Bogdan Miś: Działo się (78)

2017-05-11.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo tylko zabawnych.

Oto te fakty:

9 maja

Gaspard Monge

1746 – Urodził się Gaspard Monge (zm. 28 lipca 1818) – francuski matematyk, fizyk, chemik, uważany za twórcę geometrii wykreślnej. W swym życiu pełnił wiele różnych funkcji. Od 1780 był członkiem Akademii Nauk w Paryżu. Był jednym z organizatorów École Polytechnique, ministrem marynarki, oficerem artylerii, pedagogiem, organizatorem przemysłu obronnego, działał w komisji ustalającej miary i wagi. Jeszcze w latach 50. ub. wieku jego metody były nauczane w polskich szkołach średnich.

1850 – Zmarł w Paryżu w wieku 72 lat Joseph Louis Gay-Lussac (ur. 6 grudnia 1778). Jego nazwisko jest uwiecznione w nazwie dwóch praw fizykochemicznych, stanowiących podstawę teorii gazów doskonałych: prawie Gay-Lussaca i prawie stosunków objętościowych.

1962 – Po raz pierwszy do Księżyca dotarł (i odbił się) promień laserowy. Eksperyment został przeprowadzony przez naukowców z MIT.

10 maja

1900 – Urodziła się w Anglii Cecilia Payne-Gaposchkin, słynna amerykańska astronomka. Jedna z pierwszych absolwentek astronomii na Harvard College Observatory w USA. Zajmowała się badaniami widm gwiazd. Jako pierwsza kobieta została profesorem Uniwersytetu Harvarda. Żyła 79 lat. Ma „swoją” planetoidę.

1860 – Doniesiono o odkryciu dwóch nowych pierwiastków, cezu i rubidu. Autorami odkrycia byli dwaj niemieccy chemicy, Robert Bunsen i Gustaw Robert Kirchhoff. Oba pierwiastki mają własności podobne do potasu.

1975 – Do sprzedaży w Japonii trafił Betamax, pierwszy domowy magnetowid. System Beta (Betamax – oznaczenie Sony, Betacord – oznaczenie Sanyo) konkurował przez lata z gorszym technologicznie VHS; ostatecznie wysoka cena BETY i brak promocji ze strony Sony zdecydowały o klęsce tego formatu. Dane techniczne: rozdzielczość pozioma – 270 linii, taśma szerokości 1/2″, przesuw taśmy 1,87 cm/s, wymiary kasety w mm 156 × 96 × 25, maks. czas zapisu 225 min na taśmie L-830.

11 maja

1686 – Zmarł Otto von Guericke (ur. 20 listopada 1602) – wielki niemiecki fizyk, wynalazca, budowniczy fortyfikacji, burmistrz Magdeburga. W 1650 skonstruował pierwszą pompę próżniową, ulepszając przy okazji pompę tłokową do sprężania powietrza. W 1654 wykonał słynne doświadczenie z półkulami magdeburskimi. W 1662 skonstruował barometr wodny i za jego pomocą zbadał zależność ciśnienia od wysokości n.p.m. i stanu pogody. W 1663 skonstruował maszynę elektrostatyczną.

Jarvik z żoną w dniu ślubu

1946 – Urodził się Robert Koffler Jarvik, amerykański lekarz, wynalazca i konstruktor urządzeń biomedycznych, znany głównie z konstrukcji pierwszego wszczepialnego stałego sztucznego serca zasilanego zewnętrznie (Jarvik-7). W roku 1987 w Nowym Jorku ożenił się z dziennikarką Marilyn vos Savant, znaną z najwyższego odnotowanego wyniku IQ (od 1986 do 1989 znajdowała się w Księdze rekordów Guinnessa jako osoba z najwyższym ilorazem inteligencji; tę kategorię zniesiono w roku 1990 ze względu na niedostateczną miarodajność testów IQ oraz tym samym niemożność wskazania pojedynczej osoby o najwyższym IQ. Wykonany przez nią test w wieku 10 lat wykazał IQ równy 228). Jest to drugie małżeństwo Jarvika.

1995 – Potwierdzono oficjalnie, że wirus ebola, jeden z najgroźniejszych w dziejach, został ponownie wykryty w Zairze i zabił tam 50 osób; po raz pierwszy ebolę zidentyfikowano w roku 1976. Ebola był do niedawna wymieniany w kategorii A jako jeden z najgroźniejszych czynników o wysokim potencjale bioterrorystycznym; obecnie uważa się, że jest on niezmiernie trudny do uzyskania i jego znaczenie militarne jest wątpliwe.

12 maja

Florence Nightingale

1820 – Urodziła się Florence Nightingale (żyła 90 lat) angielska pielęgniarka, statystyk, działaczka społeczna i publicystka, arystokratka. Jest uważana za twórczynię nowoczesnego pielęgniarstwa. Jej zasługą jest zdefiniowanie metod i sposobów pielęgnacji chorych i poszkodowanych. W 1860 założyła w Londynie przy Szpitalu św. Tomasza pierwszą szkołę pielęgniarstwa – The Nightingale Training School (obecnie: The Florence Nightingale School of Nursing and Midwifery). W 1907 jako pierwszej kobiecie przyznano brytyjski Order Zasługi.

1994 – Zmarł Roy J. Plunkett (ur. 26 czerwca 1910 w New Calrisle) – amerykański chemik, który w 1938 roku przypadkowo wynalazł teflon. 6 czerwca 1938 sprawdzał zamrożony 45 kg zbiornik tetrafluoroetenu, stosowanego w produkcji chłodziwa do lodówek. Gdy go otworzył, odkrył, że w pojemniku utworzył się biały proszek, który nie przylegał do ścian zbiornika. Po raz kolejny sprawdziło się, że najważniejsze jest zrozumienie zjawiska.

2004 – Polsko-egipski zespół archeologów ogłosił, że odkrył ruiny Bruchejonu, głównej Biblioteki Aleksandryjskiej, od III w p. n. e. największej biblioteki świata starożytnego, założonej w Aleksandrii przez Ptolemeusza I Sotera. Bruchejon nie był dostępny dla wszystkich, księgi w nim znajdujące się mogli przeglądać tylko wybrani – najczęściej byli to uczeni. Biblioteka została poważnie zniszczona podczas inwazji Cezara na Egipt. Legenda głosi, że w 642 r. ostatecznego zniszczenia dokonał kalif Omar, który miał powiedzieć: „Albo te księgi zawierają to samo co Koran, więc są niepotrzebne, albo coś innego, więc są szkodliwe”.

13 maja

1637 – Kardynał Richelieu, faktyczny ówczesny władca Francji zarządził, by noże używane do jedzenia przy stole, miały zaokrąglone końce. Do tego czasu do cięcia mięsa (a także do czyszczenia zębów podczas jedzenia) były używane sztylety bojowe.

1888 – Urodziła się Inge Lehmann (przeżyła 105 lat!), duńska geofizyk, sejsmolog, wykładowca w Royal Society w Londynie. W 1936 odkryła wewnętrzne jądro Ziemi na podstawie rozchodzenia się fal sejsmicznych, spowodowanych trzęsieniem ziemi w południowej części Oceanu Spokojnego, w pobliżu Nowej Zelandii. Jej imię nosi odcinek drogi U.S. Route 1, most w Aventurze na Florydzie oraz planetoida 5632.

Stanisław Leśniewski

1984 – Zmarł Stanisław Leśniewski (ur. 28 marca lub 30 marca 1886) – polski filozof i logik. Był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Jego prace obejmują stworzenie rachunku zdań – prototetyki, rachunku nazw – ontologii Leśniewskiego, ogólnej teorii zbiorów – mereologii. Wymienione systemy Leśniewskiego powstały w wyniku poszukiwań ugruntowania podstaw matematyki oraz w celu wyeliminowania antynomii z nauk dedukcyjnych. Systemy Leśniewskiego stanowią w logice wzór pod względem ścisłości i intuicyjności. W dorobku Leśniewskiego szczególnie warto również wymienić opracowanie teorii kategorii semantycznych i wprowadzenie rozróżnienia poziomów języka na język i metajęzyk.

14 maja

1918 – Urodził się James Daniel Hardy (zmarł 19 lutego 2003 roku) amerykański chirurg, kierujący kilkoma zespołami, które przeprowadziły pionierskie przeszczepy: pierwszy przeszczep płuc od człowieka do człowieka w 1963 roku; pierwszy przeszczep serca zwierzę-człowiek w 1964 roku; wreszcie podwójny przeszczep płuc bez naruszania serca w 1987 roku. Jego operacje nie tylko budziły entuzjazm, ale i burzliwą krytykę, którą zniósł godnie.

1919 – Zmarł w wieku 74 lat Henry John Heinz, amerykański przedsiębiorca i wynalazca, twórca (1876) znanej marki sosu pomidorowego, ketchupu. Urodził się w rodzinie niemieckich emigrantów. W roku 1869 utworzył razem z partnerem przetwórnię spożywczą o nazwie Heinz Noble & Company, oferującą głównie chrzan w przejrzystych słoikach, jako sposób na prezentowanie czystości produktu (było to wyjątkowe w XIX w.). W sześć lat później przedsiębiorstwo upadło, ale Heinz założył z sukcesem nowe. Istnieje do dziś.

Skylab na orbicie

1973 – Wystartował Skylab 1, amerykańska stacja kosmiczna. Celem umieszczenia laboratorium na orbicie było udowodnienie możliwości przeżycia ludzi w dłuższym czasie w przestrzeni kosmicznej. Załoga – trzyosobowa – pojawiła się w Skylabie 2 (wystrzelony 25.5.1973), potem w Skylabie 3 (start 28.7.1973) i Skylabie 4 (16.11.1973). Misji zaniechano wobec problemów technicznych, ostatnie resztki stacji spadły na Ziemię w 1979 roku.

15 maja

1715 – Zmarł Thomas Savery (żył 65 lat), angielski inżynier wojskowy i wynalazca. W 1698 zbudował parowy podnośnik wody, jeden z pierwszych na świecie silników parowych. Ulepszył urządzenia sterowe statków. Wprowadził jednostkę mocy koń parowy, która po wprowadzeniu układu SI zastąpiona została kilowatem.

1859 – Urodził się wielki fizyk francuski, Pierre Curie (mąż Marii Skłodowskiej, współlaureat z nią Nagrody Nobla w roku 1903).

1957 – Pierwsza brytyjska bomba wodorowa o nazwie Green Granite Small eksplodowała w powietrzu nad Wyspą Bożego Narodzenia na środkowym Pacyfiku. Ładunek zrzucono z czterosilnikowego samolotu odrzutowego Vickers Valiant B-1 z 49 eskadry RAF. Próba nie była w pełni udana, ale szczegółów nie podano.