2017-04-09.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
4 kwietnia
Raoul-Pierre Pictet
1846 – Urodził się Raoul-Pierre Pictet (zm. 27 lipca 1929) – szwajcarski fizyk. Od 1879 roku profesor uniwersytetu w Genewie. Prowadził badania w zakresie niskich temperatur. Opracował projekt pierwszej maszyny chłodniczej, zrealizowany w 1875 we Francji. Badał właściwości substancji w niskich temperaturach. Jeden z pionierów kriogeniki.
1932 – Zmarł Wilhelm Friedrich Ostwald (ur. 2 września 1853 w Rydze) – łotewski chemik i filozof przyrody pochodzenia niemieckiego, profesor chemii w Polytechnikum Riga (1882–1887) i chemii fizycznej Uniwersytetu w Lipsku (1887–1906); laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1909 za prace dotyczące katalizy, warunków równowagi chemicznej oraz szybkości reakcji chemicznych; twórca systemu barw.
1969 – Dr Denton Cooley (1920-2016), wielki amerykański kardiochirurg, wszczepił pacjentowi pierwsze w historii całkowicie sztuczne serce. Był autorem lub współautorem ponad 1400 artykułów naukowych oraz 12 książek. Ciekawostka: był (podobno doskonałym) kontrabasistą jazzowym i niezłym koszykarzem. Inna ciekawostka: miał pięć córek.
5 kwietnia
1827 – Urodził się Joseph Lister (zm. 10 lutego 1912) – chirurg brytyjski, inicjator antyseptyki. W swoich szpitalach wprowadził zasadę dezynfekcji kwasem karbolowym narzędzi chirurgicznych i rąk, wzbudzając ostrą niechęć ówczesnego Angielskiego Towarzystwa Medycznego. Dzięki niemu i wykorzystaniu przez niego antyseptycznej teorii Pasteura, liczba zgonów operowanych pacjentów z ponad polowy zmalała do 10%.
Złota maska Tutanchamona przykrywająca pierwotnie twarz mumii
1923 – Zmarł George Edward Stanhope Molyneux Herbert, 5 Earl of Carnarvon, wicehrabia Porchester (ur. 26 czerwca 1866). W 1903 roku wyjechał do Egiptu dla podratowania zdrowia. Starożytna cywilizacja i ślady jej minionej wielkości olśniły go. Powracał do Egiptu każdej zimy. W 1906 roku uzyskał od Departamentu Służby Starożytności koncesję na prowadzenie wykopalisk w rejonie na zachód od Luksoru. Nie mając fachowego przygotowania do tego typu prac, Carnarvon prowadził je w sposób całkowicie amatorski i chaotyczny. Jego wysiłki spełzły początkowo na niczym. Zaangażował więc fachowego asystenta. Tym asystentem został słynny Howard Carter. Razem odkryli 16 lutego 1923 roku grób Tutenchamona.
1933 – W Barnes Hospital w St. Louis dr Evarts Amrose Graham dokonał pierwszej w dziejach udanej operacji całkowitego usunięcia płuca. Pacjentem był inny lekarz tego szpitala, chory na raka płuc.
6 kwietnia
1327 – Włoski poeta Francesco Petrarca (1304-1374) w kościele w Awinionie po raz pierwszy ujrzał podobno Laurę, której poświęcił później 366 utworów poetyckich, do dziś uważanych za arcydzieła. Ciekawostka: był tercjarzem franciszkańskim, czyli świeckim zakonnikiem. Do tercjarzy mogą należeć jednak także osoby duchowne – z Polaków tercjarzami np. byli m.in.: Józef Haller, Jacek Malczewski, ks. Jerzy Popiełuszko, kard. Stefan Wyszyński i kard. Henryk Gulbinowicz.
1528 – Zmarł Albrecht Dürer, ur. 21 maja 1471 w Norymberdze – niemiecki malarz, grafik, rysownik i teoretyk sztuki, uważany za najwybitniejszego artystę niemieckiego renesansu. Z pochodzenia był Węgrem, jego ojciec przybył z Węgier do Norymbergi w roku 1455. Miał siedemnaścioro rodzeństwa; uff… Najistotniejszą z zasług Dürera jest jego szczególny wkład w rozwój drzeworytnictwa i miedziorytnictwa.
„Dar Pomorza” pod żaglami
1910 – W swój dziewiczy rejs wypłynął z Hamburga słynny polski żaglowiec „Dar Pomorza”. Tyle że w tym momencie był to niemiecki statek szkolny „Prinzess Eitel Friedrich”. Jest to trzymasztowa fregata, którą zakupiło społeczeństwo Pomorza w 1929 r. dla Szkoły Morskiej w Gdyni. Obecnie jest to statek-muzeum, oddział Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku.
7 kwietnia
1827 – Angielski aptekarz John Walker sprzedał pierwsze pudełko wynalezionych przez siebie zapałek.
1964 – Za pomocą radioteleskopu w obserwatorium Arecibo – (radioteleskop o pojedynczej czaszy o średnicy 305 metrów zlokalizowany w Portoryko; od 1963 do 2016 roku był radioteleskopem o największej pojedynczej czaszy na świecie. W 2016 powstał większy od niego radioteleskop FAST w Chinach) odkryto, że okres obrotu Merkurego wokół własnej osi wynosi 59 dni, a nie jak sądzono do tej pory 88.
K-278 Komsomolec
1989 – Na Morzu Norweskim zatonął najnowocześniejszy radziecki atomowy okręt podwodny K-278 Komsomolec. Zginęło 39 z 69 członków załogi. W związku z wciąż pozostającą we wraku okrętu bronią jądrową poddawaną działaniu czynników środowiskowych, spoczywająca na głębokości 1685 metrów jednostka budzi zaniepokojenie o możliwe w przyszłości skażenie środowiska naturalnego.
8 kwietnia
1839 – Zmarł w wieku 88 lat Pierre Prévost, szwajcarski fizyk i filozof, który odkrył, że wszystkie ciała wypromieniowują (i absorbują) ciepło, niezależnie od własnej temperatury. W pracy Sur l’equilibre du feu (1792) dokonał znacznego postępu w rozumieniu natury ciepła. Pojął, że ziębnięcie jest utratą ciepła, nie zaś zyskiwaniem zimna.
1869 – Urodził się Harvey Williams Cushing (zm. 7 października 1939) – amerykański lekarz, neurochirurg, jeden z twórców neurochirurgii i jej zastosowania w endokrynologii oraz leczeniu nowotworów mózgu. Wprowadził narzędzia i metody operacyjne, które umożliwiały opanowanie krwawień z naczyń mózgowych, chirurgiczne leczenie neuralgii nerwu trójdzielnego oraz zabiegi na przysadce.
Namagnesowany przedmiot lewituje nad nadprzewodnikiem
1911 – Holenderski fizyk Heike Kamerlingh-Onnes (1853- 1926), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1913, odkrył zjawisko nadprzewodnictwa. Wyróżnienie otrzymał za badania właściwości substancji w najniższych temperaturach i skroplenie helu. Nadprzewodnictwo to zjawisko kwantowe, niemożliwe do wyjaśnienia na gruncie fizyki klasycznej – stan materiału polegający na zerowym oporze elektrycznym, jest osiągany w niektórych materiałach w niskiej temperaturze.
9 kwietnia
fonautograf
1860 – Na wynalezionym przez Francuza Édouarda-Léona Scotta de Martinville (1817-1879) fonautografie zarejestrowano najstarsze nagranie ludzkiego głosu. Ciekawostka: wynalazca był zecerem i księgarzem, wcale nie inżynierem.
1919 – Urodził się J. Presper Eckert Jr. inżynier amerykański (zm. 1995).Konstruktor (wspólnie z J.W. Mauchlym) słynnego komputera ENIAC, a także pierwszego komputera będącego produktem handlowym (UNIVAC I, 1951). Jeden z twórców pierwszych pamięci komputerowych. Uzyskał 85 patentów, głównie w dziedzinie elektroniki.
1922 – Zmarł w wieku 77 lat twórca medycyny tropikalnej, Patrick Manson, szkocki lekarz i parazytolog. Jako pierwszy zauważył, że insekty mogą przenosić groźne choroby. W 1894 roku postawił (słuszną) hipotezę, że malarię przenoszą komary.
10 kwietnia
1927 – Urodził się Marshall Warren Nirenberg (zm. 15 stycznia 2010) – amerykański biochemik i genetyk, laureat Nagrody Nobla. Otrzymał ją w 1968 roku, wraz z Robertem Williamem Holleyem i Har Gobind Khoraną, w dziedzinie fizjologii i medycyny za opisanie kodu genetycznego i jego roli w biosyntezie białek.
Teilhard de Chardin
1955 – W Nowym Jorku zmarł Pierre Teilhard de Chardin (ur. 1 maja 1881) sławny francuski teolog, filozof, antropolog i paleontolog, jezuita. Był zwolennikiem teorii ewolucji, której próbował nadać duże znaczenie filozoficzne w duchu chrześcijaństwa. Twórca „prawa złożoności i świadomości” wiążącego przyrost złożoności i ewolucji biologicznej. Filozofia Teilharda jest przedmiotem gwałtownej krytyki ze strony katolickiego tradycjonalizmu.
1995 – Uruchomiona została w Anglii i Walii pierwsza na świecie baza danych DNA. Nowe przepisy dały policji prawo przechowywania próbek DNA od tych, których wcześniej aresztowano. Oznaczało to kamień milowy w kryminalistyce.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
