03.01.2023
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
4 stycznia
1698 – Spłonęła doszczętnie dotychczasowa rezydencja brytyjskich monarchów – pałac Whitehall w Londynie. Wcześniej jednak urósł do rangi największego pałacu w Europie, posiadał 1500 pokoi (był równocześnie największym budynkiem na świecie). Obecnie jego nazwa, Whitehall, używana jest do określania centrum administracyjnego rządu Wielkiej Brytanii.
1847 – Samuel Colt sprzedał amerykańskiemu rządowi pierwszą partię rewolwerów własnej konstrukcji. Słynny Pacemaker jego produkcji wystąpił w niezliczonej liczbie westernów.
1884 – W Londynie założono lewicowe Towarzystwo Fabiańskie, mające na celu przekształcenie ustroju kapitalistycznego w socjalistyczny. Obecni członkowie w poglądach są zgodni z Partią Pracy. Nazwę towarzystwo wzięło od nazwiska rzymskiego dyktatora Fabiusa Cunctatora, żyjącego w III wieku p.n.e., który w walce z wojskami Hannibala przyjął strategię nękania i osłabiania przeciwnika, unikając bezpośredniego starcia.
5 stycznia
1665 – We Francji ukazało się pierwsze wydanie pierwszego europejskiego czasopisma naukowego zajmującego się literaturą – Journal des Scavans. Od 1701 patronat nad nim objął sam król Francji. Zawieszone w 1792, reaktywowane w 1816, w pierwotnym kształcie istniało do 1900. Odegrało wybitną rolę w początkowej fazie oświecenia.
1769 – James Watt opatentował maszynę parową. Nikt nic nie wiedział, a za drzwiami historii była już Wielka Rewolucja Przemysłowa…
2003 – Nastąpił (pierwszy od 1296 roku!) tranzyt Saturna i jego księżyca Tytana na tle Mgławicy Kraba. Dzięki promieniowaniu rentgenowskiemu emitowanemu przez znajdujący się w mgławicy pulsar zarejestrowano obraz i zmierzono grubość atmosfery Tytana.
6 stycznia
754 – Król Franków Pepin Krótki przyjął na audiencji papieża Stefana II, który w stroju pokutnym padł mu do stóp i poprosił o ochronę przed Longobardami. Jak widać, nie jest tak, że przez całe średniowiecze papieże rządzili Europą…
1822 – Urodził się Johann Ludwig Heinrich Julius Schliemann (zm. 26 grudnia 1890) – niemiecki archeolog-amator, z zawodu kupiec i bankier, odkrywca Troi, Myken i Tyrynsu. Był też wybitnym językoznawcą (także samoukiem; wśród wielu innych języków znał też polski, podobno doskonale). Jego odkrycia dowiodły, że zdarzenia opisane przez Homera i Wergiliusza mają swoje materialne podstawy i mogą być rzeczywistymi zdarzeniami historycznymi.
1838 – W Morristown w stanie New Jersey Samuel Morse i Alfred Vail zaprezentowali po raz pierwszy działanie telegrafu elektrycznego. Pierwszy elektryczny telegraf zbudowany jednak został w 1837 roku przez angielskiego fizyka i wynalazcę, Charlesa Wheatstone’a oraz Williama Fothergilla Cooke’a. Telegraf ten wykorzystywał jednak pięć przewodów do kierowania wskazówką w odbiorniku, która wskazywała różne litery alfabetu. A Amerykanie używali systemu kropek i kresek, który zdominował świat na dziesięciolecia.
7 stycznia
1610 – Galileusz odkrył trzy z czterech największych księżyców Jowisza, nazywanych później księżycami galileuszowymi.
1839 – Louis Jacques Daguerre ogłosił, że używając srebra i miedzianej płytki wynalazł proces zwany dagerotypem. Data ta jest przyjęta za dzień narodzin fotografii. Dagerotypia dominowała do lat 50. XIX, kiedy wyparły ją inne techniki.
1999 – Senat Stanów Zjednoczonych rozpoczął pierwszy od 130 lat proces impeachmentu prezydenta Billa Clintona (poprzednio był objęty tą procedurą Andrew Johnson, 17. prezydent, który samowolnie – bez zgody Senatu – powołał członka rządu; do wyroku wtedy zabrakło 1 głosu). Jak wiadomo, proces Clintona też nie zakończył się skazaniem. Niektórzy mówią: wszystko przed nami…
8 stycznia
1697 – W Edynburgu wykonano wyrok śmierci przez powieszenie na skazanym za bluźnierstwo studencie teologii Thomasie Aikenheadzie. Był to szkocki student teologii z Edynburga, powieszony w wieku 20 lat; wypowiadał się przeciwko religiom objawionym, w szczególności Biblii; był ostatnim człowiekiem w Wielkiej Brytanii straconym za bluźnierstwo. Jest uważany za męczennika w obronie rozumu. Zacytujmy fragment aktu oskarżenia: wielokrotnie utrzymywał w rozmowie, że teologia jest rapsodią kiepsko wymyślonych bzdur, łatana częściowo moralnymi doktrynami filozofów, a częściowo poetyckimi fikcjami i ekstrawaganckimi urojeniami; Że wyśmiewał święte pisma, nazywając Stary Testament bajkami Ezdrasza w profanacyjnej aluzji do Bajek Ezopa… I tak dalej. Niektórzy marzą o powrocie tych praw…
1811 – W regionie German Coast w Luizjanie wybuchło największe w historii USA powstanie niewolników (ponad 200 uczestników) pod wodzą Charlesa Deslondesa. 11 stycznia patrol, wojskowy zaatakował główną grupę powstańców, zabijając czterdziestu z nich, kolejnych czternastu zginęło w następnych potyczkach. Większość niewolników schwytano, po przesłuchaniach 29 z nich stracono. Łącznie zginęło 95 niewolników. Deslondes został rozstrzelany.
1851 – Jean Foucault przeprowadził swój pierwszy eksperyment z wahadłem nazwanym później jego nazwiskiem. Powolna zmiana płaszczyzny ruchu wahadła względem Ziemi dowodzi jej obrotu wokół własnej osi.
9 stycznia
1431 – Przed kościelnym sądem biskupim w Rouen rozpoczął się proces Joanny d’Arc. Proszę sobie wyobrazić, że przyjaźniłem się z historykiem, który niemal poważnie mówił, że potem już nic ważnego w dziejach nie zaszło…
1493 – Krzysztof Kolumb jako pierwszy Europejczyk ujrzał manaty, biorąc je za syreny. MANATY to inaczej lamantyny, brzegowce (Trichechidae) – rodzina wodnych ssaków łożyskowych z rzędu brzegowców. Zamieszkują przybrzeżne rejony zachodniej części Atlantyku, od Florydy po północną Brazylię oraz baseny Amazonki i Orinoko. Mogą osiągać długość 4 metrów, a ich masa dochodzi do 1 tony.
1793 – Francuz Jean-Pierre Blanchard wystartował z Filadelfii w pierwszy w historii Ameryki Północnej lot balonowy. Ciekawa rodzina, ci Blanchardowie.
10 stycznia
49 p.n.e. – Juliusz Cezar przekroczył na czele swej armii rzekę Rubikon w północnych Włoszech, rzekomo wypowiadając podczas przeprawy słowa: Alea iacta est (z łac. dosł. kostka została rzucona).
1478 – Została założona szkoła malarstwa Leonarda da Vinci. Leonardo zaczerpnął z rzemiosła wikliniarskiego w Vinci pomysł na emblemat szkoły. Na podstawie jego projektów z 1500 r. wykonano serię sztychów przedstawiających skomplikowane splecione wzory z napisem pośrodku Academia Leonardi Vinci.
1863 – W Londynie otwarto pierwszą na świecie linię metra. Było parowe!
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
