Stanisław Obirek: Można inaczej – impresje holenderskie (3)

 

2018-07-07.

Brama Amsterdam, Haarlem, Holandia

Brama Amsterdam, Haarlem, Holandia

[dropcap]T[/dropcap]o jest trzecia i ostatnia impresja holenderska z tego lata.

Przyznaję: najpierw słyszałem o Haarlemie jako dzielnicy Nowego Jorku, zresztą sam Nowy Jork jak wiadomo najpierw nazywał się Nowy Amsterdam, więc nie dziwota, że Holendrzy i w Nowym Świecie chcieli mieć dzielnicę przypominającą rodzinne miasto. Choć nazwę miasta zmieniono, to dzielnica pozostała. Nie kojarzy się jednak z Holendrami już od dawna. Najpierw zamieszkiwali ją ubodzy emigranci z Włoch i Europy Wschodniej (głównie Żydzi), a od początku XX wieku głównie Afroamerykanie. Dzisiaj znowu to się zmienia, bo nowojorski Haarlem ulega intensywnej gentryfikacji.

Wracając do Holandii: jak już wspomniałem, połączenie kolejowe są tu niezawodne, w 15 minut od Centralnego Dworca w Amsterdamie znaleźliśmy się w Haarlemie.

Obiecałem, że tym razem będzie bez polskich akcentów. W istocie takowych nie dostrzegłem, choć może jedno podobieństwo. Otóż Haarlem ma muzeum poświęcone holenderskiej wersji Ireny Lendlerowej (jak wiadomo znacznie bardziej znana jest Anna Frank i jej kryjówka w domu, w którym się ukrywała w Amsterdamie; niestety tylko do czasu, dopóki nie wydał jej gestapo holenderski sąsiad – a podobną sytuację znamy również w polskiej wsi Markowa, gdzie ukrywających się Żydów wydał jak najbardziej polski sąsiad).

Chodzi mianowicie o Corrie ten Boom (ur. 1892, zm. 1983; jak pisze polska wersja Wikipedii: holenderska działaczka chrześcijańska, członkini Holenderskiego Kościoła Reformowanego, pisarka ewangelikalna, zasłużona w dziele ratowania Żydów podczas niemieckiej okupacji Niderlandów w czasie II wojny światowej, wyróżniona tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”). Jest ona autorką kilkunastu książek, z których trzy, w tym najsłynniejsza Bezpieczna kryjówka zostały opublikowane również w języku polskim. Jak się dowiedzieliśmy czekając na wejście do muzeum, wraz ze swoją rodziną uratowała około 800 Żydów.

To właśnie ta działalność była przyczyną aresztowania (na skutek donosu sąsiada!) jej samej i całej rodziny 28 lutego 1944 roku. Za udział w ruchu oporu i za ratowanie Żydów zostali zesłani do obozu koncentracyjnego. Corrie przeżyła i przez kilkadziesiąt lat po wojnie pisała i wygłaszała referaty na temat ważności przyzwoitości i siły przebaczenia. Dla chętnych podaję stronę internetową muzeum dostępną w wielu językach (niestety nie po polsku), dzięki której można je zwiedzić wirtualnie:

Ten Boom Museum and The Hiding Place

This is the official 360 Degree Virtual Tour of the Corrie ten Boom Museum in Haarlem, Holland, home of The Hiding Place.

O ile mi wiadomo, zarówno heroiczne zachowania nielicznych Holendrów jak i współpraca z hitlerowskim okupantem znacznie większej ich liczby nie były przedmiotem kontrowersji dyplomatycznych między rządami Izraela i Holandii. Tym zajmują się historycy, dziennikarze i artyści.

Jednak najważniejszym odkryciem dla nas było muzeum Fransa Halsa (1582/83-1666), o którym nam opowiedział nieoceniony jezuita Paul Begheyn. To było niezwykłe odkrycie  – pewnie dlatego, że najwybitniejszy malarz pochodzący i tworzący w Haarlem ciągle pozostaje w cieniu swego młodszego kolegi z Amsterdamu, czyli Rembrandta (1606-1669). Czy słusznie – to pewnie należy pozostawić ekspertom. Dla nas Frans Hals, zapewne dzięki najnowszym badaniom, o których sporo można się było w muzeum dowiedzieć, zasługuje na równorzędne miejsce w panteonie malarzy niderlandzkich razem z największymi.

Powiem tylko tyle, że przy niektórych obrazach miałem wrażenie oglądania realistycznego malarstwa XIX i XX wieku. Jak później doczytałem było to wrażenie całkiem uzasadnione, gdyż Hals jest uważany za jednego z prekursorów sztuki współczesnej.

To wrażenie zostało wzmocnione interesującym zabiegiem interpretacyjnym. Otóż najważniejsze obrazy tego artysty zostały „zaproszone” do dialogu ze współczesną wrażliwością (ten sam sposób nowego odczytania dawnych mistrzów widzieliśmy poprzedniego dnia w muzeum w Utrechcie, o którym pisałem w poprzednim odcinku).

Tak. wiem, że to ryzykowne takie zachwalanie malarstwa, które po prostu samemu należy spokojnie obejrzeć (można zacząć od przeglądania strony internetowej muzeum:

Home – Frans Hals Museum

One museum, two locations. On 29 March 2018, the Frans Hals Museum, with its outstanding collection of Old Masters, ‘marries’ De Hallen Haarlem, the museum for contemporary and modern art in Haarlem.

W odróżnieniu od swoich katolickich kolegów, malarze protestanccy koncentrowali się na tematach świeckich. Właśnie dlatego ich płótna są znakomitym materiałem socjologicznym, pozwalającym zrozumieć kogo było stać na kosztowne zamówienia, a kto pozostał bez śladu. Choć zdarzają się i od tej reguły wyjątki anonimowych twarzy prostych ludzi i ich dzieci. To właśnie one zdradzają mistrzowski pędzel Fransa Halsa.

A może jest tak, że sztuka bezinteresowna jest szczególnie piękna?

Dla lubiących akuratność miłośników architektury sakralnej pewnym kłopotem może być istnienie w mieście dwóch kościołów… pod tym samym wezwaniem. Pierwszy, to gotycki kościół w centrum starego miasta -St. Bavokerk, zwany także z uwagi na swoje rozmiary Grote Kerk, zbudowany w ciągu trzech wieków od XIVXVI. To w nim znajdują się też wspaniałe organy, na których zagrał młody Amadeusz Mozart. Drugi, znajdujący się na obrzeżach miasta, to obecna katedra katolicka – Katedra św. Bawona Kathedraal St. Bavo, wybudowana w styli neoromańskim w XIX wieku.

Oprócz wrażeń malarskich i architektonicznych zapamiętamy Haarlem jako miasto znakomitej pizzy, którą zjedliśmy pod koniec dnia, popijając oczywiście tutejszym równie znakomitym piwem. No i znowu w 15 minut znaleźliśmy się w Amsterdamie.

Na tym moje holenderskie impresje kończę, choć nie wykluczam, że możliwość innego spojrzenia zachowam również na polską rzeczywistość, która nie przestaje zdumiewać nie tylko obcokrajowców, ale i jak najbardziej rodzimych obserwatorów.

Stanisław Obirek

Print Friendly, PDF & Email

4 komentarze

  1. wiekowy 2018-07-08
  2. Obirek 2018-07-08
  3. Obirek 2018-07-08
  4. Obirek 2018-07-08
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com