Zbigniew Huzar: Dlaczego Rosja jest taka, jaka jest?88 min czytania

5. Wybrane statystyki

Rosja bardzo starannie ukrywa swoje tajemnice, a niekiedy szczególnie ukrywa miejsca, które nie zawierają nic szczególnego. Drobną ilustracją jest fakt, że w czasach ZSRR nie były wydawane ksią­żki telefoniczne. W dużych miastach były natomiast biura, w których można było zapytać o numer telefonu, ale każdy zadający pytanie był odnotowywany. Tajemniczość i podejrzliwość są powszech­ne, a w szczególny sposób traktuje się obcokrajowców, którzy chcieliby spotkać się i porozmawiać z dowolnie wybranymi mieszkańcami. Czasem jest to po prostu niemożliwe, a czasem uzyskuje się ograniczone pozwolenie na odwiedzenie wskazanego miejsca wraz z opiekunem-przewodnikiem. W czasach ZSSR było nawet utajnione istnienie całych miast.

O miejscu Rosji na arenie światowej dużo mówią powszechnie zbierane statystyki, chociaż nie zawsze są one kompletne i wiarygodne.

Tym, czym Rosja chwali się najczęściej są jej siły zbrojne. Spośród wielu rankingów opracowy­wa­nych na podstawie dostępnych danych, ważnym i ciekawym wydaje się ranking dotyczący sił zbroj­nych, czyli militarnej potęgi 142 krajów. Wyniki rankingu opracowane przez firmę Global Firepower są dostępne na internetowym portalu 2022 Military Strength Ranking (globalfirepower.com). Według nich w 2021 roku ranking był następujący (interpretacja podawanej wartość PwrIndx Score jest wyjaśniana w portalu; wyższy PwrIndx – niższa siła zbrojna):

1. USA 0,0453; 2. Rosja 0,0501; 3. Chiny 0,0511; 4. Indie 0,0979; 5. Japonia 0,1195;

6. Korea Płd. 0,1261; 7. Francja 0,1283; 8. W. Brytania 0,1382; 9. Pakistan 0,1572;

10. Brazylia 0,1695; … ; 16. Niemcy 0,2322; … ; 22. Ukraina 0,3266; … ;

24. Polska 0,4179; … ; 41. Czechy 0,6161; … ; 52. Białoruś 0,8124; … ;

85. Litwa 1,7083; … ; 100. Mali 2,3829; … ; 142. Islandia 78,6623

Ranking ten w oczywisty sposób wydaje się sprzeczny z aktualną sytuacją wojny w Ukrainie. Ope­ra­cja specjalna, która miała zakończyć się w ciągu kilku dni opanowaniem Kijowa i obaleniem władz, przerodziła się w wojnę pozycyjną, w której Rosja ponosi ogromne straty w ludziach i sprzęcie. Jak obrazowo stwierdza Wiktor Juszczenko, były prezydent Ukrainy: Rosja już wojnę przegrała, a Ukrai­na jeszcze jej nie wygrała.

Rosja ma ogromne zasoby bogactw naturalnych, dysponuje niemal całą tablicą Mendelejewa. W za­kre­sie paliw kopalnych, według danych z 2010 roku, Rosja z 12,9% udziałem jest na pierwszym miej­scu światowego wydobycia ropy naftowej, druga jest Arabia Saudyjska z 12% i trzecie są USA z 8,7% udziałem; w zakresie wydobycia gazu Rosja była druga z 17,6% udziałem, za USA z 20,1%, i przed Kanadą z 5,4% światowym udziałem.

Nie wszystkie statystyki są dla Rosji tak korzystne jak można by oczekiwać od kraju o tej wielkości i potencjale. Poniżej pokazano wybrane dane, po to, aby zarysować miejsce Rosji w światowej społecz­ności. Wraz z danymi o Rosji pokazano dane o innych krajach, zwłaszcza tych przodujących, oraz, dla porównania, o Ukrainie i o Polsce.

Przedstawione niżej statystyki są dostępne na World Statistics – International statistics (world-statistics.org). Większość danych dotyczy 2020 roku i odnosi się do 215 krajów.

Powierzchnia [mln km²]/miejsce

Rosja 16,4/1; Ukraina 0,569/45; Polska 0,306/70.

Chiny 9,4/2; USA 9,1/3; Kanada 9/4; Brazylia 8/5; Australia 7,7/6; Indie 3/7.

Ludność [mln]/miejsce (ludność przewidywana w 2050 roku)

Rosja 144/9 (130) ; Ukraina 44,1/33 (35,5); Polska 38/39 (32,5).

Chiny 1 400/1; Indie 1 400/2; USA 330/3; Indonezja 274/4; Pakistan 220/5; Brazylia 212/6.

Szczegółowe dane dotyczące ludności są dostępne na portalu: Ludność na świecie. Demografia w 2022 na żywo. (populationof.net)

Produkt krajowy brutto [bln $]/miejsce

Rosja 1483/11, Ukraina 155/53; Polska 594/21

USA 20 936/1; Chiny 14 722/2; Japonia 4 975/3; Niemcy 3 848/4; W. Brytania 2 707/5

Produkt krajowy brutto na osobę [tys. $]/miejsce

Rosja 26/48, Ukraina 12/88; Polska 32/38

Luksemburg 110/1; Singapur 92/2; Irlandia 90/3; Katar 85/4; Szwajcaria 66/5; Norwegia 63/6.

Korupcja [CPI – Corruption Perceptions Index; większy CPI – mniejsza korupcja]/miejsce

Rosja 30/132; Ukraina 33/120; Polska 56/45

Dania 88/1; … Finlandia 85/3; … Niemcy 80/9; … USA 67/26; … Chiny 42/79

Zabójstwa rocznie [na 100 tys.]/miejsce

Rosja 8/19; Polska 0,7/74

El Salvador 52/1;… Brazylia 27/6;… USA 5/28; Indie 3/35;… Kanada 1,7/49; Niemcy 0,9/67

Samobójstwa [na 100 tys.]/miejsce

Rosja 25/9; Ukraina 21/11; Polska 11/53

Lesoto 72/1; … Łotwa 20/15; USA 16/24; … Niemcy 12/43; … Irlandia 9/64

Zarażonych na HIV [na 1000 osób]/miejsce

Rosja ?/?; Ukraina 0,2/45; Polska ?/?

Południowa Afryka 4,6/3; … Kenia 0,72/17; … Brazylia 0,23/43; … Hiszpania 0,08/84

Oczekiwana długość życia w momencie urodzenia

Rosja 73,5/110; Ukraina 71,8/123; Polska 77,9/55

Hongkong 85/1; Japonia 84/2; … Hiszpania 83,5/6; … Dania 81,2/30; … USA 78,8/47

Wskaźnik rozwoju społecznego [HDI]/miejsce

Wskaźnik rozwoju społecznego, WRS, HDI (Human Development Index) – syntetyczny miernik opisujący stopień rozwoju społeczno-ekonomicznego poszczególnych krajów, przyj­muje wartości z zakresu [0, 1], ocenia kraje na trzech płaszczyznach: długie i zdrowe życie, wiedza i dostatni standard życia.

Rosja 0,82/52; Ukraina 0,78/77; Polska 0,88/35

Norwegia 0,96/1;… Niemcy 0,95/6; Wielka Brytania 0,93/13; … USA 0,93/17; Czechy 0,9/27

Kwestią, która nie ma pełnego odzwierciedlenia w statystykach jest pijaństwo. Znana jest statystyka spożycia czystego alkoholu na dorosłą osobę, ale można ją traktować tylko jako dolne oszacowanie faktycznego spożycia, gdyż statystyka nie uwzględnia alkoholu wytwarzanego domowymi sposobami.

Spożycie [litry na osobę]/miejsce

Rosja 11,7/25; Ukraina 8/60; Polska 11,2/17

Seszele 20/1; … Czechy 14/3; … Niemcy 12,9/6; Białoruś 11,5/20; Wielka Brytania 11,5/21

Alkoholizm obok epidemii AIDS i fatalnego stanu opieki zdrowotnej powodują, że śmiertelność w Rosji była w latach 2005-2015 trzy razy wyższa wśród mężczyzn i dwukrotnie wyższa wśród kobiet niż w innych krajach o podobnym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego. Ponad połowa zgo­nów Rosjan w wieku 15-54 lat była spowodowana po upadku ZSRR nadużywaniem alkoholu. Należy zaznaczyć, że nawet zwiększenie dochodów ludności w Rosji w latach 1999-2008 o około 80 proc. nie wpłynęło na zmniejszenie wskaźnika umieralności. Co roku z powodu alkoholu w Rosji umiera 500 tys. osób. Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Olbrzymi jest również problem narkotykowy, chociażby ze względu na niższe ceny za tego rodzaju używki w porównaniu do cen w krajach zachodnich.

Rosja nie radzi sobie także z profilaktyką i terapią chorób sercowo-naczyniowych i nowotworowych, które są główną przyczyną śmierci. Problemem jest nie tylko brak wystarczających środków na opiekę zdrowotną (do połowy 2005 r. przeznaczano na ten cel około 4,2%. PKB, a w bogatych krajach euro­pej­skich średnio 8-10%. PKB), ale również niekorzystna sytuacja społeczno-ekonomiczna kraju, rela­tywnie niska pozycja zdrowia i długiego życia na liście priorytetów Rosjan, ubóstwo, brak poczucia od­powiedzialności za własne zdrowie oraz złe nawyki, w tym szczególnie nadmierne spożywanie moc­nych alkoholi (głównie wódki).

Inną, równie istotną przyczyną spadku liczby ludności w Rosji była aborcja, którą traktuje się w nie­których środowiskach społecznych jako jedną z metod antykoncepcyjnych. Najwięcej aborcji doko­nywano w ZSRR (np. w samym tylko 1988 roku około 7 mln). Natomiast w Federacji Rosyjskiej liczba aborcji uległa znacznemu zmniejszeniu – do 1,72 mln w 2002 i do 1,58 mln w 2006 roku. Ten znaczący spadek aborcji świadczy o istotnej poprawie warunków życia w tym okresie.