11.01.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
12 stycznia
1907 – Urodził się (data według obowiązującego obecnie kalendarza gregoriańskiego) Siergiej Pawłowicz Korolow (zm. 14 stycznia 1966) radziecki inżynier mechanik, konstruktor pocisków balistycznych, rakiet i statków kosmicznych, „ojciec” radzieckiej kosmonautyki. W 1938 padł ofiarą tzw. Wielkiej Czystki i był uwięziony przez sześć lat, w tym przez pewien czas w syberyjskim łagrze. Po zwolnieniu w 1944 stał się kluczową osobą w radzieckim programie rakietowym tworzącym rakiety międzykontynentalne. W sierpniu 1956 został mianowany głównym konstruktorem radzieckiego programu kosmicznego i był odpowiedzialny za jego największe sukcesy, w tym wystrzelenie satelity Sputnik i załogowego statku kosmicznego Wostok.
1909 – Zmarł Hermann Minkowski (ur. 22 czerwca 1864), wielki niemiecki matematyk i fizyk pochodzenia polskiego i żydowskiego. Wprowadził idee geometryczne do fizyki matematycznej, teorii względności i teorii liczb. Był nauczycielem Einsteina. Można przyjąć, że to właśnie Minkowskiemu zawdzięczamy interpretację czasu jako czwartego wymiaru i istnienie terminu czasoprzestrzeni.
2010 – Trzęsienie ziemi o sile 7 stopni w skali Richtera zniszczyło stolicę Haiti Port-au-Prince. Zginęło 316 tysięcy osób, a 300 tysięcy zostało rannych. Potworna katastrofa – a ilu ludzi ją dziś pamięta, mimo że to ledwo kilka lat temu?
13 stycznia
1910 – W Nowym Jorku po raz pierwszy na świecie przeprowadzono radiową transmisję opery. Czy dziś ktoś sobie wyobraża transmisję radiową całej opery? A gdzie by było miejsce na reklamy? I w ogóle, nudy…
A jednak podobno są takie nisze.
1942 – Dokonano oblotu pierwszego na świecie seryjnie produkowanego śmigłowca, amerykańskiego Sikorsky R-4 (w wersji XR-4, prototypowej). Sikorsky R-4 był pierwszym alianckim śmigłowcem użytym bojowo. Był także pierwszym alianckim śmigłowcem, który wylądował na pokładzie okrętu – zbiornikowca „Bunker Hill”.
1998 – Włoski 40-letni pisarz Alfredo Ormando dokonał na Placu św. Piotra w Watykanie aktu samospalenia w proteście przeciwko stosunkowi Kościoła katolickiego do homoseksualistów. Watykan w żaden sposób nigdy nie ustosunkował się do tego wydarzenia. Oczywiście.
14 stycznia
1901 – Urodził się Alfred Tarski (zm. 26 października 1983 w USA) – amerykańsko-polski logik, członek Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Od 1939 r. pracował w Stanach Zjednoczonych. Twórca m.in. teorii modeli i semantycznej definicji prawdy. Bywa wymieniany jako jeden z czterech najwybitniejszych logików wszech czasów – obok Arystotelesa, Gottloba Fregego oraz Kurta Gödla.
1952 – Na antenie amerykańskiej stacji NBC zadebiutował pierwszy na świecie magazyn telewizji śniadaniowej Today, czyli rodzaj telewizyjnego programu informacyjno-rozrywkowego, nadawanego na żywo o poranku. Docelowymi odbiorcami programu są ludzie przygotowujący się do wyjścia do pracy i szkoły, jak również pozostający w domu dorośli i rodzice. Niektórzy uważają ten tzw. format za gatunek dziennikarski, a samo jego wprowadzenie na antenę za coś ważnego…
2005 – Lądownik stacji międzyplanetarnej Cassini o nazwie Huygens przekazał pierwsze w historii zdjęcia z Tytana, największego księżyca Saturna. Sonda została wystrzelona w październiku 1997 roku. W lipcu 2004 roku Cassini stał się pierwszym sztucznym satelitą Saturna, a odłączony od sondy próbnik Huygens wylądował na powierzchni Tytana.
15 stycznia
1708 – Niemiec Johann Friedrich Böttger (alchemik elektora saskiego i króla Polski Augusta II Mocnego) opracował recepturę europejskiej porcelany. Porcelanę wyrabianą w Saksonii nazywano „białym złotem”, gdyż zastępowała złoto jako królewski podarunek, osiągając ceny porównywalne do kruszcu. Porcelanę wynaleziono w Chinach w VII w.
1908 – Urodził się w Budapeszcie Edward Teller (zm. 9 września 2003) – fizyk jądrowy i ekspert w zakresie broni jądrowej. W 1935 na stałe zamieszkał w USA. Znany jako „ojciec amerykańskiej bomby wodorowej”. Polityczny „jastrząb”, w 1991 wyróżniony „pokojową nagrodą Ig Nobla” za „całokształt mozolnych wysiłków zmiany sposobu rozumienia przez wszystkich pojęcia pokój”.
2001 – Pojawiła się w Sieci Wikipedia jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już Nupedii. Od 2003 zarządzana jest przez organizację non-profit Wikimedia Foundation. Dzień 15 stycznia jest obchodzony jako Dzień Wikipedii. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii, w którym wszyscy mogli pisać artykuły, a wybrane po recenzji artykuły trafiały do Nupedii. Wikipedia stała się samodzielnym przedsięwzięciem po tym, jak uczestnicy projektu Nupedii odrzucili taki model tworzenia artykułów.
16 stycznia
1853 – Urodził się André Jules Aristide Michelin (zm. 4 kwietnia 1931) – francuski przemysłowiec i wynalazca, który wraz ze swoim bratem Édouardem wynalazł w 1891 rozbieralną oponę pneumatyczną z dętką. Ich wynalazek znalazł zastosowanie najpierw w kołach rowerowych, a później w kołach samochodowych. Dzięki temu zakłady Michelin w Clermont-Ferrand stały się jednym z największych na świecie producentów opon samochodowych. André Michelin był również twórcą znanego francuskiego przewodnika turystycznego dla zmotoryzowanych Guide Michelin.
1967 – Zmarł Robert Jemison Van de Graaff (ur. 20 grudnia 1901) amerykański fizyk i konstruktor. Znany z konstrukcji (w roku 1929) generatora elektrostatycznego wysokiego napięcia. Generatory Van de Graaffa wykorzystywane są z kolei do budowy elektrostatycznych akceleratorów cząstek. Akceleratory te są nazywane… akceleratorami Van de Graaffa, oczywiście.
2003 – W swą ostatnią misję, zakończoną katastrofą i śmiercią siedmioosobowej załogi, wyruszył wahadłowiec Columbia.
17 stycznia
1784 – W krakowskiej dzielnicy Wesoła rozpoczęły się eksperymenty z balonem na ogrzane powietrze, których inicjatorami byli krakowscy uczeni: Jan Śniadecki, Jan Jaśkiewicz, Franciszek Scheidt i Jan Szaster. W ich efekcie 1 kwietnia tego roku balon wzniósł się na wysokość około 4700 m i utrzymywał się w powietrzu przez 33 minuty.
1834 – Urodził się August Friedrich Leopold Weismann (zm. 5 listopada 1914) – niemiecki biolog i genetyk, twórca teorii plazmy zarodkowej, który jako pierwszy wyróżnił substancję dziedziczną („plazmę”) i ciało („somę”) – przewidział istnienie chromosomów („plazma zarodkowa”), które są odpowiedzialne za dziedziczenie. Był głównym przedstawicielem neodarwinizmu. W czasach stalinizmu był jednym z największych „wrogów” radzieckiej biologii…
1934 – Ferdinand Porsche zaprezentował rządowi niemieckiemu projekt Garbusa, inaugurując historię marki Volkswagen. Garbus był najdłużej i najliczniej produkowanym modelem samochodu w historii motoryzacji. Łącznie wyprodukowano 21 529 464 egzemplarze modelu.
18 stycznia
1562 – Rozpoczęła się trzecia sesja obrad soboru trydenckiego, na której stwierdzono konieczność sporządzenia indeksu ksiąg zakazanych. W indeksie umieszczane były publikacje uznane za niezgodne z doktryną katolicką, wśród nich znalazły się też dzieła naukowe i filozoficzne, m.in. Galileusza, Immanuela Kanta, Kartezjusza, Keplera, Mikołaja Kopernika, Monteskiusza, Andrzeja Frycza Modrzewskiego czy Woltera. Ostatnie wydanie Indeksu, opublikowane w 1948 roku, zawierało 4126 dzieł. W notyfikacji z 14 czerwca 1966 Kongregacja Nauki Wiary stwierdziła, że Indeks pozbawiony jest znaczenia dyscyplinarno-karnego, natomiast zachowuje swoją wartość moralną jako ostrzeżenie przed treściami szkodliwymi dla wiary i dobrych obyczajów. Odtąd przestrzeganie Indeksu jest kwestią sumienia wiernych. Między nami mówiąc, ten idiotyczny spis zapewne przyczynił się także do popularności zakazanych dzieł. Nic tak nie smakuje, jak owoc zakazany…
1689 – Urodził się Monteskiusz, właśc. Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu (zm. 10 lutego 1755 w Paryżu) – francuski filozof, prawnik, mason i pisarz doby Oświecenia. Największym dziełem Monteskiusza była składająca się z trzydziestu jeden ksiąg praca „O duchu praw” (De l’esprit des lois), z roku 1748, w której dokonał analizy znanych ówcześnie form ustrojowych.
1778 – James Cook jako pierwszy Europejczyk dotarł do archipelagu Hawajów, nadając mu nazwę Wyspy Sandwich.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
