystających zwłaszcza z takich języków jak hiszpański, włoski i rumuński, ale także pozostałych romańskich i w mniejszym stopniu z angielskiego. Według szacunkowych danych IALA, na naukę tego języka wystarczy 15 dni.
1962 – Pod Salonikami w Grecji odkryto Papirus z Derveni, najstarszy znany zachowany tekst literacki w Europie, (datowany na 340 p.n.e.). Jest to fragment traktatu teologicznego, będącego alegorycznym komentarzem do napisanego heksametrem wiersza orfickiego, którego autorem miał być sam Orfeusz. Prawdopodobnie tekst ten powstał w kręgu greckiego filozofa Anaksagorasa w drugiej połowie V wieku p.n.e.
16 stycznia
1581 – Angielski parlament zdelegalizował katolicyzm. W ten sposób Anglia wykonała pierwszy Brexit…
1605 – Została wydana pierwsza część powieści Don Kichot Miguela de Cervantesa. Dziś się już to czyta w całości chyba tylko na uniwersytetach, ale postać Rycerza O Smętnym Obliczu pozostaje ikoną naszej kultury. Walka z wiatrakami też jest nadal modna.
1909 – Wyprawa kierowana przez irlandzkiego podróżnika Ernesta Shackletona jako pierwsza w historii dotarła do południowego bieguna magnetycznego.
17 stycznia
1723 – Ukazała się drukiem pierwsza konstytucja masońska opracowana przez Jamesa Andersona. Masoneria skupiała wówczas przedstawicieli bogatego mieszczaństwa i arystokracji, głoszących moralne doskonalenie człowieka oraz braterstwo ludzi bez względu na pochodzenie, stan społeczny, religię i narodowość. Pierwsi wolnomularze byli urzędnikami i duchownymi, potem byli to królowie i filozofowie, w tym na przykład Monteskiusz, twórca klasycznego trójpodziału władzy.
1934 – Ferdinand Porsche zaprezentował rządowi niemieckiemu projekt Garbusa, inaugurując historię marki Volkswagen.
1966 – W wyniku zderzenia dwóch amerykańskich samolotów wojskowych nad hiszpańską wioską Palomares z bombowca B-52 wypadły 4 nieuzbrojone bomby wodorowe… Brr. Gdyby były uzbrojone, Europa byłaby dziś znacznie mniejsza. I nie jestem pewien, czy miałbym okazję pisać te słowa.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
