30.05.2023
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
31 maja
1578 — Król Francji Henryk III Walezy wmurował kamień węgielny pod budowę najstarszego istniejącego paryskiego mostu Pont Neuf. Budowę zakończył Henryk IV w roku 1604 (lub w 1607, zależnie od źródeł). Konstrukcja mostu nigdy nie została zmieniona, nawet drewniane słupy wspierające fundamenty są oryginalne.
1859 – W Londynie po raz pierwszy zabrzmiał dzwon Big Ben. Z powodu zamontowania zbyt ciężkiego młota po dwóch miesiącach dzwon pękł, a dopiero po trzech latach wymieniono go na lżejszy. Sam dzwon nie został nigdy naprawiony. Obecnie nazwa Big Ben odnosi się często zarówno do dzwonu, jak i zegara oraz samej wieży. Dzwon nazwany został od imienia sir Benjamina Halla, głównego komisarza robót w 1858 roku. Inne źródła podają, że ta zwyczajowa nazwa pochodzi od imienia Benjamina Caunta, popularnego w owym czasie boksera wagi ciężkiej.
1976 – Zmarł Jacques Lucien Monod (ur. 1910) – francuski biochemik, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny w 1965 roku za odkrycie mechanizmów genetycznej kontroli działania komórek. Napisał książkę Przypadek i konieczność (1970, wyd. pol. 1979), esej o filozofii biologii współczesnej, która spowodowała ożywioną dyskusję naukową, a także filozoficzno-polityczną. Profesor Monod rozważał w niej związki zachodzące między właściwościami organizmów żywych, poznanymi na podstawie pierwszych badań molekularnych, głównie na mikroorganizmach, a ewolucją organizmów żywych i wszechświata oraz wpływ badań naukowych na koncepcje etyczne i polityczne tworzone przez człowieka.
1 czerwca
1796 — Urodził się Nicolas Léonard Sadi Carnot (zm. 24 sierpnia 1832) — fizyk, inżynier wojskowy i matematyk francuski. Jeden z twórców podstaw współczesnej termodynamiki, autor teorii silników cieplnych, w tym cyklu idealnego silnika cieplnego – tzw. cyklu Carnota. Wykazał, że praca wykonana przez maszynę parową jest wprost proporcjonalna do ilości ciepła, jaka przepływa z kotła do kondensatora i że ciepło jest w stanie wykonać pracę tylko przy przejściu z ciała cieplejszego do zimniejszego.
1831 – James Clark Ross odkrył położenie północnego bieguna magnetycznego (PBM). Biegun magnetyczny położony jest na Przylądku Adelaide, ok. 2750 km od północnego bieguna geograficznego. Północny biegun magnetyczny to punkt, w którym linie sił pola magnetycznego Ziemi tworzą z jej powierzchnią kąt 90°. Taką definicję przedstawił już w roku 1600 Sir William Gilbert – angielski fizyk. Położenie PBM jest zmienne.
1980 – Wystartowała telewizja informacyjna CNN. Stacja, nadająca programy informacyjne przez całą dobę, była pierwszym kanałem telewizyjnym tego typu na świecie. Obecnie należy do koncernu WarnerMedia. Jej główna siedziba znajduje się w Atlancie, ma również ośrodki w Nowym Jorku, Londynie, Hongkongu oraz wielu innych miastach.
2 czerwca
1537 – Papież Paweł III w bulli Sublimis Deus uznał Indian za byty racjonalne, wolne i jako takie zdolne do przyjęcia chrześcijaństwa. Łaskawca.
1847 – Podczas ślubu Dorothy Carew i Toma Daniela w anglikańskim kościele św. Piotra w angielskim Tiverton wykonano po raz pierwszy Marsz weselny Feliksa Mendelssohna-Barholdy’ego. To najbardziej znany fragment muzyki do Snu nocy letniej Szekspira. Popularność Marsza w roli muzyki towarzyszącej ślubom datuje się jednak od 25 stycznia 1858 roku, kiedy to został wykonany w anglikańskiej kaplicy królewskiej St. James’s Palace w Londynie podczas ślubu księżnej Wiktorii Koburg (najstarszej córki królowej Wiktorii) z księciem Fryderykiem Hohenzollernem (późniejszym cesarzem Niemiec).
1924 – Prezydent Calvin Coolidge podpisał Indian Citizenship Act, przyznający obywatelstwo amerykańskie wszystkim Indianom urodzonym na terytorium USA. Powinno być chyba raczej odwrotnie, ale kto by tam zwracał uwagę na takie drobiazgi.
3 czerwca
1761 — Urodził się Henry Shrapnel (zm. 13 marca 1842), oficer armii brytyjskiej i wynalazca, znany przede wszystkim jako wynalazca amunicji typu „szrapnel”. Pocisk taki zawiera lotki (np. w postaci ołowianych kulek lub strzałek), wyrzucane za pomocą ładunku prochowego przy wykorzystaniu zapalnika czasowego. Po wyrzuceniu z korpusu lotki rozlatują się stożkowo na odległość 150–200 m. Wynaleziony został w 1803, po raz pierwszy użyto go w 1804 podczas walk w Surinamie. Był w użyciu do czasów I wojny światowej.
1880 – Alexander Graham Bell przeprowadził przy użyciu swego fototelefonu pierwszą w świecie bezprzewodową transmisję telefoniczną (na odległość ok. 500 m). Urządzenie wykorzystywało do transmisji dźwięku wiązkę światła.
1965 – Rozpoczęła się pierwsza amerykańska wielodniowa i załogowa misja kosmiczna Gemini 4. W trakcie czterodniowego lotu astronauta Edward Higgins White przeprowadził pierwszy amerykański spacer kosmiczny i drugi w historii. Pierwszym „spacerowiczem” w przestrzeni kosmicznej był radziecki kosmonauta Aleksiej Leonow, który dokonał tego w marcu 1965 podczas lotu kosmicznego Woschod 2.
4 czerwca
1783 – Bracia Montgolfier zaprezentowali publicznie balon na ogrzane powietrze.
1855 – Major Henry C. Wayne został wysłany na pokładzie USS Supply do północnej Afryki w celu zakupu … wielbłądów dla planowanego United States Camel Corps. Była to podjęta w połowie XIX wieku przez United States Army próba wykorzystania wielbłądów jako zwierząt jucznych na pustynnych obszarach południowego zachodu Stanów Zjednoczonych. Chociaż wielbłądy dobrze znosiły klimat i odpowiadały warunkom panującym na obszarach Nowego Meksyku i Arizony, armia ostatecznie zrezygnowała z użycia ich do celów militarnych. Jedną z przyczyn było płoszenie się koni na widok nieznanych zwierząt, ale głównym powodem rezygnacji z eksperymentu był wybuch wojny secesyjnej. Tu przypomina mi się stary dowcip: gdy za czasów Edwarda Gierka sprowadzono do Warszawy pierwsze francuskie nowoczesne autobusy, mówiono „co za szczęście, że Gierek nie spędził okupacji w Afryce, bo byśmy musieli jeździć na wielbłądach”…
1891 – Urodził się Leopold Vietoris – austriacki matematyk. W pracy naukowej zajmował się głównie topologią, jego nazwiskiem określany jest m.in. ciąg Mayera-Vietorisa czy topologia Vietorisa. Interesował się także historią matematyki. Ale nie z tego zasłynął głównie profesor Vietoris, tylko z długowieczności: zmarł 9 kwietnia 2002 roku, w wieku 110 lat i 309 dni. Co więcej, 100 lat dożyła również jego żona, Maria Josefa Vincentia Vietoris, z domu Riccabona von Reichenfels (ur. 18 lipca 1901, zm. 24 marca 2002); stanowili tym samym jedną z najstarszych par małżeńskich na świecie. Owdowiały Vietoris przeżył żonę o nieco ponad dwa tygodnie.
5 czerwca
1887 — Urodziła się Ruth Benedict (zm. 17 września 1948) — amerykańska badaczka z dziedziny antropologii. Jej badania miały wielkie znaczenie dla rozwoju antropologii kulturowej. Jej największe dzieło to Wzory kultury (Patterns of Culture, 1934). Badała plemiona Ameryki Północnej, w tym kalifornijskie plemię Serrano i kanadyjskie Czarne Stopy. Zajmowała się relacjami pomiędzy osobowością, sztuką, językiem i kulturą. Nacisk kładła na fakt, że żaden z tych elementów nie istnieje w izolacji.
1981 – Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób doniosło w swym cotygodniowym biuletynie, że 5 homoseksualistów z Los Angeles zapadło na rzadką odmianę zapalenia płuc. Był to pierwszy opis choroby, którą rok później nazwano AIDS. Dziś wiemy, że choroba jest wywołana przez ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), prowadząca do postępującego upośledzenia odporności osoby zakażonej i ostatecznie do rozwoju zespołu nabytego niedoboru odporności.
2005 — W Wietnamie pod przełęczą na granicy miasta wydzielonego Đà Nẵng i prowincji Thừa Thiên-Huế otwarto najdłuższy w Azji Południowo-Wschodniej tunel Hải Vân (6280 m). Tunel został zbudowany przez połączone siły przedsiębiorstw japońskich, koreańskich i wietnamskich.
6 czerwca
1761 – Rosyjski uczony Michaił Łomonosow, podczas obserwacji przejścia Wenus na tle tarczy Słońca, odkrył jej atmosferę.
1933 – W Camden w amerykańskim stanie New Jersey uruchomiono pierwsze kino samochodowe, miejsce stanowiące połączenie kina z parkingiem, przeznaczone do oglądania filmów bezpośrednio z samochodów. Pomysł ten opatentował Richard Hollingshead w 1933 roku. W Polsce ten rodzaj rozrywki nie zdobył popularności. Pierwsze takie kino powstało w Warszawie w roku 1994.
1984 — Na rynku ZSRR pojawiła się kultowa gra komputerowa Tetris autorstwa Aleksieja Pażytnowa. Wkrótce (po roku 1986) sama gra i jej liczne odmiany opanowała cały świat. Batalia o prawa autorskie do tej gry, to cały cyrk. W końcu najmniej na tym zarobił oczywiście autor.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
