Bogdan Miś: Działo się… (49)5 min czytania

2016-10-23.

I znowu w kalendarzu pojawiają się ważne dla historii cywilizacji człowieka, smutne, zabawne lub po prostu ciekawe wydarzenia. Oto one:

21 października

1520 – Po raz pierwszy została pokonana Cieśnina Magellana. Dokonała tego wyprawa samego Ferdynanda Magellana, wówczas 40-letniego. Członkowie wyprawy byli już u kresu sił: jeden ze statków wyprawy porzucono, pozostałym kończyła się słodka woda, a załoga jadła zgniłe mięso i skórę. Oj, nie była to wycieczka.

Alfred Nobel

1833 – W Sztokholmie urodził się Alfred Bernhard Nobel, któremu fortunę przyniósł – dość przypadkowy zresztą – wynalazek dynamitu, dokonany w 1866 roku. Ciekawostka: do końca życia był kawalerem.

1991 – Po raz pierwszy nad górą Mount Everest przeleciał balon (a nawet dwa). Dokonały tego dwie załogi angielskie, używając balonów na gorące powietrze.

22 października

1511 – Urodził się niemiecki matematyk Erasmus Reinhold, który jako pierwszy sporządził tablice ruchów planet, wyliczonych na podstawie mocno jeszcze wówczas kontrowersyjnej dla Kościoła teorii Kopernika.

Clinton Davisson

1881 – Urodził się w stanie Illinois fizyk Clinton Joseph Davisson. W 1937 roku otrzymał Nobla (jako współautor) za odkrycie, ze elektrony podlegają dyfrakcji w kryształach, co potwierdziło hipotezę, że zachowują się one zarówno jak fale, jak i cząstki. Nie wnikając w szczegóły: stwierdził to dość przypadkowo, ponieważ spadła mu na podłogę i rozbiła się rura próżniowa, co wywołało rozmaite zjawiska, dające się wytłumaczyć tylko ową dyfrakcją… Nie po raz pierwszy (i na pewno nie ostatni) zrozumienie czegoś banalnego zaowocowało wielkim odkryciem.

1975 – Radziecki próbnik Wenus 9 jako pierwszy wytwór człowieka wszedł na orbitę wokół Wenus. Sonda przekazała na Ziemię pierwsze zdjęcia powierzchni planety.

23 października

Biskup James Ussher

4004 przed naszą erą. Jak wynika z obliczeń irlandzkiego biskupa Usshera datowanych na rok 1650 – tego dnia właśnie o 9:00 rano została stworzona Ziemia. Z tym Ussherem rzecz ma się jednak tak, że przypisywane mu rachunki wykonał – na podstawie drobiazgowej analizy Biblii – jego kleryk. Co o tyle nie ma znaczenia, że jest całkowicie bez sensu. Ale w tamtym czasie bałbym się to napisać…

1910 – Blanche S. Scott została pierwszą w historii kobietą, która samodzielnie pilotowała samolot. W Fort Wayne w stanie Indiana wzniosła się na wysokość 3,5 metra.

1956 – Pierwsza ogólnokrajowa transmisja telewizyjna programu zarejestrowanego na taśmie magnetycznej. Był to 15-minutowy show Jonathana Wintersa, nadawał stacja WRCA z Nowego Jorku.

24 października

1632 – W holenderskim mieście Delft urodził się Antonie van Leuwenhoek, odkrywca bakterii i organizmów jednokomórkowych, doskonały szlifierz soczewek (co jednak było jego hobby, nie głównym zajęciem – tym był handel tkaninami).

Wielu ludzi dziś już nie pamięta zapałek. No więc tak wyglądały. Czechosłowackie.

1836 – Opatentowano zapałki. Wynalazcą był Alonzo Dwight Phillips ze Springfield w stanie Massachusetts.

1901 – Anna Edson Taylor została pierwszą kobietą, która pokonała wodospad Niagara w beczce. Startowała po kanadyjskiej stronie z wodospadu Horsehoe. Ryzykancki akt nie przyniósł jej majątku: zmarła w skrajnej biedzie w dwadzieścia lat później. Wszystkim pytającym o sens takich wyczynów odpowiadamy: człowiek nie robi tylko takich rzeczy, których się nie da zrobić. A i tak będzie próbował.

25 października

Wykres Hertzsprunga-Rusella

1877 – Urodziny amerykańskiego astronoma, Henry’ego Norrisa Russella. Odkrył on zależność między jasnością absolutną gwiazdy a jej typem widmowym (tego samego dokonał mniej więcej w tym samym czasie Duńczyk Ejnar Hertzsprung, stąd odpowiedni wykres jest znany jako wykres Hertzsprunga-Russella).

1975 – Odtajniono najstarszy programowalny komputer, którym był zbudowany na początku lat czterdziestych ub. Wieku w Anglii do łamania niemieckich szyfrów Colossus. Był dużo doskonalszy od słynnego Eniaca, ale Anglicy nie chwalili się nim: obowiązywał okres karencji tajemnicy wojskowej. Ujawnienie Colossusa (a właściwie całej serii tych maszyn) było szokiem dla światowej informatyki. I, oczywiście, bardzo się nie spodobało zdetronizowanym Amerykanom…

1990 – Pierwsza w historii transplantacja płuca od żywego dawcy, którym była matka operowanego pacjenta.

26 października

1785 – Do USA po raz pierwszy dotarł… muł. Dwa egzemplarze dotarły do Bostonu jako dar króla Hiszpanii Karola III dla George’a Washingtona. Muł zrobił na Zachodzie ogromną karierę.

1858 – Opatentowano pralkę (ręczną, na korbę). Wynalazca – Hamilton Erasmus Smith z Filadelfii – w pięć lat później udoskonalił znacznie maszynę, wprowadzając wirujący w dwóch kierunkach bęben.

Joseph Lister

1877 – Po raz pierwszy wykonano trudną operację drutowania pękniętej rzepki kolanowej. Najważniejsze w tym było to, że chirurg – słynny dr Joseph Lister – wykonał ją w warunkach aseptycznych. Do tego momentu podobne operacje nie były wykonywane z uwagi na ogromne ryzyko zakażenia. Lister swoim zabiegiem dowiódł wagi czystości.

27 października

Gustav Robert Kirchhoff

1859 – Niemiec Gustav Robert Kirchhoff ogłosił skonstruowanie (wspólnie z Robertem Bunsenem)  spektroskopu – urządzenia do analizy składu chemicznego badanej substancji na podstawie emisji i absorbcji światła. Jest to kamień milowy w chemii.

1920 – Terence James MacSwiney, burmistrz Cork w Irlandii, zmarł w wyniku strajku głodowego, który rozpoczął w proteście przeciw aresztowaniu przez Anglików. Lekarze więzienni skrupulatnie kontrolowali i notowali wszystkie parametry jego organizmu w trakcie głodówki – i tak powstał niesłychanie dokładny  i ważny dla medycyny opis śmierci z głodu.

1938 – Firma duPont ogłosiła, że jej nowe sztuczne włókno będzie nosiło nazwę nylon. Wynalazł je w 1935 roku Wallace Carothers. Pierwszym produktem wykonanym z nylonu była szczoteczka do zębów, kolejnym pończochy. Chyba się sami nie spodziewali jego kariery…

Wyszperał

Bogdan Miś