Bogdan Miś: Działo się (63)7 min czytania

2017-01-24.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

23 stycznia

1805 – Zmarł Claude Chappe (ur. 25 grudnia 1763) – francuski wynalazca, arystokrata, który w 1792 r. zaprezentował system łączności optycznej opartej na specjalnym układzie semaforów. Układ ten wkrótce został wprowadzony w całej Francji. Popełnił samobójstwo wskakując do studni na podwórzu hotelu, w którym mieszkał – podobno doprowadzony do depresji bezpodstawnymi oskarżeniami o plagiat swojego wynalazku.

John Polanyi

1929 – W Berlinie urodził się kanadyjski chemik John Charles Polanyi, laureat nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1986 za badania dynamiki elementarnych procesów chemicznych (wraz z nim otrzymali nagrodę Dudley R. Herschbach i Yuan T. Lee). Profesor Uniwersytetu w Toronto. Od 1986 r. członek Papieskiej Akademii Nauk. John Polanyi jest pochodzenia węgierskiego. Jego ojcem był chemik i filozof Michael Polanyi W 1933 r. jego rodzina, z korzeniami żydowskimi, wyjechała do Wielkiej Brytanii.

1964 – Tego dnia odnotujmy pierwszy przeszczep serca zwierzęcego człowiekowi. Dr James Hardy z Uniwersytetu Mississipi stanął przed koniecznością sięgnięcia po tak radykalne i nierokujące powodzenia rozwiązanie: pacjent, 68-letni Boyd Rush praktycznie umierał, a nie było dawcy. Hardy użył serca szympansa o imieniu Bino. Serce podjęło akcję, ale jego rozmiary były zbyt małe i po 90 minutach pacjent zmarł.

24 stycznia

1679 – We Wrocławiu urodził się Christian Freiherr von Wolff (zm. 1754) – niemiecki filozof, matematyk, i prawnik, profesor na Uniwersytecie w Halle, jeden z czołowych przedstawicieli wczesnego oświecenia. Uchodzi za najwybitniejszego filozofa niemieckiego między Leibnizem a Kantem. Rozwijał także inne dyscypliny wiedzy, jak ekonomia, prawo czy administracja. Jeden z twórców nauki o prawach natury. Usiłował – bez większego powodzenia oczywiście – godzić myśl racjonalistyczną z objawieniem. Ależ w tamtych czasach można było być niesamowicie wszechstronnym uczonym! Dla wyjaśnienia: Freiherr to odpowiednik tytułu barona w innych krajach.

Lars Valter Hörmander

1931 – Urodził się Lars Valter Hörmander (zm. 25 listopada 2012) − najsławniejszy szwedzki matematyk, jeden z twórców nowoczesnej teorii równań różniczkowych cząstkowych. Zdobywca medalu Fieldsa w 1962, nagrody Wolfa w 1988 oraz nagrody Steele’a w 2006. Trzeba zaś wiedzieć, że Medal Fieldsa jest najwyższym wyróżnieniem, jakie może otrzymać matematyk; w świecie matematyków znaczy on prestiżowo więcej niż Nagroda Nobla (choć finansowo nie może się z nią równać). Medal ten nadawany jest raz na cztery lata.

1950 – Opatentowana została kuchenka mikrofalowa, dziś ogromnie powszechny sprzęt kuchenny. Patent (U.S. No. 2,495,429.) otrzymał dr Percy LeBaron Spencer (1894—1970) z Raytheon Company. Pierwsze takie urządzenie miało rozmiary sporej szafy i nadawało się do użycia wyłącznie w restauracjach.

25 stycznia

Bellingshausen

1852 – Zmarł w wieku 74 lat Fabian Gottlieb von Bellingshausen (niem.) albo Faddiej Bellingshausen (ros.) – badacz rosyjski, który w 1820 odkrył wybrzeże Antarktydy. Na jego cześć nazwano jedno z mórz przybrzeżnych tego lądu Morzem Bellingshausena. Dowodził drugą rosyjską wyprawą, która opłynęła Ziemię dookoła.

1917 – Urodził się Ilya Prigogine (ros. Илья Романович Пригожин (Ilja Romanowicz Prigożin – uwaga na wymowę nazwiska!); zm. 28 maja 2003 w Brukseli. – belgijski fizyk i fizykochemik pochodzenia rosyjskiego, arystokrata, laureat Nagrody Nobla z dziedziny chemii w roku 1977. Jego żoną była Polka (nawiasem mówiąc: niegdyś sąsiadka niżej podpisanego i troszkę starsza koleżanka z tej samej szkoły), Maryna Prokopowicz. W 1989 Prigogine otrzymał tytuł hrabiego nadany przez króla Belgii Baldwina I. Członek 64 akademii naukowych i innych organizacji, między innymi Belgijskiej Królewskiej Akademii Nauk, Literatury i Sztuk Pięknych, członek honorowy Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Otrzymał 53 honorowych stopni (honoris causa, w tym także Politechniki Wrocławskiej i Uniwersytetu Jagiellońskiego).

1974 – Dr Christian Barnard (zmarł w roku 2001) przeszczepił pacjentowi serce bez usuwania własnego. Był już wówczas bardzo sławny (przypomnijmy: siedem lat wcześniej wykonał pierwszą w dziejach transplantację serca).

26 stycznia

Arthur Cayley

1895 – Zmarł w wieku 73 lat Arthur Cayley – angielski matematyk i prawnik. Od 1863 profesor w Cambridge, członek Towarzystwa Królewskiego w Londynie i Akademii Nauk w Petersburgu. Zajmował się geometrią algebraiczną. Prowadził badania nad równaniami różniczkowymi i funkcjami eliptycznymi. Współtwórca teorii wyznaczników. Autor wielu pojęć z algebry, w tym ciekawego uogólnienia pojęcia liczby (tzw. oktawy Cayleya). Opracował metodę wyznaczania liczby izomerów związków organicznych. Zajmował się także astronomią i astrofizyką.

1907 – Urodził się Hans Selye, słynny kanadyjski lekarz fizjopatolog i endokrynolog, pochodzenia węgierskiego. Wprowadził do użycia pojęcie stresu. Badaniu tego zjawiska i jego wpływowi na człowieka poświęcił 50 lat pracy naukowej. Z tego też powodu nosił przydomek dr Stress. Selye był aż dziesięciokrotnie nominowany do Nagrody Nobla, której nigdy nie otrzymał.

1932 – Do amerykańskiego urzędu patentowego wpłynął wniosek o rejestrację cyklotronu (urządzenia do przyspieszania cząstek elementarnych). Autorem wniosku był Ernest Orlando Lawrence. W roku 1939 urządzenie przyniosło twórcy Nagrodę Nobla.

27 stycznia

Admirał Rickover

1900 – Urodził się w Makowie Mazowieckim (zmarł w roku 1986) Hyman George Rickover  – admirał marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych. Urodzony w polskiej rodzinie pochodzenia żydowskiego, określany jest mianem „ojca atomowej marynarki wojennej”. Był najdłużej pozostającym w służbie czynnej oficerem w historii US Navy. Jego imieniem nazwano okręt podwodny typu Los Angeles USS „Hyman G. Rickover”.

1926 – Szkocki wynalazca John Logie Baird po raz pierwszy zademonstrował w Londynie działający system telewizji. Pomyśleć: to już 90 lat…

1967 – Zginął wraz z dwoma kolegami w wieku 37 lat Edward H. White II, pierwszy astronauta amerykański, który odbył spacer w przestrzeni. Przyczyną śmierci był pożar w trakcie testów do lotu Apollo 1. Załoga w składzie Edward H. White, Roger B. Chaffee oraz Gus Grissom zajęła miejsca w kapsule, którą wypełniono czystym tlenem. Podczas procedury próbnego odliczania doszło do zwarcia w jednej z wiązek przewodów elektrycznych i w kabinie wybuchł gwałtowny pożar.

28 stycznia

1878 – W New Haven w stanie Connecticut zainstalowano pierwszą w USA centralę  telefoniczną, Dołączono do niej 21 aparatów końcowych. Przez pierwsze 6 tygodni urządzenie pracowało tylko w ciągu dnia. Ciekawostka: zamiast późniejszego hallo operator – niejaki George W. Coy – zgłaszał się słowami ahoj, ahoj.

1884 – Urodzili się dwaj sławni Szwajcarzy, bliźniacy: Auguste i Jean-Felix Piccard. Pierwszy był fizykiem, badaczem górnej stratosfery, konstruktorem balonów stratosferycznych i batyskafów do głębin oceanów. Drugi – chemikiem i świetnym lotnikiem balonowym, badaczem promieniowania kosmicznego.

Klaus Fuchs (zdjęcie z okresu pracy w Projekcie Manhattan)

1988 – Zmarł w wieku 76 lat w NRD Klaus Fuchs – niemiecki fizyk, tajny współpracownik wywiadu radzieckiego (GRU), który wykradł amerykańskie tajemnice atomowe. Jako obywatel niemiecki został po wybuchu wojny w Wielkiej Brytanii – gdzie studiował i pracował – internowany, ale na interwencję Nielsa Bohra nie tylko go wypuszczono w roku 1941, ale dołączono do tajnego zespołu, pracującego nad brytyjską bombą atomową. W tym czasie został zwerbowany przez GRU. W 1943 roku wyjechał do USA, gdzie pracował przy amerykańskim atomowym Projekcie Manhattan. W 1950 roku został w Wielkiej Brytanii skazany na 14 lat więzienia. Odsiedział 9 lat i wyjechał do NRD.

29 stycznia

1883 – Zmarł w wieku 78 lat Charles Emmanuel Sédillot , francuski chirurg który przyswoił językowi nauki słowo mikrob (było to w 1871 roku, słowo weszło do oficjalnego słownika medycyny w roku 1886)

Lewis Frederick Urry

1927 – Urodził się Lewis Frederick Urry (zm. 19 października 2004) – kanadyjski chemik i wynalazca. Pracując dla firmy Eveready Battery wynalazł baterię alkaliczną i baterię litową. Po przetestowaniu wielu materiałów Urry odkrył, że dwutlenek manganu i cynk dobrze łączą się z alkaliczną substancją jako elektrolitem. Jego głównym problemem była mała moc baterii. Udało się to przezwyciężyć przez użycie sproszkowanego cynku. W 1999 Urry oddał swoją pierwszą prototypową baterię, razem z pierwszą komercyjnie produkowaną baterią cylindryczną do Smithsonian Institution. Obie baterie są prezentowane w tym samym pokoju, co żarówka Edisona.

1958 – The Boston Herald wydrukował słynny list od Olgi Owens Huckinson, w którym autorka zaatakowała środek ochrony roślin, znany jako DDT, jako niebezpieczny dla ludzi. Praca pani Huckinson i innej badaczki – Rachel Carson doprowadziła do całkowitej delegalizacji DDT w USA w roku 1972, a potem na całym świecie.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.