Bogdan Miś: Działo się (116)

2018-01-23.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

23 stycznia

Ilustracja

Claude Chappe

1805 – Zmarł Claude Chappe (ur. 25 grudnia 1763) – francuski wynalazca, który w 1792 r. zaprezentował system łączności optycznej, opartej na specjalnym układzie semaforów, który wkrótce został wprowadzony w całej Francji. Chappe popełnił samobójstwo wskakując do studni na podwórzu hotelu, w którym mieszkał. Sugerowano, że był pogrążony w depresji spowodowanej chorobą oraz oskarżeniami rywali o bezprawne skopiowanie wojskowego systemu semaforów.

1929 – Urodził się John Charles Polanyi – kanadyjski chemik, laureat nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1986 za badania dynamiki elementarnych procesów chemicznych (wraz z nim otrzymali nagrodę Dudley R. Herschbach i Yuan T. Lee). Profesor Uniwersytetu Toronto. Od 1986 r. członek Papieskiej Akademii Nauk. Polanyi jest pochodzenia węgierskiego. Jego ojcem był chemik i filozof Michael Polanyi, a wujkiem ekonomista Karl Polanyi. W 1933 r. jego rodzina uciekła przed antysemickimi prześladowaniami do Wielkiej Brytanii.

1964 – Wykonano pierwszy przeszczep serca zwierzę-człowiek.. Dr James Hardy z University of Mississippi przeszczepił serce szympansa (o imieniu Bino) do klatki piersiowej Boyda Rusha (68 lat) w ostatniej próbie ratowania życia pacjenta. Nowo przeszczepione serce podjęło pracę, ale było zbyt małe. Rush umarł po 90 minutach. Hardy musiał znieść ostrą krytykę. Hardy wykonał także pierwszy przeszczep ludzkiego płuca w roku 1963 i przeszczep płuc bez naruszenia serca w 1987 roku.

24 stycznia

1848 – James W. Marshall znalazł złoto w Sutter’s Mill pod Sacramento, co rozpoczęło gorączkę złota w Kalifornii.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c9/Lenoir_gas_engine_1860.jpg

Silnik Lenoira(

1860 – Francuski wynalazca pochodzenia belgijskiego Étienne Lenoir (1822-1900) otrzymał patent na pierwszy użyteczny silnik spalinowy (dwusuwowy, jednocylindrowy, pracujący na mieszance gazu miejskiego i powietrza, o mocy 8,8 kW.). Jego prosty silnik poruszał pojazd, który przejechał trasę między Paryżem a Joinville-le-Pont. Silnik ten był umieszczony w starym wozie konnym, więc koła poruszały się za pośrednictwem łańcucha wokół kół osi.

1978 – W północno-zachodniej Kanadzie rozbił się radziecki satelita szpiegowski Kosmos 954 (wyposażony w system radarowy radziecki satelita rozpoznania morskiego typu RORSAT, którego zadaniem było wykrywanie i śledzenie amerykańskich okrętów w celu ich zniszczenia przez radzieckie jednostki morskie) z reaktorem atomowym na pokładzie, powodując skażenie radioaktywne na obszarze 124 tys. km². Koszty poszukiwań i prac zabezpieczających zostały oszacowane na ok. 14 milionów dolarów kanadyjskich, a rachunek został wystawiony rządowi ZSRR na kwotę 6 041 174,70 dolarów kanadyjskich. Ostatecznie kwotę tę obniżono do 3 milionów dolarów kanadyjskich.

25 stycznia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/The_Sceptical_Chymist.jpg

The Sceptical Chymist, 1661 – dzieło Boyle’a

1627 – Urodził się Robert Boyle (zm. 30 grudnia 1691) – chemik i fizyk brytyjski pochodzenia irlandzkiego. W 1661 roku podał nowoczesną definicję pierwiastka chemicznego. Rozwinął chemiczną analizę jakościową, zastosował wskaźnik umożliwiający rozróżnienie roztworów kwasów oraz zasad. Niezależnie od Edme Mariotte’a sformułował tzw. prawo Boyle’a-Mariotte’a. Uczą go jeszcze w liceum?

1858 – Na ślubie córki królowej Wiktorii po raz pierwszy zabrzmiał Marsz Weselny Feliksa Mendelssohna-Bartholdy’ego, najbardziej znany fragment muzyki do Snu nocy letniej Szekspira. Niejednokrotnie grany jest w kościołach na zakończenie ślubu, wówczas najczęściej na organach, co jednak nie jest zgodne z przepisami liturgicznymi Kościoła katolickiego, gdyż nie jest to utwór liturgiczny (a tylko takie mogą być wykonywane w czasie liturgii), ani nawet religijny. Zatem jest to muzyka nielegalna… Między nami mówiąc, nie pamiętam ślubu bez tego marsza.

1995 – Wystrzelona z północnej Norwegii rakieta z amerykańską sondą badawczą wywołała alarm rosyjskiej obrony antybalistycznej i nieomal doprowadziła do wybuchu III wojny światowej. Zrazu nic o tym oczywiście nie wiedzieliśmy.

26 stycznia

1788 – Założono pierwszą europejską osadę w Australii, która leżała na terenie dzisiejszego Sydney. Na pamiątkę tego wydarzenia 26 stycznia ustanowiono australijskim świętem narodowym.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/Great_Star_of_Africa_diamond_-_copy.jpg

Tak wygląda Wielka Gwiazda Afryki, największy diament uzyskany z rozcięcia Cullinana (kopia; oryginał tkwi w brytyjski berle królewskim).

1905 – W kopalni pod Pretorią został znaleziony największy i najczystszy diament Cullinan. Pierwotnie miał wymiary 10×6×5 cm i ważył 3106 karatów (621,2 g). Był najprawdopodobniej jeszcze większy – wskazywała na to jego pierwotna postać: nieregularny ośmiościan z widoczną płaszczyzną odłupania. Nazwę Cullinan nadano mu od nazwiska dyrektora angielskiej spółki diamentowej. Został zakupiony przez rząd Transwalu za równowartość 150 000 funtów szterlingów i ofiarowany w 1907 roku królowi Edwardowi VII na jego 66. urodziny. Na polecenie króla amsterdamskie przedsiębiorstwo braci Asscher dokonało podziału kamienia oraz jego oszlifowania. 10 lutego 1908 roku Joseph Asscher dokonał mistrzowskiego cięcia, dzięki któremu z bryły uzyskano 9 ogromnych kamieni i 96 mniejszych. Trzech szlifierzy szlifowało pozyskany materiał osiem miesięcy.

1907 – Urodził się Hans Hugo Selye (zm. 16 października 1982) – lekarz fizjopatolog i endokrynolog, mieszkający i pracujący w Kanadzie, pochodzenia węgierskiego. Na Uniwersytecie w Montrealu założył Międzynarodowy Instytut Badań nad Stresem. Napisał 1400 artykułów oraz ponad 30 książek na temat stresu. Najbardziej znana to Stress without Distress. Jako pierwszy postawił hipotezę, że źródłem szeregu chorób somatycznych jest właśnie stres.

27 stycznia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Blue_Water_Bridge_2006.JPG/1024px-Blue_Water_Bridge_2006.JPG

Sławny most Modrzejewskiego „Blue Water” nad rzeką St. Clair

1861 – Urodził się Ralph Modjeski (zm.26 czerwca1940), in. Rudolf Modrzejewski, polski i amerykański światowej sławy inżynier, budowniczy linii kolejowych i mostów, pionier w budownictwie mostów wiszących. Był synem polskiej pary aktorskiej Heleny Modrzejewskiej i Gustawa Zimajera. Kiedy Rudolf miał 6 lat, ojciec, który wcześniej rozstał się z Heleną, porwał go i przez 3 lata trzymał w ukryciu. W wieku piętnastu lat Rudolf wraz z matką emigrował do USA. Obywatelstwo amerykańskie uzyskał podczas studiów w paryskiej Ecole Nationale des Ponts et Chauseés (Państwowej Szkole Dróg i Mostów), w 1883. Zbudował prawie 40 mostów na największych rzekach Ameryki Północnej. Jego uczniem był m.in. twórca słynnego mostu Golden Gate w San Francisco – Joseph B. Strauss.

1967 – Astronauci Roger Chaffee, Virgil GrissomEdward H. White zginęli w pożarze podczas testu przedstartowego statku kosmicznego Apollo 1. Tegoż dnia podpisano Traktat o przestrzeni kosmicznej, uznający kosmiczne zasoby za wspólne dziedzictwo ludzkości.

2015 – W wieku prawie stu lat zmarł Charles Hard Townes (ur. 28 lipca 1915) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1964 za badania dotyczące elektroniki kwantowej i wynalezienie masera. Opracował też podstawy naukowe, które doprowadziły do skonstruowania lasera rubinowego przez jego studenta Theodore’a Maimana. Ciekawostka: obok fizyki studiował sztukę . Tytuł Master of Arts uzyskał w roku 1936 na Duke University, doktorat z fizyki otrzymał w California Institute of Technology w roku 1939. W latach 1966–1970 był przewodniczącym komitetu doradczego NASA programu księżycowego Apollo 11

28 stycznia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Ludolf_van_Ceulen.jpeg

Ludolph van Ceulen

1540 – Urodził się Ludolph van Ceulen (zm. 31 grudnia 1610) – matematyk holenderski pochodzenia niemieckiego. Był profesorem matematyki na Uniwersytecie w Lejdzie. Znany jest z tego, że w 1596 podał wartość liczby π z dokładnością do 20 miejsc po przecinku. Potem rozszerzył swój wynik do 35 miejsc podając wartość liczby jako: 3,14159265358979323846264338327950288… Liczba ta została wyryta na jego nagrobku po śmierci. Na cześć jego dokonań liczba ta została nazwana ludolfiną. Przy okazji: chcecie pamiętać kolejne cyfry ludolfiny? To zapamiętajcie wierszyk: kto i bada i liczy myśliciel to wielki, mylić się zwykł jednakże matematyk wszelki. Kolejne cyfry to liczba liter w kolejnych słowach.

1754 – Pisarz i hrabia Horace Walpole użył w liście do przyjaciela po raz pierwszy angielskiego terminu serendipity, na oznaczenie sytuacji, w której przypadkowo dokonuje się szczęśliwego odkrycia, zwłaszcza wtedy, gdy szuka się czegoś innego. W nauce tak często bywa…

1870 – Z kanadyjskiego portu Halifax wypłynął w rejs do Liverpoolu brytyjski statek pasażerski SS City of Boston ze 191 osobami na pokładzie, po czym zaginął bez śladu. Jedna z nigdy niewyjaśnionych tajemnic oceanu.

29 stycznia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2b/Edward_Lear_drawing.jpg

Portret młodego Leara autorstwa Wilhelma Marstranda

1888 – Zmarł Edward Lear (ur. 12 maja 1812) – angielski poeta i rysownik. Do historii przeszedł jako twórca poezji nonsensownej, w szczególności limeryków, który to gatunek rozpropagował (choć nie był, jak się czasem twierdzi, jego twórcą). Spośród jego ponad 20 książek, najbardziej znaną jest A Book of Nonsense, zbiór 112 limeryków z własnymi ilustracjami autora. Wielką mistrzynią i miłośniczką limeryków była polska laureatka Nagrody Nobla, Wisława Szymborska.

1927 – Urodził się Lewis Frederick Urry (zm. 19 października 2004) – kanadyjski chemik i wynalazca. Pracując dla firmy Eveready Battery wynalazł baterię alkaliczną i baterię litową. Urry urodził się w Pontypool, Ontario i po przebyciu służby w kanadyjskiej armii w 1950 ukończył Uniwersytet Toronto ze stopniem inżyniera chemika. Zaczął pracować w Eveready kilka miesięcy po ukończeniu studiów. W 1980 roku nazwa firmy została przemianowana na Energizer. Współczesne baterie alkaliczne, dzięki technologicznym udoskonaleniom, mogą wytrzymać 40 razy dłużej niż oryginalny prototyp.

1958 – Zaczął się koniec wielkiej kariery środka owadobójczego DDT. The Boston Herald opublikował list Olgi Owens Huckins, w którym dowiodła ona, że związek ten jest niezwykle groźną dla środowiska trucizną. W roku 1972 użycie specyfiku zostało w USA surowo zakazane. Syntezę DDT przeprowadził po raz pierwszy w 1874 austriacki chemik Othmar Zeidler. Właściwości owadobójcze tego związku odkrył Szwajcar Paul Müller, za co otrzymał Nagrodę Nobla w 1948 r.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

 

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com