2016-09-09.
I znowu w kalendarzu pojawiają się ważne dla historii cywilizacji człowieka, smutne, zabawne lub po prostu ciekawe wydarzenia. Oto one:
2 września
1853 – W Rydze urodził się Friedrich Wilhelm Ostwald, twórca chemii fizycznej, laureat Nobla w roku 1909 za stworzenie teorii katalizy – mówiącej, że katalizator działa przez obniżenie energii aktywacji, potrzebnej do rozpoczęcia reakcji chemicznej. Ciekawostka: Ostwald bardzo niechętnie odnosił się do atomistycznej teorii budowy materii. Uważał, że chemia powinna się zajmować wyłącznie zjawiskami obserwowalnymi i mierzalnymi. Ale Nobla dostał za teorię…
1952 – Pierwsza w historii operacja na otwartym sercu. Doktorzy F. J. Lewis, C. Ealton Lillehei i R. Varco operowali w Minneapolis pięcioletnią pacjentkę, którą wychłodzono do operacji kąpielą z lodem (to też było pierwsze zastosowanie oziębiania w czasie operacji).
New York Herald o słynnej katastrofie
1985 – Sensacja: amerykańsko-francuski zespół zlokalizował w 73 lata po katastrofie wrak „Titanica”, słynnego transatlantyku.
3 września
1814 – Tego dnia urodził się w Londynie James Joseph Sylvester. W wieku 27 lat porzucił profesurę matematyki w University of Virginia, by zarabiać więcej jako rachmistrz ubezpieczeniowy. Potem został… adwokatem. Ale w roku 1864 spotkał innego rozczarowanego matematyką prawnika, Arthura Cayleya. Zaczęli gadać – o matematyce oczywiście – a potem wspólnie się zajęli ponownie twórczością w tej dziedzinie. Osiągnęli obaj wyniki o historycznej doniosłości. Mają trwałe miejsce w panteonie wielkich matematyków.
1899 – W Australii urodził się sir Frank Macfarlane Burnet, wielki wirusolog i laureat Nagrody Nobla, którą otrzymał w roku 1960 za wyjaśnienie mechanizmu odrzucania przeszczepów.
Viking w całej krasie
1976 – Bezzałogowy pojazd kosmiczny Viking 2 osiadł na Marsie w terenie, zwanym Utopią. Był drugim aparatem, który tego dokonał – i pierwszym, który wysłał na Ziemię serię kolorowych fotografii planety.
4 września
1882 – Po raz pierwszy sieć miejską zaopatrywała w prąd elektrownia centralna. Firma Edison Electric Illluminating Co. W Nowym Jorku rozpoczęła dostarczanie prądu z jednego generatora, wystarczającego na zapalenia 800 żarówek. Czternaście miesięcy później liczba świecących w tej sieci żarówek osiągnęła 120 732…
1908 – Niejaki Stacy G. Carkhuff z firmy Firestone Tire and Rubber Co. złożył wniosek o wydanie patentu na oponę antypoślizgową.
Pigułki antykoncepcyjne
1969 – Amerykańska Komisja do spraw Żywności i Leków (FDA) ogłosiła oficjalnie, że pigułka antykoncepcyjna jest całkowicie bezpieczna w użyciu. Niektórzy uważają ten dzień za początek rewolucji seksualnej.
5 września
Karta tytułowa dzieła Saccheriego
1667 – W San Remo we Włoszech urodził się włoski jezuita Giovanni Girolamo Saccheri, wybitny matematyk, który nieomal stworzył geometrię nieeuklidesową. Po latach poszukiwania jakiegokolwiek błędu w pracach Euklidesa, w szczególności po próbach dowiedzenia, że słynny „Piąty postulat” (przez punkt poza prostą przechodzi tylko jedna równoległa do danej prostej) wynika z innych aksjomatów – zrezygnował z wniosku, który się z jego rozważań (opublikowanych – karta tytułowa dzieła powyżej) narzucał: że postulat ten jest od pozostałych aksjomatów niezależny. Wnioski wyciągnęli dopiero Rosjanin Łobaczewski i Węgier Bolyai w XIX wieku. Odpowiednie twierdzenia znał już przed nimi Gauss, ale zawahał się z ich publikacją: wydały mu się zbyt obrazoburcze.
1889 – Po raz pierwszy tego dnia nagrano śpiew. Na specjalnym cylindrze zapisano arię z opery Don Giovanni w wykonaniu 70-letniego Duńczyka, Petera Schrama.
1885 – Niejaki Jake Gumper, właściciel warsztatu samochodowego w Fort Wayne w stanie Indiana kupił i uruchomił pierwszy w USA dystrybutor do benzyny. Urządzenie mieściło beczkę benzyny, zawory miało z… marmuru, a przepychający paliwo tłok – z drewna.
6 września
Mayflower (model)
1620 – Z Plymouth w Anglii na poszukiwanie Nowego Świata wyruszyli Pielgrzymi – grupa purytańskich uchodźców, którzy na statku „Mayflower” dotarli do Ameryki i założyli kolonię w Nowej Anglii. A potem już poszło!
1952 – W Kanadzie przeprowadzono pierwszą transmisję telewizyjną (z Montrealu).
1992 – Pierwszy człowiek (35-letni mężczyzna), któremu przeszczepiano zwierzęcą wątrobę, zmarł w 71 dni po operacji z powodu krwawienia śródczaszkowego. Dawcą wątroby był pawian.
7 września
Antoni van Leeuwenhoek, odkrywca bakterii
1674 – Tego dnia Holender Antoni van Leeuwenhoek napisał list do londyńskiego Royal Society o „bardzo małych żyjątkach”, które zaobserwował za pomocą skonstruowanego przez siebie mikroskopu. Tak odkryto bakterie.
1707 – We Francji urodził się hrabia Georges Leclerc de Buffon, autor pierwszej (ogromnej, bo 44-tomowej) encyklopedii przyrodniczej Histoire naturelle.
1914 – W Mount Pleasant w stanie Iowa urodził się fizyk James Alfred Van Allen. Badał górne warstwy atmosfery, wykorzystując poniemieckie rakiety V-2. W 1958 roku odkrył dwa „półksiężyce” złożone z cząstek naładowanych otaczające Ziemię. To słynne „pierścienie Van Allena”.
8 września
1522 – Zakończyła się pierwsza podróż dookoła świata. Z pięciu statków, dowodzonych przez Ferdynanda Magellana, które wyruszyły z Sewilli 3 lata wcześniej – wrócił tylko jeden, „Victoria”, pod dowództwem Juana Sebastiana Elcano. Magellan nie przeżył wyprawy.
1894 – W Berlinie w wieku 73 lat w 8 tygodni po doznaniu wstrząsu mózgu zmarł Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz, twórca (między innymi) fundamentalnego prawa przyrody – zasady zachowania energii.
1915 – Dziewiczą jazdę odbył pierwszy w historii czołg – No 1 „Lincoln”, później zmodyfikowany i znany jako Little Willy. Zbudowała go firma angielska Foster & Co z Lincoln w Anglii.
Wyszperał
Bogdan Miś
